بازار کالاهای اساسی زیر ذره بین دستگاه های نظارتی
باشگاه خبرنگاران جوان؛ آزاده محبی - بررسیها از بازار کالاهای اساسی نشان می‌دهد که با وجود نوسانات نرخ ارز و افزایش قیمت برخی اقلام از جمله برنج، حبوبات و گوشت قرمز، در حال حاضر کمبود قابل‌توجهی در عرضه کالاهای مصرفی خانوار گزارش نمی‌شود. در مقابل، فعالان بخش تولید از افزایش هزینه‌های تولید و زیان ناشی از فروش محصولات با قیمت‌هایی پایین‌تر از نرخ تمام‌شده خبر می‌دهند؛ شرایطی که ضرورت مدیریت هم‌زمان بازار مصرف و حمایت از تولیدکنندگان را بیش از گذشته نمایان می‌کند.
بازار کالاهای اساسی در هفته‌های اخیر تحت تأثیر نوسانات نرخ ارز و تغییر هزینه‌های تأمین و تولید قرار گرفته است. در حالی که برخی اقلام با افزایش قیمت مواجه شده‌اند، فعالان صنفی از تداوم عرضه و نبود مشکل جدی در شبکه توزیع خبر می‌دهند. از سوی دیگر، در بخش‌هایی مانند تولید مرغ و تخم‌مرغ، فاصله میان قیمت فروش و هزینه تمام‌شده به یکی از مهمترین چالش‌های تولیدکنندگان تبدیل شده است.
در این شرایط، کارشناسان معتقدند حفظ آرامش بازار تنها با تأمین کافی کالا محقق نمی‌شود، بلکه نظارت مؤثر بر زنجیره تأمین و توزیع، جلوگیری از واسطه‌گری غیرضروری و ایجاد تناسب میان قیمت فروش و هزینه‌های تولید نیز در این زمینه اهمیت دارد.
کاهش ۲ تا ۳ درصدی قیمت کالاهای اساسی به روایت وزیر جهاد کشاورزی
غلامرضا نوری قزلجه، وزیر جهاد کشاورزی، با اشاره به وضعیت قیمت کالاهای اساسی اعلام کرده است که قیمت این کالاها در مقایسه با ماه گذشته به‌طور متوسط ۲ تا ۳ درصد کاهش داشته است.
به گفته وی، تورم کالاهای اساسی در مقایسه با سایر کالاها کمتر بوده و قیمت این اقلام افزایش نداشته است.همچنین طرح تثبیت قیمت ۱۲ قلم کالای اساسی برای مدت شش ماه با هدف کاهش فشار هزینه‌های معیشتی خانوارها در تهران آغاز شده است. با این حال، تأمین منابع مالی و ارزی، جبران افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و واردات و چگونگی نظارت بر زنجیره تأمین، از جمله موضوعاتی است که در اجرای این طرح اهمیت دارد.
مشکلی در توزیع کالاهای اساسی وجود ندارد
رضا کنگری، رئیس اتحادیه بنکداران مواد غذایی، با اشاره به وضعیت تأمین و توزیع کالاهای اساسی گفت: زنجیره تأمین و توزیع به‌صورت عادی فعالیت می‌کند و نوسانات قیمت برخی کالاها عمدتاً ناشی از افزایش نرخ ارز است.
وی با بیان اینکه با وجود نوسانات نرخ ارز، افزایش قیمت حبوبات حدود ۵ درصد و برنج بین ۱۰ تا ۱۵ درصد بوده است، افزود: فراوانی کالا در بازار موجب شده عرضه به‌صورت رقابتی انجام شود.
کنگری با تأکید بر اینکه در توزیع کالاهای اساسی مشکلی وجود ندارد، اظهار کرد: تعادل میان عرضه و تقاضا با مدیریت بازار و همراهی فعالان صنفی حفظ شده است و امیدواریم با فروکش کردن نوسانات ارزی، بازار به شرایط عادی بازگردد.در حال حاضر قیمت هر کیلوگرم برنج ایرانی را ۳۴۰ تا ۴۹۵ هزار تومان، برنج پاکستانی را ۲۰۵ تا ۲۹۰ هزار تومان و برنج هندی را ۲۵۵ تا ۲۹۵ هزار تومان است
وی با اشاره به وضعیت عرضه روغن و شکر گفت: روغن به‌وفور در بازار توزیع می‌شود و نوسانات قیمت شکر در هفته اخیر نیز با پیگیری‌های انجام‌شده از مبدأ برطرف شده است؛ به‌طوری‌که شکر با قیمت ۱۰۵ هزار تومان در بنکداری‌ها توزیع می‌شود.
