رسانه عمان در جنگ؛ بدون یک تیتر علیه جمهوری اسلامی

باشگاه خبرنگاران جوان - سید محمد ذوالفقاری در نشستی که با عنوان «دیپلماسی فرهنگی ایران و عمان؛ فرصت‌ها و چالش‌ها» در نمایندگی خراسان رضوی سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی برگزار شد، با اشاره به جایگاه عمان به عنوان همسایه جنوبی ایران، اظهار کرد: عمان کشوری با جمعیتی حدود ۶ میلیون نفر است که حدود نیمی از این جمعیت را اتباع عمانی و نیمی دیگر را مهاجران تشکیل می‌دهند. مهاجران عمدتاً از کشور‌های هند، بنگلادش، پاکستان، سوریه، یمن، مصر و ایران هستند و همان الگویی که در دیگر کشور‌های حاشیه خلیج فارس وجود دارد، در عمان نیز دیده می‌شود و هندی‌ها، بنگلادشی‌ها و پاکستانی‌ها بخش قابل توجهی از جمعیت مهاجر این کشور را تشکیل می‌دهند.

وی افزود: بر اساس اعلام رسمی دولت عمان، حدود ۲۵ هزار ایرانی به صورت مقیم و ثبت‌شده در این کشور حضور دارند و حدود ۱۰ هزار نفر نیز به شکل ترددی و سیال، به صورت مستمر میان ایران و عمان در رفت‌وآمد هستند. ایرانیان به دلیل امکان حضور بدون ویزا تا ۱۴ روز و امکان یک بار تمدید، رفت‌وآمد نسبتاً زیادی به عمان دارند و با احتساب افرادی که ممکن است به صورت رسمی ثبت نشده باشند، برآورد می‌شود حدود ۵۰ هزار ایرانی به صورت مستمر در عمان حضور داشته باشند. این جمعیت در حوزه‌های مختلف فعالیت می‌کنند و بر اساس اعلام وزارت کار عمان، از میان ۲۵ هزار ایرانی ثبت‌شده، حدود ۲۰ هزار نفر در مشاغل خدماتی و ساده و حدود ۵۰۰۰ نفر نیز دارای کسب‌وکار، شرکت و فعالیت اقتصادی ثبت‌شده هستند.

رایزن فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در عمان با اشاره به ساختار سیاسی و تاریخی عمان تصریح کرد: برای شناخت دقیق عمان نمی‌توان صرفاً به روابط رسمی و ظاهری این کشور نگاه کرد، بلکه باید رابطه عمان با قدرت‌های بزرگ و به‌ویژه سابقه استعمار قدیم و ارتباط این کشور با انگلستان را نیز مورد توجه قرار داد. حتی در نماد رسمی کشور عمان نیز نکته‌ای وجود دارد که از منظر مطالعات فرهنگی و نشانه‌شناسی قابل توجه است؛ در این نماد، تاجی در بالای شمشیر‌ها و خنجر عمانی قرار گرفته که اگر با دقت بیشتری به آن نگاه شود، شباهت قابل توجهی با تاج ملکه انگلستان دارد و این موضوع می‌تواند نشانه‌ای از عمق نفوذ تاریخی و سیاسی انگلستان در عمان باشد.

وی ادامه داد: سفارتخانه‌های کشور‌های مختلف در مسقط عمدتاً در محله‌ای به نام «حی السفارات» یا محله سفارتخانه‌ها قرار گرفته‌اند و تقریباً همه آنها در کنار یکدیگر قرار دارند. سفارت آمریکا نیز با فاصله بسیار کمی از سفارت ایران واقع شده و سفارتخانه‌ها خیابان و ساحل مشترک دارند، اما سفارت انگلستان شرایط متفاوتی دارد و جاده و ساحل اختصاصی خود را در اختیار دارد. این موارد در کنار سابقه تاریخی روابط عمان و انگلستان نشان می‌دهد که پرونده ارتباط سلطنت عمان با پادشاهی انگلستان را باید جدی‌تر مورد مطالعه قرار داد و معادلات عمان را نمی‌توان بدون در نظر گرفتن رابطه این کشور با قدرت‌های فرامنطقه‌ای فهم کرد.

