ورود بورس به فاز جدید ریسک؛ سودآوری شرکت‌ها زیر ذره‌بین سرمایه‌گذاران
باشگاه خبرنگاران جوان؛ کیمیا قلی‌پور - پدرام روتیها، کارشناس بازار سرمایه، در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی باشگاه خبرنگاران جوان، با اشاره به روند معاملات امروز بورس گفت: بازار سرمایه امروز یکی از روز‌های منفی و پرتنش خود را پشت سر گذاشت؛ به‌طوری‌که شاخص کل بورس با افت حدود ۱۲۸ هزار واحدی به سطح ۷ میلیون و ۸۴۰ هزار واحد رسید.
او افزود: ارزش معاملات بازار در حدود ۳۰ هزار میلیارد تومان (۳۰ همت) بود، اما هم‌زمان شاهد خروج حدود ۵ هزار میلیارد تومان نقدینگی از بازار بودیم. همچنین در پایان معاملات، حدود ۶۶ درصد نماد‌ها در محدوده منفی قرار داشتند و ارزش صفوف فروش به حدود ۶ هزار و ۷۰۰ میلیارد تومان رسید. مجموع این متغیر‌ها نشان‌دهنده افزایش محسوس فشار فروش و غلبه فضای احتیاط و نگرانی بر رفتار سرمایه‌گذاران است.
این کارشناس بازار سرمایه با بیان اینکه ریسک‌های سیستماتیک همچنان مهمترین عوامل اثرگذار بر رفتار فعلی بازار هستند، اظهار کرد: با این حال، نباید تمام وضعیت کنونی بورس را صرفاً به این موضوع محدود کرد. آنچه امروز اهمیت بیشتری پیدا کرده، انتقال ریسک‌های سیاسی و نظامی به متغیر‌های عملیاتی و بنیادی شرکت‌ها و افزایش ابهام نسبت به چشم‌انداز سودآوری آنهاست.
روتیها در تشریح نخستین عامل اثرگذار بر وضعیت بازار سرمایه، به ریسک آسیب به زیرساخت‌های تولیدی و اقتصادی کشور اشاره کرد و گفت: در صورت تداوم یا تشدید تنش‌ها، صرف‌نظر از خسارت‌های مستقیم احتمالی، اختلال در فعالیت زیرساخت‌های انرژی، حمل‌ونقل، بنادر، شبکه تأمین و واحد‌های صنعتی می‌تواند ظرفیت تولید شرکت‌ها را تحت تأثیر قرار دهد.
این کارشناس بازار سرمایه، افزایش ریسک تأمین مواد اولیه، انرژی و قطعات مورد نیاز صنایع را دومین عامل اثرگذار دانست و بیان کرد: محدودیت‌های احتمالی در واردات، دشواری نقل‌وانتقال کالا، افزایش هزینه‌های حمل‌ونقل و بیمه و محدودیت دسترسی به منابع ارزی می‌تواند بهای تمام‌شده شرکت‌ها را افزایش دهد.
وی افزود: از طرف دیگر، محدودیت‌های انرژی، به‌ویژه در صنایع بزرگ و انرژی‌بر مانند فولاد، پتروشیمی و سیمان، می‌تواند به کاهش سطح تولید و فروش منجر شود. ترکیب افزایش هزینه‌ها با احتمال کاهش مقدار تولید، می‌تواند حاشیه سود شرکت‌ها را با فشار مضاعف مواجه کند.
روتیها با اشاره به ابهام در میزان فروش و درآمد‌های صادراتی شرکت‌ها به‌عنوان سومین عامل، تصریح کرد: محدودیت‌های احتمالی در مسیر‌های تجاری، دشواری حمل محصولات، افزایش هزینه‌های مبادلاتی و ریسک وصول مطالبات ارزی می‌تواند بر درآمد شرکت‌های صادرات‌محور اثرگذار باشد.
