گوناگون 08:19 - 01 فروردین 1396
یادداشت اختصاصی محمدرضاجوادی یگانه؛
یکی ازنقاط مهم ترویج تمدن ایرانی اسلامی به جهان اسلام تغییر تقویم جهان اسلام از میلادی به هجری شمسی است. منطقه تمدنی هجری شمسی حوزه تمدنی ایران بزرگ است که می تواند درجهان اسلام پذیرفته شود.

نوروز نماد نقش موثر ایران در جهان اسلام است/منطقه تمدنی هجری شمسی

به گزارش خبرنگار مهر، محمدرضا جوادی یگانه، دانشیار جامعه شناسی دانشگاه تهران در یادداشتی که در اختیار خبرنگار مهر قرار داده به موضوع «نوروز، هویت ایرانی-اسلامی و «منطقه تمدنی هجری شمسی» پرداخته است؛

منطقه ای که به آن «ایران فرهنگی»، «ایرانشهر» یا «ایران بزرگ» گفته می شود، منطقه ای است مسلمان و غیرعربی؛ یا خاورمیانه غیرعربی، یا منطقه خراسان بزرگ و عراق (عرب و عجم) در مقابل حجاز و مغرب عالم عربی، یا مشرق جهان اسلام. این منطقه مشابهت های فرهنگی فراوان و سابقه تاریخی یکسان دارد، که این مردم این منطقه را به یکدیگر پیوند می دهد. اما آنچه این منطقه ندارد، یک «نام» است. 

نام این منطقه بزرگ، پیش از این «ایران» بوده است، اما در زمان رضاشاه در سال ۱۳۰۴، نام رسمی کشور ما از «پارس» یا «پرشیا» به «ایران» تغییر نام یافت. این نامگذاری در همان زمان نیز با نارضایتی همسایگان از جمله افغانستان روبرو شد و البته کشورهای آسیای میانه در آن زمان متعلق به شوروی بودند و جایی برای اعتراض نداشتند. نام یک منطقه بزرگ را روی بخشی از آن گذاشتن، امری بود که باید روی آن تأمل بیشتری می شد، که در دوره رضاشاه نشد. برای تقریب بیشتر به ذهن می توان مثال زد که یک کشور اروپایی، مثلا آلمان در سال ۱۹۴۰، وقتی که قدرت فائقه را در اروپا دارد، نام کشور خود را از آلمان به اروپا تغییر دهد. 

مشخص است که سلسله جنبان تمدن ایران بزرگ (و مهمترین بخش در دوره طلایی تمدن اسلامی در سده های ۴ تا ۶ هجری)، منطقه و کشوری است که امروزه «جمهوری اسلامی ایران» خوانده می شود. اما اگر ایران قصد دارد که نقش تمدن ساز خود در جهان اسلام را دوباره ایفا نماید، نیازمند ارتباط موثرتر با همسایگان خود است و راه اصلی آن، زنده کردن آن خاطره درخشان است. بخشی از آن خاطره درخشان، نام است. نام هایی مانند خاورمیانه یا آسیای میانه، بیشتر بر اساس جایگاه جغرافیایی آنها با «غرب» و از سوی غربیان، گذاشته شده است، لذا نام های مناسبی نیستند.

این منطقه باید نام تاریخی خود را داشته باشد، تا آن نام، آن گذشته تاریخی را زنده کند و عملا در برابر منطقه عربی جهان اسلام، گزینه دیگری را نشان دهد، که همه جهان اسلام، تمدن عربی آن نیست. بخشی از این تغییر در سال های اخیر رخ داده است و آن ایران را بخشی از آسیای میانه دانستن است تا خاورمیانه، یعنی نزدیکی بیشتر ایران با همسایگان غیرعربی خود. این همراهی برای ایرانیان نیز سازگارتر است، به ویژه اگر ارتباطات خود را با شرق و شمال شرق خود گسترش دهند. 



مهم ترین مساله در بازیابی آن تمدن درخشان گذشته، بازیابی نام آن است، نامی که تاریخ گذشته و هویت این منطقه است، ولی نام واقعی منطقه، یعنی نام تاریخی ایران، امروزه نمی تواند هویت بخش منطقه باشد، چون نام یک کشور خاص (هر چند موثرترین و مهمترین کشور) است و نام هایی با ترکیب ایران مانند «ایرانویج»، «ایرانشهر»، «ایران فرهنگی» و «ایران بزرگ» نیز به همین دلیل نمی تواند موفق باشد و نمی توان از کشورهای مستقل همسایه انتظار داشت که نام ایران را برای این منطقه بزرگ بپذیرند. البته وقتی گرد هم آوردن این کشورها، حول «ایران بزرگ» نباشد، ترکیه می خواهد (و احتمالا می تواند) کشورهای منطقه را حول محور خود گرد آورد (و ایده نوعثمانی را تحقق بخشد) و این تهدیدی است که ما از آن غافل هستیم و فرصتی است که از دست می رود. لذا بر اهالی ادب و فرهنگ ایران است که نام مشترک و باسابقه فرهنگی را پیدا کرده و ترویج نمایند.