ذوالفقاری با اشاره به وضعیت دینی این کشور گفت: عمان از نظر رسمی کشوری مسلمان است، اما به دلیل حضور گسترده مهاجران، پیروان ادیان دیگری همچون هندوئیسم، بودیسم و مسیحیت نیز در این کشور حضور دارند و برای خود معابد و کلیسا‌هایی دارند و مناسک دینی خود را انجام می‌دهند. البته تبلیغ ادیان دیگر در عمان اجازه داده نمی‌شود، اما پیروان این ادیان می‌توانند مناسک خود را در اماکن اختصاصی خود برگزار کنند. مذهب رسمی و حاکم عمان نیز اباضیه است که نه در چارچوب اهل سنت و نه در چارچوب شیعه قرار می‌گیرد و درباره پیشینه و جایگاه اعتقادی و کلامی آن باید متخصصان فرق و مذاهب اظهارنظر کنند.

وی افزود: همچنین اباضیه در عمان جایگاه تاریخی و هویتی ویژه‌ای دارد، خود اباضی‌ها مدعی هستند که از قدیمی‌ترین مذاهب اسلامی و حتی نخستین مذهب اسلامی هستند و این مذهب را به عبدالله‌بن اباض منسوب می‌کنند. عبدالله بن اباض از شخصیت‌های مرتبط با جریان خوارج بود، اما از نظر علمی، کلامی و عقیدتی، شخصیتی به نام جابر بن زید ازدی که اصالتاً عمانی بوده، نقش مهمی در شکل‌گیری این مذهب داشته است. جابر بن زید در زمان امیرالمؤمنین (ع) و در دوره واقعه حکمیت و نهروان، جوانی حدود ۱۸ تا ۲۲ ساله بوده و در عمان حضور داشته و پس از واقعه حکمیت و نهروان به عراق آمده است.

وی ادامه داد: جابربن زید تفکر خوارج را گرفت و تلاش کرد آن را به صورت دسته‌بندی‌شده و منظم، بر اساس احادیثی که از صحابه به دست آورده بود، سامان دهد و یک مدرسه فکری منسجم ایجاد کند. از این منظر می‌توان گفت مبنای شکل‌گیری اباضیه بیش از هر چیز در فقه سیاسی آن قابل مشاهده است و این جریان در زمان تولد خود، وجهی سیاسی داشته است. عبدالله بن اباض نیز با تلاش‌هایی که برای ظهور نظامی این جریان و مخالفت با بنی‌امیه داشت، بیشتر در منظر عمومی قرار گرفت و به مرور، با وجود نقش اساسی جابربن زید، این مذهب به نام عبدالله‌بن اباض شناخته شد. اباضیه امروز علاوه بر عمان، در کشور‌هایی مانند الجزایر و تونس نیز حضور جدی دارد، اما عمان را مرکز و منشأ اصلی خود می‌دانند. در کنار این موضوع، یکی از شعار‌های مهم عمانی‌ها نیز «دوست همه و دشمن هیچ‌کس» است و بار‌ها از سوی مقامات مختلف این کشور مطرح شده است. عمان امروز تلاش می‌کند خود را «سوئیس منطقه» معرفی کند و می‌گوید سیاستش این است که در منازعات وارد نشود و بی‌طرف بماند. این رویکرد در موضوع تنگه هرمز نیز اهمیت بسیار زیادی پیدا می‌کند.

این رایزن فرهنگی درباره وضعیت شیعیان عمان گفت: شیعیان در عمان از نظر عددی جمعیت زیادی ندارند و برآورد می‌شود بین ۲۰۰ تا ۳۰۰ هزار نفر باشند. این جمعیت را می‌توان در چند گروه تقسیم کرد که بخشی از آنها عمانی و بخشی مهاجر هستند. در میان شیعیان عمانی، لواتی‌ها قرار دارند که خودشان معتقدند حدود ۶ یا هفت نسل قبل از هند به عمان مهاجرت کرده‌اند، اما امروز هویت عمانی دارند، گذرنامه و شناسنامه عمانی دارند و به عنوان شهروند عمانی شناخته می‌شوند. این گروه از نظر اجتماعی منسجم هستند و ارتباط بسیار خوبی با مشهد دارند و رفت‌وآمد آنها به مشهد نیز قابل توجه است.

