گوناگون 17:33 - 29 شهریور 1397
آب در سرزمین خشک و نیمه‌خشک همیشه باارزش بوده و مردم بیشتر درک کرده‌اند که منبع حیات است.

دوستکامی، سقاخانه‌های اولیه در شهر

حتی برخی آن را تقدیس کرده‌اند یا به‌دلیل وقایعی مانند کربلا و تشنگی امام(ع) و اهل‌بیتش، آن را محترم و مقدس شمرده‌اند. در گذشته‌های بسیار دور، مردم چنان حرمتی برای آب قائل بودند که هرگز پساب شست‌وشوی خود را داخل آب تمیز یا نهر آب نمی‌ریختند. همین تقدس آب باعث می‌شد که شغل‌هایی مانند سقایی هم ؛ درآمد چندانی نداشت، کم‌کم از مقام و منزلت اجتماعی برخوردار شود. سقایی در شهرهای خشک ایران بیشتر رواج داشت اما در تهران بیشتر از همه! این هم یک دلیل بیشتر ندارد؛ تهران جزو معدود شهرهای بزرگ ایران است که از خودش هیچ آبی ندارد. شهرهای دیگر مانند اصفهان ، اهواز و... به‌طور طبیعی بر بستر رودهای خروشان ساخته شده‌اند. اصل شهرسازی هم همین است.

اما تهران هر روز بزرگ و بزرگ‌تر شد و در نهایت آب خود را از 3 رود اطراف در دیگر شهرها به عاریه گرفت. این شد که در بازار تهران ابتدا شغلی به نام سقایی پا گرفت. سقاها، کوزه‌ای آب در دست می‌گرفتند و به بهایی کم لیوانی آب دست مردم می‌دادند. چه کاری بهتر از سیراب کردن مردم به یاد شهید تشنه‌لب دشت کربلا؟ مردم خیری هم پیدا می‌شدند که کوزه را یک‌جا می‌خریدند تا سقا آب را بین مردم خیرات کند. گاهی هم سقاها برای جلب توجه مردم خیر که دستی در جیب داشتند با لحنی مثل شبیه‌خوانی می‌گفتند: «یکی بانی بشه، بده در راه حضرت ابوالفضل(ع) این مشک را خالی کنم، مردم بخورند...». آقای همه سقاها هم حضرت عباس(ع) بود و سقاها او را پیر این کار می‌دانستند و هرکسی پیر خود را می‌شناخت غیرممکن بود به راه و سلوک او نرود. برای همین سقایی بستری می‌شد برای رشد و شکوفایی خصایل نیکوی اخلاقی که درون برخی از سقاها بود. بعد از سقاها هم کم‌کم مردم به فکر افتادند که راهی برای تأمین آب آشامیدنی و آبی برای گرفتن وضو دم در مساجد پیدا کنند. «دوستکامی» یا «سنگاب» از همین تفکر آمد؛ ظرف‌های بزرگ مسی یا سنگی که در آن آب یا شربت می‌ریختند. هنوز هم در بازار تهران نمونه‌هایی از این دوستکامی‌های سنگی وجود دارد که هنرمند خوش‌ذوقی هم اشعاری را رویشان حک کرده است.