افزایش ۳۰ درصدی عرضه دام و گوشت قرمز
منصور پوریان، رئیس شورای تأمین‌کنندگان دام، با اشاره به وضعیت بازار گوشت قرمز گفت: با پشت سر گذاشتن دومین هفته پاییز، میزان عرضه دام و گوشت قرمز در مقایسه با مدت مشابه سال گذشته ۳۰ درصد افزایش یافته که این موضوع نشان‌دهنده بهبود وضعیت تولید داخل است.قیمت هر کیلوگرم دام سبک پرواری را ۶۸۰ تا ۷۲۰ هزار تومان و بره‌میش را ۴۹۰ تا ۵۵۰ هزار تومان است. همچنین قیمت گوساله با وزن ۴۰۰ تا ۴۵۰ کیلوگرم بین ۶۷۰ تا ۷۱۰ هزار تومان، گاو بین ۵۰۰ تا ۵۵۰ هزار تومان و گاومیش بین ۵۵۰ تا ۶۰۰ هزار تومان است.
رئیس شورای تأمین‌کنندگان دام با بیان اینکه تنوع عرضه به رقابتی شدن قیمت‌ها کمک کرده است، افزود: امسال میزان پرواربندی دام سبک در مقایسه با سال گذشته افزایش یافته و این روند می‌تواند به رشد جمعیت دام سبک در بخش تولید گوشت منجر شود.
وی با اشاره به ثبات قیمت در بخش تولید دام اظهار کرد: در شرایط فعلی، عوامل روانی در بازار می‌توانند تأثیر بیشتری بر افزایش قیمت‌ها و برهم خوردن آرامش بازار داشته باشند. واردات در تنظیم بازار و تأثیرگذاری بر قیمت‌ها نقش دارد، اما با آزادسازی نرخ ارز و نوسانات قیمت، واردات گوشت از نظر اقتصادی صرفه کمتری پیدا کرده است.
زیان ۱۰۰ تا ۱۱۰ هزار تومانی مرغداران در فروش هر کیلو تخم‌مرغ
در کنار وضعیت عرضه کالاهای اساسی، افزایش هزینه‌های تولید به یکی از چالش‌های جدی تولیدکنندگان محصولات پروتئینی تبدیل شده است؛ موضوعی که در بازار تخم‌مرغ نیز نمود دارد.
حمیدرضا کاشانی، رئیس هیئت‌مدیره اتحادیه مرغداران میهن، با اشاره به افزایش هزینه‌های تولید اظهار کرد: با توجه به افزایش دوبرابری قیمت مواد اولیه طی ۴۰ روز اخیر، این اتحادیه پیشنهاد اصلاح قیمت هر کیلوگرم تخم‌مرغ درب مرغداری به ۳۳۳ هزار تومان را ارائه کرده است. به گفته وی، با احتساب ۲۳ درصد سود در زنجیره توزیع، قیمت مصرف‌کننده نیز باید متناسب با این هزینه‌ها تعیین شود.
وی قیمت فعلی هر کیلوگرم تخم‌مرغ درب مرغداری را ۲۲۰ تا ۲۳۰ هزار تومان اعلام کرد و افزود: با توجه به هزینه تمام‌شده تولید، مرغداران به ازای فروش هر کیلوگرم تخم‌مرغ بین ۱۰۰ تا ۱۱۰ هزار تومان زیان می‌کنند.
کاشانی با اشاره به زیان انباشته مرغداران طی یک سال و نیم گذشته گفت: ادامه این شرایط توان فعالیت و تولید را از بسیاری از مرغداران گرفته است.
وی قیمت منطقی هر عدد تخم‌مرغ برای مصرف‌کننده را ۲۰ هزار تومان دانست و تصریح کرد: با توجه به قیمت فعلی تخم‌مرغ درب مرغداری، عرضه این محصول با قیمتی بالاتر از این رقم، گران‌فروشی محسوب می‌شود.
رئیس هیئت‌مدیره اتحادیه مرغداران میهن با تأکید بر اینکه در حال حاضر کمبودی در تأمین تخم‌مرغ مورد نیاز بازار وجود ندارد، گفت: برآوردها نشان می‌دهد تولید تخم‌مرغ تا پایان مهرماه به ۱۱۵ هزار تن برسد. از این میزان، حدود ۱۰۲ تا ۱۰۵ هزار تن در داخل کشور مصرف خواهد شد و نزدیک به ۱۰ هزار تن مازاد تولید باقی می‌ماند که باید به بازارهای هدف صادر شود.