وی ادامه داد: گروه دوم، شیعیان عجمی هستند که تبار ایرانی دارند. هنوز هم در برخی مجالس عزاداری آنها نوحه‌ها و مراثی به زبان فارسی خوانده می‌شود، در حالی که بسیاری از نسل‌های جدید حتی معنای کامل اشعاری را که می‌خوانند نمی‌دانند و بیشتر الفاظ را حفظ کرده‌اند. البته در میان آنها افرادی نیز هستند که فارسی می‌دانند و به زبان فارسی صحبت می‌کنند. گروه سوم نیز بحارنه هستند که از شیعیان مهاجر به عمان محسوب می‌شوند و برخی از آنها توانسته‌اند هویت عمانی دریافت کنند و برخی نیز همچنان هویت مهاجرتی خود را حفظ کرده‌اند. عراقی‌های مهاجر نیز در برخی دسته‌بندی‌ها در همین طیف قرار می‌گیرند.

ذوالفقاری با اشاره به تصویری که از صدام در بخشی از جهان عرب وجود دارد، اظهار کرد: در عمان و حتی برخی دیگر از کشور‌های عربی ممکن است پشت خودروها، در فروشگاه‌ها یا روی وسایل مختلف، تصاویر صدام دیده شود و این موضوع به ویژه در برخی مناسبت‌ها بیشتر به چشم می‌آید. این پرسش جدی وجود دارد که چرا فردی که مرتکب جنایت‌های گسترده در عراق شده و میلیون‌ها انسان در نتیجه سیاست‌ها و جنگ‌های او آسیب دیده‌اند، امروز در بخشی از جهان عرب به عنوان یک چهره محبوب یا قهرمان معرفی شود و حتی در فضای مجازی و یوتیوب نیز ویدئو‌های متعددی در تمجید از او منتشر می‌شود. بخشی از این مسئله به شکست‌هایی برمی‌گردد که در سال‌های گذشته در جهان عرب رخ داده و موجب شده است برخی جوامع به دنبال قهرمان‌سازی از شخصیتی باشند که در برابر اسرائیل ایستاده است. صدام با شلیک موشک به اسرائیل توانست چنین تصویری برای بخشی از جامعه عرب ایجاد کند و این موضوع نشان می‌دهد ما نیز باید بررسی کنیم که چرا با وجود هزینه‌هایی که برای مسئله فلسطین پرداخت کرده‌ایم، نتوانسته‌ایم به اندازه‌ای که باید از این ظرفیت برای منافع جهان اسلام، منافع خودمان و تبیین حقانیت مواضع جمهوری اسلامی ایران استفاده کنیم.

عمانی، حدود پنج نفر با زبان فارسی آشنایی دارند یا فارسی می‌دانند. بار‌ها در بازار، مسجد، دانشگاه و محیط‌های مختلف عمداً فارسی صحبت کرده‌ام و متوجه شده‌ام افراد حاضر در جمع به فارسی پاسخ می‌دهند و بعد مشخص شده است که چند نفر از آن جمع فارسی بلد بوده‌اند. این نتیجه سال‌ها ارتباط و فعالیت فرهنگی است و نشان می‌دهد ظرفیت زبان فارسی در عمان جدی است. رایزنی فرهنگی جمهوری اسلامی ایران در عمان فقط یک نمایندگی نیست، بلکه فعالیت‌های مختلفی در حوزه زبان و فرهنگ انجام داده است. برگزاری شب‌های فرهنگی به عنوان یکی از مهم‌ترین رویداد‌های فرهنگی عمان، فعالیت مراکز آموزش زبان فارسی، برنامه‌های مربوط به نوروز و شب یلدا، نمایشگاه کتاب و همچنین نمایشگاه‌ها و برنامه‌های مشترک علمی و فناوری، ازجمله اقداماتی است که با همکاری سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی و نمایندگی این سازمان در عمان انجام شده است.

ذوالفقاری ادامه داد: در سال‌های گذشته نیز با حمایت سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی، چندین رمان ایرانی به زبان عربی در عمان ترجمه و منتشر شده است. یکی از حوزه‌های مورد علاقه عمانی‌ها، رمان‌های جنگ ایران است؛ به ویژه آثاری که با محور خانواده روایت شده‌اند. آثاری مانند «دختر شینا»، «دا»، «گلستان هشتم» و «پنجره چوبی» در صورت ترجمه مناسب و انتشار خوب، ظرفیت بالایی برای معرفی ادبیات دفاع مقدس و تجربه ایرانی به مخاطبان عمانی دارند.

منبع:سازمان فرهنگ و ارتباطات اسلامی