در غیاب نام مشترک، تاکید بر عناصر مشترک، شیوه مناسبی است. مشخص است که این عناصر نمی تواند عناصر اسلامی یا شیعی باشد. البته بدیهی است که عنصر اساسی هویت ایرانی، بعد اسلامی و شیعی آن است، اما برای ایجاد تمایز با جهان عربی، تاکید بر عناصر غیرعربی (و نه ضدعربی) ضروری است، یا آن بخش هایی که اعراب بر آن ادعایی ندارند و نوروز و زبان و ادبیات فارسی یکی از بهترین آن موارد است. همچنین پررنگ شدن نقش ایران در جهان اسلام، مسلما بر تقویت عنصر شیعی در تمدن اسلامی خواهد افزود، که البته بحث دیگری است.

یکی از عناصر مشترک، «زبان فارسی» است. زبان فارسی زمانی زبان فرهنگی منطقه از عثمانی تا هند بوده است و بسیار کسان بوده اند که به فارسی شعر می گفته اند ولی نمی توانسته اند به فارسی سخن بگویند، از جمله اقبال لاهوری و گاه مانند سلطان سلیم عثمانی به کشور ایران نیز تهاجم کرده بودند. ادبیات فارسی، قدرت بسیار زیادی دارد برای نزدیکی میان فرهنگ ها و اگر نگاهی به مقاله دکتر شفیعی کدکنی در باره راه های انتشار یک شعر در قدیم، داشته باشیم مشخص است که ادبیات فارسی و گسترش آن پیوند خورده با موسیقی و آواگذاری روی شعر و نقالی و ورزش زورخانه ای. شعر و ادب فارسی، تنها شعر و نثر نیست و اگر با سایر هنرها همراه نشود فراگیر نخواهد شد و این مساله در سال های اخیر در کشور با محدودیت هایی روبرو بوده است. اما نوروز نقطه همگرایی سهل تری است.



نوروز که نماد و نقطه آغاز تقویم هجری شمسی است، یکی از بهترین نشانگرهای ایفای نقش موثر ایران در جهان اسلام است. تقویم هجری قمری، تقویمی مذهبی است و نه تقویم اجرایی و کاربردی، چون ثابت نیست و هر سال ده روز به عقب می رود، به همین دلیل هم در کشورهای عربی، تقویم کاری رایج، تقویم میلادی است، با نامگذاری متفاوت ماه های سال. اما تقویم میلادی، تقویمی کاملا مسیحی است و زیبنده نیست مسلمانان از تقویم مسیحی استفاده کنند. اما تقویم هجری شمسی، هم طبیعی است، چون سازگارترین تقویم موجود در جهان با طبیعت و چرخش آن است؛ هم کاملا اسلامی است چون با هجرت پیامبر اکرم (ص) آغاز می شود؛ و هم ایرانی است، چون ماه های آن از اساطیر ایرانی گرفته شده، و اکنون در ایران رایج است و ایرانیان به عالم اسلام هدیه کرده اند (چه تقویم یزدگری و چه تقویم جلالی).

تقویم هجری شمسی آنچنان با هویت ایرانی-اسلامی ما عجین شده که در دوره پهلوی دوم، تلاش باستان گرایان برای جایگزینی تقویم شاهنشاهی به جای تقویم هجری، یکی از علل نارضایتی شدید مردم و زمینه ساز انقلاب اسلامی شد. 

توجیه کارگزاران فرهنگی رژیم پهلوی برای تغییر تقویم این بود که تقویم مذهبی ایران، تقویم قمری است و با جایگزینی تقویم شاهنشاهی بجای شمسی، اتفاق خاصی رخ نمی دهد و فقط از سال ۱۳۵۴ به ۲۵۳۴ تغییر می کند. اما اعتراض سریع مراجع از جمله امام خمینی و آیت الله گلپایگانی نارضایتی مردم نشان داد که تقویم هجری شمسی، در مقابل تغییر هجری قمری نیست، بلکه مکمل آن است و با هویت ایرانی-اسلامی ما عجین شده است.

یکی از نقاط مهم ترویج تمدن ایرانی-اسلامی به جهان اسلام، تقاضای عمومی برای تغییر تقویم جهان اسلام از میلادی به هجری شمسی است و اهمیت نوروز برای حوزه تمدنی ایران بزرگ، در این مساله است و نه نوروز به عنوان یک جشن باستانی. «منطقه تمدنی هجری شمسی»، حوزه تمدنی ایران بزرگ است که به سهولت می تواند در سراسر جهان اسلام پذیرفته شود.