اما این ظرف‌های بزرگ و گرد به شکلی همان سقاخانه‌های اولیه هم بودند. سقاخانه محیطی کوچک بود که ظرف آبی در آن قرار می‌دادند که با گردش هوا، آب خنک می‌شد و گوارای وجود رهگذر تشنه. قدیم‌ها سر هر گذر و راسته و در دل هر بازارچه‌ای، سقاخانه‌ای بوده؛ سقاخانه‌هایی‌ که در ابتدا مکعب‌های سنگی بوده‌اند که بالای سرشان گنبدی زرین و زیبا داشته‌اند. روی هر ضلع، پنجره‌های مشبکی بوده و منبع آب، حوضچه‌ای بوده درون مشبک. اسماعیل عباسی در «آبنامه»، معماری سقاخانه‌ها را در 3گروه دسته‌بندی می‌کند: اول، سقاخانه‌هایی که ساختمان آنها با بناهای اطراف خود پیوند و بستگی داشتند. این سقاخانه‌ها مکعبی شکل، استوانه‌ای یا هشت‌گوش ساخته می‌شدند. دوم، سقاخانه‌های موسوم به دکانی که تعدادشان در تهران بیشتر بوده است. این سقاخانه‌ها شبیه به یک دکان یک بابی یا نیم‌بابی در کنار مجموعه‌ای از دکان‌ها، خانه‌ها و بناهای اطراف قرار می‌گرفتند. سوم، سقاخانه‌های رفی‌شکل که وابسته به بناهای همراه خود بودند و از لحاظ تملک جزئی از بنای خانه یا مسجد مجاورشان ساخته می‌شدند.

از نظر تزئینات معماری هم 3گروه بودند: گروه اول، گروه سنگی با قطعات سنگی، نمای آجری و کتیبه‌ها و تزئینات حجاری مختصر. گروه دوم، گروه کاشی‌کاری مزین به کاشی‌هایی که صحنه‌هایی از واقعه عاشورا بر آنها نقش بسته است. این سبک تزئین سقاخانه‌ها در تهران، تأثیرات فرهنگی قابل‌توجهی داشته است، مانند شکل‌گیری سبکی معروف در نقاشی به نام مکتب سقاخانه. گروه سوم، تزئینات آینه‌کاری که بیشتر شامل سقاخانه‌های بزرگ و پر از زائر بوده است. کتیبه‌نویسی در فضای سقاخانه‌ها از ادبیات حماسی عاشورا و تعزیه نشأت می‌گرفت یا برگرفته از قصیده‌های مشهور محتشم کاشانی بود. انواع منبع آب، علم بیرق، شمع و چراغ، جام‌های آبخوری، انواع شمایل، قاب‌عکس‌ها، انواع آینه‌ها، جام‌های چهل‌کلید و چهل‌بسم‌الله هم از اشیای مرسوم در سقاخانه بودند. نگاره‌هایی هم روی گچ بودند متعلق به دوران رواج نقاشی‌هایی که روایتگر موضوعات مذهبی بودند، به‌ویژه واقعه کربلا. این نگاره‌ها متأسفانه زمان بازسازی سقاخانه‌ها زیر لایه‌ای از گچ پنهان شدند. نرده‌ها، درگاه‌های فلزی با طرح‌ها و ترکیبات زیبا و نمادهای پنجه سقا و اسامی ائمه‌اطهار، دخیل و قفل به نشانه نذر و باورهای اعتقادی مردم هم بخشی دیگر از تزئینات سقاخانه‌ها یا همان سنگ‌های صبور مردم بودند.

 

