گوناگون 08:55 - 29 فروردین 1398

جوهره و سرشت جامعه ایران خاصیت بسیج شوندگی دارد

به گزارش خبرنگارمهر، در حوادث اخیر، مثل زلزله کرمانشاه و سیل‌های اخیر بارها و بارها در رسانه‌ها و فضای مجازی، شاهد فیلم‌ها و عکس‌هایی از حضور مردم عادی، طلاب، دانشجوها و هئیتی ها بودیم که برای کمک ویاری رساندن به آسیب دیدگان در محل حادثه حاضر شدند و چه بسا در برخی مواقع از بسیاری از سازمان‌ها و نهادهای بزرگ و دولتی موفق ترهم عمل کردند. اینگونه رفتارها به نوعی نمایشگر خاصیت بسیج شوندگی جامعه ایرانی و حضور عنصر مشارکت اجتماعی در جامعه ایرانی است که در این باره با میثم مهدیار، دکترای جامعه شناسی فرهنگی و معاون پژوهشی پژوهشکده فرهنگ و هنر اسلامی گفتگوی کوتاهی انجام دادیم؛

مهدیار گفت: در یکی دو دهه اخیر، رویکردی در حوزه علوم اجتماعی مطرح شده مبنی براینکه جامعه ایران دچار بحران در سرمایه اجتماعی است و به سمت فروپاشی می‌رود. طرفداران این رویکرد تلاش می‌کنند نشانه‌هایی هم برای این نظر خود پیدا و ایده خود را تائید کنند؛ البته در واقعیت نشانه‌هایی هم وجود دارد ولی بر اساس شواهد دیگری همچون همین حضور مشارکتی اخیر در امداد به حادثه دیدگان بلایای طبیعی یا پدیده اربعین یا مناسک و آئین‌های عزاداری عاشورایی یا رشد و گسترش صندوق‌های قرض الحسنه خانگی به نظر می‌رسد که نباید این نشانه‌ها را تعمیم داد.

وی افزود: حضور مردم در این اتفاقات اخیر نشان می‌دهد که پیوندهای اجتماعی به شکل قوی روابط اجتماعی ما را صورت بندی وجهت دهی می‌کنند. البته گویا این پیوندهای اجتماعی بیشتر در برهه‌های حساس جامعه خودش را نشان می‌دهد؛ مثلاً در همین ماجرای سیل اخیر علیرغم رسانه‌ای شدن برخی سو استفاده‌ها ولی در کلیت جامعه می‌بینیم که جوهره و سرشت جامعه ایرانی خاصیت بسیج شوندگی دارد. بنابراین این موضوع نشان می‌دهد که اگر بخواهیم به سرشت یک جامعه پی ببریم باید به دوران حساس و بحرانی آن جامعه نگاه کنیم. البته این خاصیت مشارکت اجتماعی و بسیج شوندگی به یکباره ایجاد نمی‌شود و از آن رو که درطول تاریخ در نهاد و جوهره جامعه ایرانی وجود داشته الان به سرعت قابلیت بازتولید شدن دارد. در سنت زندگی فرهنگی و اجتماعی ایرانی و در مشاغلی چون دامپروری و کشاورزی که عمده اقتصاد ایران بر مبنای آنها بوده است اخلاق فتوتی و ساختارهای مشارکتی چون واره و بنه و برابری و … به وفور حضور داشته است و اگرچه به خاطر بی توجهی و مواجهه بی ملاحظه با تمدن جدید این سنت‌ها به ظاهر دچار زوال شده‌اند، اما چنین بسیج شوندگی و مشارکت جویی بدون حضور چنان پتانسیل‌هایی در سرشت جامعه و یا به عبارت جامعه شناسانه در حافظه تاریخی یا ساختارهای ذهنی جامعه امکان ناپذیر است.