وی تأکید کرد: حتی اگر قیمت جهانی برخی محصولات افزایش پیدا کند، این موضوع لزوماً به معنای افزایش سودآوری شرکت‌های داخلی نیست؛ چراکه مقدار فروش، هزینه‌های صادرات، تخفیف‌های تحمیلی و امکان وصول درآمد‌ها نیز در تحقق سود اهمیت دارند.
این کارشناس بازار سرمایه در ادامه گفت: در شرایط فعلی، پیش‌بینی‌پذیری متغیر‌هایی مانند نرخ ارز، نرخ بهره، قیمت‌گذاری محصولات، نرخ خوراک و انرژی و مقررات تجاری برای فعالان اقتصادی دشوارتر شده است.
وی افزود: هرگونه تصمیم غیرقابل پیش‌بینی در این حوزه‌ها می‌تواند محاسبات سرمایه‌گذاران درباره سودآوری آتی شرکت‌ها را تغییر دهد. به همین دلیل، حتی شرکت‌هایی که از منظر عملکرد عملیاتی وضعیت نسبتاً مناسبی دارند، ممکن است با کاهش تقاضا برای سهام خود مواجه شوند.
روتیها با اشاره به تأثیر افزایش نااطمینانی بر رفتار سرمایه‌گذاران اظهار کرد: افزایش نااطمینانی، صرفاً موجب تعدیل ارزش‌گذاری سهام نمی‌شود، بلکه می‌تواند به افزایش صرف ریسک مورد انتظار سرمایه‌گذاران، کوتاه‌تر شدن افق سرمایه‌گذاری و تمایل به افزایش وزن دارایی‌های نقدشونده در پرتفوی‌ها منجر شود در چنین شرایطی، فشار فروش در نماد‌های بزرگ و شاخص‌ساز می‌تواند به سایر گروه‌ها نیز سرایت کند و با تشدید رفتار‌های هیجانی، عمق افت بازار را افزایش دهد.
این کارشناس بازار سرمایه همچنین با اشاره به وضعیت صندوق‌های طلا و نقره در معاملات امروز گفت: نکته قابل توجه معاملات امروز، وضعیت صندوق‌های طلا و نقره بود. این صندوق‌ها معاملات خود را با افت قابل توجه آغاز کردند، اما برخلاف بازار سهام، خروج نقدینگی سنگینی در آنها مشاهده نشد.
وی افزود: این موضوع می‌تواند نشان‌دهنده تفاوت رفتار سرمایه‌گذاران در مواجهه با ریسک‌های فعلی و حفظ بخشی از موقعیت‌های پوشش ریسک در دارایی‌های مبتنی بر طلا و نقره باشد. البته منفی بودن قیمت این صندوق‌ها لزوماً به معنای کاهش تقاضای بنیادی برای دارایی‌های امن نیست و عواملی مانند نوسانات نرخ ارز، قیمت جهانی فلزات گران‌بها و فاصله قیمت معاملاتی صندوق‌ها از ارزش خالص دارایی‌های آنها نیز در این موضوع مؤثرند.
روتیها در جمع‌بندی وضعیت فعلی بازار سرمایه خاطرنشان کرد: بازار سرمایه در حال حاضر با مجموعه‌ای از ریسک‌های به‌هم‌پیوسته مواجه است که اثر آنها فراتر از یک شوک خبری کوتاه‌مدت خواهد بود. مسئله اصلی، میزان و مدت‌زمان اثرگذاری این ریسک‌ها بر تولید، فروش و سودآوری شرکت‌هاست.
او تأکید کرد: باید میان افت قیمت‌ها ناشی از افزایش صرف ریسک و افتی که بر مبنای کاهش واقعی ظرفیت سودآوری شرکت‌ها اتفاق می‌افتد، تفاوت قائل شد. این تفکیک برای تصمیم‌گیری سرمایه‌گذاران در دوره پیش‌رو اهمیت زیادی دارد در چنین شرایطی، حفظ نقدشوندگی، مدیریت ریسک پرتفوی، پرهیز از تصمیمات هیجانی و ارزیابی مجدد مفروضات سودآوری شرکت‌ها باید در اولویت فعالان بازار سرمایه قرار گیرد.