پربازدید ها
پر بحث ترین ها

مهمترین اخبار گوناگون

گوناگون
سامسونگ در کنگره جهانی رادیولوژی معرفی کرد
«خبرگزاری ایسنا» شرکت سامسونگ در مقام پیشتاز فناوری‌های تصویربرداری پزشکی، جدیدترین محصولات خود در حوزه اولتراسوند، رادیوگرافی دیجیتال، توموگرافی کامپیوتری (CT)، تصویربرداری MRI و نوآوری‌های نرم‌افزاری را در کنگره رادیولوژی آمریکای شمالی RSNA) ۲۰۱۸) معرفی ک...
گوناگون
«خبرگزاری ایسنا» یکی از مواردی که در میهمانی‌ها و جلسات رسمی مورد توجه قرار می‌گیرد، منظم و به اصطلاح اتو کشیده بودن لباس‌هاست. یک لباس چروک می‌تواند ضربه جبران‌ناپذیری به استایل رسمی افراد بزند، در عوض یک لباس صاف با لبه‌های تیز، نه تنها باعث شیک‌تر شدن ظا...
گوناگون
«خبرگزاری ایسنا» تهران، کلان‌شهری پرهیاهو و شلوغ است که به دلیل برخورداری از امتیاز پایتخت بودن، به تصور بسیاری از مردم، مکانی مناسب برای پیشرفت در زندگی اجتماعی و اقتصادی به شمار می‌رود. همین مسئله باعث مهاجرت قابل توجه و در چند سال اخیر مهاجرت بیش از حد ا...
گوناگون
«خبرگزاری ایسنا» در هفته گذشته بر لزوم استقرار خدمات پس از فروش و تاثیر آن در جهت ایجاد مشتری وفادار پرداختیم. در متن کنونی سعی در تشریح خدمات پس از فروش در صنعت لوازم خانگی که یکی از صنایع مهم در ایران می‌باشد، می‌پردازیم.
گوناگون
«خبرگزاری ایسنا» آیا تاکنون برای نصب چمن مصنوعی در فضای مورد نظرتان به مشکل خورده‌اید؟ در این ویدیو قصد داریم شما را با نحوه نصب چمن مصنوعی در زمین‌های مسطح آشنا کنیم.
گوناگون
«خبرگزاری ایسنا» مدیران گروه شرکت‌های شماران سال‌ها است که در عرصه‌­های مسئولیت اجتماعی حضوری پررنگ دارند. در این رابطه با حمایت از سازمان‌های مردم‌نهاد تلاش کرده که نقش موثری ایفا کنند. ازجمله این حمایت‌ها، ارائه نرم‌افزار مالی به صورت رایگان به انجمن‌هایی...
گوناگون
مجمع عمومی سالیانه بانک پاسارگاد برگزار شد؛
«خبرگزاری ایسنا» مجمع عمومی عادی سالیانه بانک‌پاسارگاد (نوبت دوم)، در ۲۸ آذر ۱۳۹۷ در محل تالار بزرگ وزارت کشور و با حضور اکثریت سهامداران برگزار شد.
گوناگون
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرگزاری مهر، نشست «بی معنایی فلسفه سیاست در جهان کوکو» به همت پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی برگزار شد. در این نشست پس از نمایش انیمیشن COCO، کمیل سوهانی، پژوهشگر رسانه طی سخنانی به نقد و بررسی این فیلم پرداخت. کمیل سوهانی در ابتدای این نشست...
گوناگون
«خبرگزاری مهر» خبرگزاری مهر، گروه دین و اندیشه-حامد فاطمی روش: یلدا یکی از سنت‌های دیرین پارسی است. ایرانیان از پشینیان خود آموخته‌اند که شب آخر آذر را که بلندترین شب سال است- در کنار خانواده و به شادی سپری کنند. ادیان الهی در هر قوم و جمعیتی که وارد شدند، با سنت...
گوناگون
«خبرگزاری ایسنا» با گذشت دو روز از انتشار ویدئوی بحث‌برانگیز محمدباسط درازهی - نماینده سراوان در مجلس - واکنش‌ها به این ماجرا از سوی مردم و مجلس همچنان ادامه دارد. گروهی از نمایندگان مجلس در اعتراض به آنچه «برخورد توهین‌آمیز» با این نماینده دانسته‌اند، خواس...

مشاهده مهمترین خبرها در صدر رسانه‌ها

تبلیغات متنی (ویژه)
صفحه اصلی | درباره‌ما | تماس‌با‌ما | تبلیغات | حفظ حریم شخصی

تمامی اخبار بطور خودکار از منابع مختلف جمع‌آوری می‌شود و این سایت مسئولیتی در قبال محتوای اخبار ندارد

کلیه خدمات ارائه شده در این سایت دارای مجوز های لازم از مراجع مربوطه و تابع قوانین جمهوری اسلامی ایران می باشد.

کلیه حقوق محفوظ است