مهدیار ادامه داد: طبیعتاً در زندگی مدرن، ما بخش زیادی از این مشارکت‌ها را از دست داده‌ایم، با این حال بازهم اموری داریم که در آنها خصیصه بسیج شوندگی وجود دارد. نمونه اش صندوق‌های قرض الحسنه که به صورت دوستانه و فامیلی وجود دارد و افراد بدون هیچ‌گونه تحمیلی در تأمین مالی مشارکت می‌کنند. بنابراین کلیت ساختار بسیج شوندگی در حال بازتولید است و مسئله مشارکت در زندگی ایرانی جدی، حاضر و قوی است. این در حالی است که پارادایم‌هایی در علوم انسانی و اجتماعی تبلیغ و ترویج می‌شود که وجود چنین خصیصه‌هایی را در خلقیات ایرانیان از اساس نفی می‌کند و به صورت ذات گرایانه ای جامعه ایرانی را استبداد زده، خشونت طلب، نامداراگر، دروغگو و ریاکار و … می‌داند. این پارادایم که تحت تأثیر سنت شرق شناسانه استعماری شکل گرفته در سالهای اخیر به صورت گسترده در قالب کتاب‌ها و ادبیات رسانه‌ای در جامعه ایرانی بازتولید شده است و جزو پر فروشترین کتاب‌ها و پربیننده‌ترین مطالب در رسانه‌ها بوده است. کتاب‌هایی چون جامعه شناسی خودمانی و جامعه شناسی خودکامگی، جامعه کوتاه مدت و آثار افرادی چون کاتوزیان و قاضی مرادی و رضاقلی و حسن نراقی و سریع القلم را می‌توان از این جمله بر شمرد که از قضا از لحاظ روش شناسی بسیار ضعیف و مغلوط هستند و بدون مبنا گزاره‌هایی را به کلیت جامعه و تاریخ ایرانی تعمیم می‌دهند.

این پژوهشگر اجتماعی اضافه کرد: در دوران مدرن ما تنشی با ساختارهای مدرن داشتیم به این معنا که سازمان‌های دوران مدرن به جای اینکه مبتنی بر بازتولید ظرفیت‌های بومی مانند اخلاق فتوتی یا ساختارهای مشارکتی سنتی باشند، خودشان را در نفی این ظرفیت‌ها تعریف کرده‌اند. وقتی اصول مکتب نوسازی و مدرنیزاسیون را مرور می‌کنیم می‌بینیم که اولین اصل توسعه و جهش اقتصادی را گسست از سنت‌ها عنوان می‌کند و همین تز اساس توسعه مدرن ایران را تشکیل داد و از همین رو بوروکراسی در جامعه ایران یک بوروکراسی بیمار شد. قرار بوده که سازمان، محلی برای جمع شدن اراده‌ها باشد ولی سازمان‌های ما الان این‌طور نیست و بیشتر به محلی برای رقابت‌های منفی تبدیل شده‌اند. جالب اینکه آدم‌های همین سازمان‌ها اگرچه در اماکن دیگری مثل خیریه و انجمن‌های محله‌ای، هئیت، مسجد و… مبتنی بر انگیزه‌های غیرمادی و غیر منفعت طلبانه کار گروهی و مشارکتی انجام می‌دهند در سازمان‌های بروکراتیک بیشتر نفع شخصی را دنبال می‌کنند.

این مدرس دانشگاه افزود: البته استفاده از همین ظرفیت‌های باقی مانده برای حل مسائل کشور نیازمند تأمل و برنامه ریزی صحیح است که ظاهر دولت‌های فعلی فاقد این عقلانیت هستند. نکته جالب‌تر اینکه آن سنت مشارکتی نه تنها به کار امداد مدد می‌رساند، بلکه حتی بیشتر قابل استفاده برای جلوگیری و پیش گیری از فاجعه است، ولی متأسفانه به دلیل ضعف در تاریخ فرهنگی و اجتماعی مان این ظرفیت‌ها نادیده گرفته شده‌اند. مثلاً در سنت دامداری ایرانی سنت مشارکتی قرق برای محافظت از مراتع برای جلوگیری از چرای بی رویه وجود داشته است یا سنت آیش برای جلوگیری از فرسایش خاک در کشاورزی وجود داشته است. در این زمانه که مسأله محیط زیست پروبلماتیک شده است به نظر می‌رسد که بازتولید این ظرفیت‌ها بسیار می‌تواند در خدمت توسعه پایدار قرار گیرد.

