گوناگون 17:33 - 29 شهریور 1397
آب در سرزمین خشک و نیمه‌خشک همیشه باارزش بوده و مردم بیشتر درک کرده‌اند که منبع حیات است.

دوستکامی، سقاخانه‌های اولیه در شهر

حتی برخی آن را تقدیس کرده‌اند یا به‌دلیل وقایعی مانند کربلا و تشنگی امام(ع) و اهل‌بیتش، آن را محترم و مقدس شمرده‌اند. در گذشته‌های بسیار دور، مردم چنان حرمتی برای آب قائل بودند که هرگز پساب شست‌وشوی خود را داخل آب تمیز یا نهر آب نمی‌ریختند. همین تقدس آب باعث می‌شد که شغل‌هایی مانند سقایی هم ؛ درآمد چندانی نداشت، کم‌کم از مقام و منزلت اجتماعی برخوردار شود. سقایی در شهرهای خشک ایران بیشتر رواج داشت اما در تهران بیشتر از همه! این هم یک دلیل بیشتر ندارد؛ تهران جزو معدود شهرهای بزرگ ایران است که از خودش هیچ آبی ندارد. شهرهای دیگر مانند اصفهان ، اهواز و... به‌طور طبیعی بر بستر رودهای خروشان ساخته شده‌اند. اصل شهرسازی هم همین است.

اما تهران هر روز بزرگ و بزرگ‌تر شد و در نهایت آب خود را از 3 رود اطراف در دیگر شهرها به عاریه گرفت. این شد که در بازار تهران ابتدا شغلی به نام سقایی پا گرفت. سقاها، کوزه‌ای آب در دست می‌گرفتند و به بهایی کم لیوانی آب دست مردم می‌دادند. چه کاری بهتر از سیراب کردن مردم به یاد شهید تشنه‌لب دشت کربلا؟ مردم خیری هم پیدا می‌شدند که کوزه را یک‌جا می‌خریدند تا سقا آب را بین مردم خیرات کند. گاهی هم سقاها برای جلب توجه مردم خیر که دستی در جیب داشتند با لحنی مثل شبیه‌خوانی می‌گفتند: «یکی بانی بشه، بده در راه حضرت ابوالفضل(ع) این مشک را خالی کنم، مردم بخورند...». آقای همه سقاها هم حضرت عباس(ع) بود و سقاها او را پیر این کار می‌دانستند و هرکسی پیر خود را می‌شناخت غیرممکن بود به راه و سلوک او نرود. برای همین سقایی بستری می‌شد برای رشد و شکوفایی خصایل نیکوی اخلاقی که درون برخی از سقاها بود. بعد از سقاها هم کم‌کم مردم به فکر افتادند که راهی برای تأمین آب آشامیدنی و آبی برای گرفتن وضو دم در مساجد پیدا کنند. «دوستکامی» یا «سنگاب» از همین تفکر آمد؛ ظرف‌های بزرگ مسی یا سنگی که در آن آب یا شربت می‌ریختند. هنوز هم در بازار تهران نمونه‌هایی از این دوستکامی‌های سنگی وجود دارد که هنرمند خوش‌ذوقی هم اشعاری را رویشان حک کرده است.

اما این ظرف‌های بزرگ و گرد به شکلی همان سقاخانه‌های اولیه هم بودند. سقاخانه محیطی کوچک بود که ظرف آبی در آن قرار می‌دادند که با گردش هوا، آب خنک می‌شد و گوارای وجود رهگذر تشنه. قدیم‌ها سر هر گذر و راسته و در دل هر بازارچه‌ای، سقاخانه‌ای بوده؛ سقاخانه‌هایی‌ که در ابتدا مکعب‌های سنگی بوده‌اند که بالای سرشان گنبدی زرین و زیبا داشته‌اند. روی هر ضلع، پنجره‌های مشبکی بوده و منبع آب، حوضچه‌ای بوده درون مشبک. اسماعیل عباسی در «آبنامه»، معماری سقاخانه‌ها را در 3گروه دسته‌بندی می‌کند: اول، سقاخانه‌هایی که ساختمان آنها با بناهای اطراف خود پیوند و بستگی داشتند. این سقاخانه‌ها مکعبی شکل، استوانه‌ای یا هشت‌گوش ساخته می‌شدند. دوم، سقاخانه‌های موسوم به دکانی که تعدادشان در تهران بیشتر بوده است. این سقاخانه‌ها شبیه به یک دکان یک بابی یا نیم‌بابی در کنار مجموعه‌ای از دکان‌ها، خانه‌ها و بناهای اطراف قرار می‌گرفتند. سوم، سقاخانه‌های رفی‌شکل که وابسته به بناهای همراه خود بودند و از لحاظ تملک جزئی از بنای خانه یا مسجد مجاورشان ساخته می‌شدند.