زیان سنگین مرغداران در سایه کاهش مصرف
حبیب اسدالله‌نژاد، مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی، نیز با اشاره به وضعیت تولید و عرضه مرغ گفت: با توجه به میزان جوجه‌ریزی، کمبود و مشکلی در تأمین مرغ مورد نیاز کشور وجود ندارد، اما جوجه‌ریزی ۱۳۸ میلیون قطعه‌ای در شهریورماه موجب افزایش تولید و دشواری فروش مرغ با قیمت واقعی شده است.
وی قیمت تمام‌شده هر کیلوگرم مرغ زنده را حداقل ۲۵۰ هزار تومان اعلام کرد و افزود: در حال حاضر هر کیلوگرم مرغ زنده درب واحدهای تولیدی با قیمت ۱۶۰ تا ۱۸۰ هزار تومان به فروش می‌رسد که به معنای زیان ۷۰ تا ۱۰۰ هزار تومانی تولیدکنندگان به ازای فروش هر کیلوگرم است.
اسدالله‌نژاد کاهش مصرف گوشت مرغ را یکی دیگر از عوامل زیان تولیدکنندگان دانست و گفت: دولت باید برای حمایت از تولید و تحریک تقاضای مصرف، در قالب طرح کالابرگ تدبیری اتخاذ کند تا در پی زیان تولیدکنندگان، کشور ناچار به واردات مرغ نشود.
مدیرعامل اتحادیه مرغداران گوشتی با اشاره به ظرفیت تولید سالانه بیش از سه میلیون و ۲۰۰ هزار تن مرغ در کشور اظهار کرد: بر اساس برآوردهای انجام‌شده، پس از اصلاح نظام یارانه‌ها، نیاز واقعی کشور به مرغ به کمتر از دو میلیون و ۴۰۰ هزار تن رسیده است.
وی با تأکید بر ضرورت جلوگیری از هدررفت ظرفیت‌های تولید افزود: صادرات مستمر و پایدار باید به‌عنوان یکی از راهبردهای اصلی این بخش در دستور کار قرار گیرد.
اسدالله‌نژاد با بیان اینکه عرضه و تقاضا تعیین‌کننده قیمت مرغ در بازار است، تصریح کرد: برای دستیابی به بازاری باثبات، باید میان قیمت فروش و هزینه واقعی تولید تناسب برقرار شود و تعادل عرضه و تقاضا در بازار مورد توجه قرار گیرد.
نظارت بر بازار؛ راهکار جلوگیری از نوسانات غیرمنطقی
مجموع اظهارات فعالان بازار کالاهای اساسی نشان می‌دهد که در شرایط فعلی، چالش اصلی صرفاً به میزان موجودی کالاها محدود نمی‌شود؛ بلکه نوسانات نرخ ارز، افزایش هزینه‌های تولید، کاهش قدرت خرید خانوارها و زیان تولیدکنندگان نیز بر روند بازار اثرگذار است.از یک سو، فعالان صنفی از وفور کالا و تداوم توزیع خبر می‌دهند و از سوی دیگر، تولیدکنندگان مرغ و تخم‌مرغ نسبت به ادامه فعالیت در شرایط فروش محصولات پایین‌تر از قیمت تمام‌شده هشدار می‌دهند. این وضعیت نشان می‌دهد که مدیریت بازار باید به‌گونه‌ای انجام شود که هم دسترسی مصرف‌کنندگان به کالاهای اساسی با قیمت مناسب حفظ شود و هم استمرار تولید داخلی به خطر نیفتد.
در چنین شرایطی، تشدید نظارت بر قیمت‌گذاری، کنترل عملکرد واسطه‌ها، جلوگیری از احتکار و گران‌فروشی و شفافیت در زنجیره تأمین و توزیع می‌تواند از شکل‌گیری افزایش قیمت‌های غیرمنطقی جلوگیری کند. در کنار این اقدامات، استفاده از ظرفیت صادرات برای مدیریت مازاد تولید و اتخاذ سیاست‌های حمایتی متناسب با شرایط تولیدکنندگان نیز می‌تواند به ایجاد تعادل پایدار در بازار کمک کند.
در نهایت، بازگشت آرامش به بازار کالاهای اساسی نیازمند مجموعه‌ای از اقدامات هماهنگ است؛ اقداماتی که ضمن جلوگیری از فشار مضاعف بر معیشت خانوارها، مانع تداوم زیان تولیدکنندگان و تضعیف ظرفیت تولید داخلی شود.