 
پربازدید ها
پر بحث ترین ها

مهمترین اخبار گوناگون

گوناگون
بسته اخبار بین‌الملل؛
«خبرگزاری ایسنا» در تازه‌ترین بسته اخبار بین‌المللی ایسنا، برخی از مهم‌ترین اخبار این حوزه در گوشه و کنار جهان، از ممنوعیت پروازهای بریتیش ایرویز و لوفتهانزا به قاهره تا تمرین نظامی مشترک آمریکا و کره‌جنوبی را با هم مرور می‌کنیم.
گوناگون
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرنگار مهر، در این مطالعه، ۱۳ متخصص از ۱۰ کشور جهان به بررسی علت تداوم بیماری‌های دهان و دندان در جهان در طول ۳ دهه گذشته، با وجود پیشرفت‌های علمی در این زمینه، پرداختند. به گفته متخصصان، در حال حاضر بیماری‌های دهان و دندان، از جمله شایع‌...
گوناگون
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرنگار مهر، علت بیماری پارکینسون عمدتاً ناشی از عملکرد بد هسته عمیق مغز و مدار عصبی است. شیوه استاندارد درمان بیماری‌های مغزی، دستکاری فیزیکی هسته عمیق مغز و مدار آن است. امواج مافوق صوت به عنوان یک موج مکانیکی دارای چشم انداز خوبی برای ا...
گوناگون
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرنگار مهر، دانشمندان دانشگاه کالیفرنیا دریافتند یادگیری چندین مهارت به طورهمزمان موجب تقویت قدرت فکری شده و از فرد در مقابل ابتلاء به آلزایمر محافظت می‌کند. این مهارت‌ها می‌تواند شامل یادگیری زبان‌های جدید، استفاده از iPad، نگارش نت موسی...
گوناگون
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرنگار مهر، این روزها آنچه در حوزه سلامت بیش از هر موضوعی حاشیه ساز شده است، ماجرای تخصیص ارز دارو است. این مسئله از آن جهت حائز اهمیت است که دولت و کشور در شرایط دشوار اقتصادی به سر می‌برند و از همین رو، هدر رفت منابع ارزی کشور می‌تواند هز...
گوناگون
«خبرگزاری ایسنا» روزنامه فرهیختگان در گزارشی به طرح برخی ادعاها درباره درآمدهای برنامه ۹۰ پرداخته و نودی‌ها نیز به این ادعاها پاسخ داده‌اند.
گوناگون
«خبرگزاری ایسنا» مدیرعامل بانک ملی ایران طی یک ماه گذشته باهدف کمک به محرومیت‌زدایی از مناطق کمتر توسعه‌یافته، به چند نقطه کشور سفرکرده و یا در انعقاد قراردادهای مرتبط با این موضوع نقش فعال داشته است.
گوناگون
«خبرگزاری ایسنا» نقش اپلیکیشن‌ها و نرم‌افزارها در زندگی روزمره و مشاغل مختلف نقشی انکارناپذیر است. این ابزار که تا چند سال پیش برای بسیاری از مردم ناشناخته بودند حالا حکم اکسیژن را در زندگی آدم‌ها دارند.
گوناگون
«خبرگزاری ایسنا» با ثبت اختراع جدید هوآوی، منتظر گوشی‌هایی با دوربین سلفی زیر نمایشگر باشید
گوناگون
«خبرگزاری ایسنا» در نمایشگاه الکامپ نام‌هایی آشنا و برندهایی معتبر برای فعالان این حوزه وجود دارند که هرسال علاوه بر اینکه محصولات تولیدشده در سال‌های گذشته توسط آن‌ها مخاطبان خاص خود را دارند، محصولاتی جدید هم عرضه می‌کنند که مجموعه محصولات و خدمات ارائه‌ش...

مشاهده مهمترین خبرها در صدر رسانه‌ها

تبلیغات متنی (ویژه)

تبلیغات متنی

















تبدیل درب چوبی به درب آکوستیک








طراحی حرفه ای لوگو








نیازمندیهای پزشکی پیراپزشکی وزیبایی

زندگی سالم و موفق


صفحه اصلی | درباره‌ما | تماس‌با‌ما | تبلیغات | حفظ حریم شخصی

تمامی اخبار بطور خودکار از منابع مختلف جمع‌آوری می‌شود و این سایت مسئولیتی در قبال محتوای اخبار ندارد

کلیه خدمات ارائه شده در این سایت دارای مجوز های لازم از مراجع مربوطه و تابع قوانین جمهوری اسلامی ایران می باشد.

کلیه حقوق محفوظ است