از نظر تزئینات معماری هم 3گروه بودند: گروه اول، گروه سنگی با قطعات سنگی، نمای آجری و کتیبه‌ها و تزئینات حجاری مختصر. گروه دوم، گروه کاشی‌کاری مزین به کاشی‌هایی که صحنه‌هایی از واقعه عاشورا بر آنها نقش بسته است. این سبک تزئین سقاخانه‌ها در تهران، تأثیرات فرهنگی قابل‌توجهی داشته است، مانند شکل‌گیری سبکی معروف در نقاشی به نام مکتب سقاخانه. گروه سوم، تزئینات آینه‌کاری که بیشتر شامل سقاخانه‌های بزرگ و پر از زائر بوده است. کتیبه‌نویسی در فضای سقاخانه‌ها از ادبیات حماسی عاشورا و تعزیه نشأت می‌گرفت یا برگرفته از قصیده‌های مشهور محتشم کاشانی بود. انواع منبع آب، علم بیرق، شمع و چراغ، جام‌های آبخوری، انواع شمایل، قاب‌عکس‌ها، انواع آینه‌ها، جام‌های چهل‌کلید و چهل‌بسم‌الله هم از اشیای مرسوم در سقاخانه بودند. نگاره‌هایی هم روی گچ بودند متعلق به دوران رواج نقاشی‌هایی که روایتگر موضوعات مذهبی بودند، به‌ویژه واقعه کربلا. این نگاره‌ها متأسفانه زمان بازسازی سقاخانه‌ها زیر لایه‌ای از گچ پنهان شدند. نرده‌ها، درگاه‌های فلزی با طرح‌ها و ترکیبات زیبا و نمادهای پنجه سقا و اسامی ائمه‌اطهار، دخیل و قفل به نشانه نذر و باورهای اعتقادی مردم هم بخشی دیگر از تزئینات سقاخانه‌ها یا همان سنگ‌های صبور مردم بودند.

 
پربازدید ها
پر بحث ترین ها

مهمترین اخبار گوناگون

گوناگون
«خبرگزاری ایسنا» اگرچه مغز زنبور عسل بسیار کوچک است اما این حشرات توانایی‌های ویژه‌ای مانند قدرت درک اعداد دارند. در این ویدئو با پنج توانایی زنبورهای عسل آشنا می‌شویم؛ توانایی‌هایی که شاید کمتر درباره آنها خوانده یا شنیده باشید.
گوناگون
«خبرگزاری ایسنا» در سه دهه اخیر، به طور میانگین سالانه ۶ تا هفت فیلم از امکان اکران محروم شده که اغلب آن‌ها در جریان تغییر مدیران توقیف شده‌اند.
گوناگون
«خبرگزاری ایسنا» تلاش چند تن از نمایندگان مجلس برای استیضاح رئیس جمهور و اظهارنظرهایی که در این میان رد و بدل شده بحث داغی را در فضای سیاسی کشور ایجاد کرده است.
گوناگون
«خبرگزاری ایسنا» چند سال پیش گفته می‌شد مرزن‌آباد، بعد از شهری در اروپا، خالص‌ترین اکسیژن را دارد اما الان حال این منطقه تعریفی ندارد.
گوناگون
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرگزاری مهر، دوره‌های مطالعاتی زمستانی با محوریت کتاب‌های «دین در جهان امروز» و «رهیافت های اقتصادی اسلام» و با حضور و راهنمایی عادل پیغامی و غلامرضا ذکیانی در اسفندماه امسال برگزار می شود. دوره جدید سیرمطالعاتی آثار و اندیشه امام موسی صد...
گوناگون
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرگزاری مهر، قسمت بیست و چهارم برنامه تلویزیونی «زاویه» با موضوع «‌تأملی در طرح قانون افزایش سن ازدواج» و با حضور فرشته روح افزا، معاون شورای فرهنگی اجتماعی زنان شورای عالی انقلاب فرهنگی و طیبه سیاوشی، نماینده مجلس شورای اسلامی، چهارشنبه یک...
گوناگون
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرنگار مهر، یادداشت «گذار از ذهن به زبان؛ ناظر به فلسفه‌ی رودولف کارنپ» توسط زهرا قزلباش، دانشجوی دکتری فلسفه‌ی غرب دانشگاه تهران نوشته شده است. نسبت تجربه (experience) و شناخت (cognition) مسئله‌ی مهم فلسفه است. اگر تجربه عملی مستقیم و بی...
گوناگون
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرگزاری مهر، احسان خاندوزی، عضو هیأت علمی دانشکده اقتصاد دانشگاه علامه طباطبایی در هفتمین نشست از سلسله نشست‌های «عصر انقلاب اسلامی» که با موضوع ریشه‌یابی رسوخ فساد اقتصادی و راهبرد آینده در مشهد برگزار شد، گفت: اکنون جمهوری اسلامی نه تنها ...
گوناگون
«خبرگزاری ایسنا» باغ قلهک که در زمان محمدشاه به دولت انگلیس اجاره داده شد، وقایع تاریخی زیادی را به خود دیده است.
گوناگون
«خبرگزاری ایسنا» بعد از خروج خودروسازان چینی از ایران، اکنون خودروهای روسی قصد دارند وارد بازار ایران شوند.

مشاهده مهمترین خبرها در صدر رسانه‌ها

تبلیغات متنی

خرید بلیط چارتر هواپیما













حذف اپل ایدی کارتی

سررسید 98 - سالنامه 98 - تقویم رومیزی




نیازمندیهای پزشکی پیراپزشکی وزیبایی










خرید آنلاین بلیط تمامی خطوط هوایی داخلی و خارجی ، اتوبوس ، بیمه سفر و....









گیوی آیفون










خرید بلیط هواپیما










صفحه اصلی | درباره‌ما | تماس‌با‌ما | تبلیغات | حفظ حریم شخصی

تمامی اخبار بطور خودکار از منابع مختلف جمع‌آوری می‌شود و این سایت مسئولیتی در قبال محتوای اخبار ندارد

کلیه خدمات ارائه شده در این سایت دارای مجوز های لازم از مراجع مربوطه و تابع قوانین جمهوری اسلامی ایران می باشد.

کلیه حقوق محفوظ است