 

پربازدید ها
پر بحث ترین ها

مهمترین اخبار گوناگون

گوناگون
رهبر انقلاب اسلامی در دیدار دست‌اندرکاران همایش حکیم تهران:
«خبرگزاری مهر» رهبر انقلاب با تاکید بر لزوم شناساندن شخصیت و آراء بزرگان فلسفه تاکید کردند: فلسفه باید در حوزه‌ علمیه قم و همچنین حوزه علمیه تهران که روزگاری مرکز فلسفه بوده است، رواج پیدا کند.
گوناگون
«همشهری آنلاین» رئیس کمیته ایمنی و حمل ‌و نقل شورای اسلامی شهر تهران گفت: برخی از پیمانکاران و مالکان ساختمان‌ها پس از اخذ مجوز ساختمان، لوازم ایمنی آتش‌نشانی که اجاره‌ای است را پس می‌فرستند. وی همچنین از ۵۰۰ هزار واحد مسکونی خالی در شمال شهر خبر داد
گوناگون
مدیرعامل بنیاد فرهنگی البرز:
«خبرگزاری مهر» گرگان - مدیرعامل بنیاد فرهنگی البرز گفت: پنجاه و ششمین همایش استانی اعطای «جایزه موقوفه البرز» در گلستان برگزار می‌شود.
گوناگون
مدیرعامل بنیاد فرهنگی البرز:
«خبرگزاری مهر» مدیرعامل بنیاد فرهنگی البرز گفت: پنجاه و ششمین همایش استانی اعطاء«جایزه موقوفه البرز» در گلستان برگزاری می‌شود.
گوناگون
«همشهری آنلاین» پرنیان سلطانی - خبرنگار: ۶۰، ۷۰ سال پیش، زمانی که ساختمان‌سازی با آجر رونق فراوانی داشت، کوره‌های آجرپزی یکی پس از دیگری در بیرون از پایتخت قد برافراشتند تا آجر مورد نیاز توسعه شهر را تأمین کنند.
گوناگون
«خبرگزاری ایسنا» در میان مهمترین رویدادهای ایران و جهان که در ساعات گذشته اتفاق افتاده، برخی اخبار بیش از دیگر خبرها اهمیت یافته‌اند. در این بسته صوتی «ایسنابیست» برخی از مهمترین خبرهای امروز - ۵ اردیبهشت ۱۳۹۷ - را مرور می‌کنیم.
گوناگون
«همشهری آنلاین» رئیس انجمن پزشکی خواب ایران از قطع تنفس به عنوان مهم‌ترین اختلال خواب در کودکان نام برد و گفت: ۴۰ درصد کودکان ایرانی گرفتار قطع تنفس در خواب هستند.
گوناگون
«همشهری آنلاین» خط ۶ متروی تهران که قرار است طی ماه‌های آتی به چرخه حمل‌ونقل عمومی تهران متصل شود، این روزها نیازمند حمایت‌های گسترده مدیریت شهری و دولتی است.
گوناگون
«همشهری آنلاین» محمدجواد حق‌شناس‌ - عضو شورای شهر تهران:حدود ۸ ماه از فعالیت شورای پنجم شهر تهران گذشته و در این مدت اعضا نشان داده‌اند نخستین اولویت، تقویت این نهاد تأثیرگذار در بدنه مدیریت شهری است.
گوناگون
«همشهری آنلاین» احمد مسجد جامعی - عضو شورای شهر تهران:در یک دوره، پس از تصویب قانون بلدیه در عدالتخانه (مجلس شورای ملی)، ریاست نهاد اجرایی و نهاد نظارتی پایتخت هر دو در دست یک نفر از شاهزادگان فاضل قاجار - یعنی محمد میرزا کاشف‌السلطنه - بود.

مشاهده مهمترین خبرها در صدر رسانه‌ها

تبلیغات متنی (ویژه)

تبلیغات متنی


قبولی در آزمون ورودی تیزهوشان و مدارس برتر، نمونه سوال، آزمون آنلاین در سرزمین تیزهوش ها (تیزلند)


نیازمندیهای پزشکی پیراپزشکی وزیبایی



خرید بلیط هواپیما ارزان قیمت داخلی و خارجی

صفحه اصلی | درباره‌ما | تماس‌با‌ما | تبلیغات | حفظ حریم شخصی

تمامی اخبار بطور خودکار از منابع مختلف جمع‌آوری می‌شود و این سایت مسئولیتی در قبال محتوای اخبار ندارد

کلیه خدمات ارائه شده در این سایت دارای مجوز های لازم از مراجع مربوطه و تابع قوانین جمهوری اسلامی ایران می باشد.

کلیه حقوق محفوظ است