صنعت لکوموتیوسازی در انتظار حمایت مالی و سفارش پایدار/ نیاز کشور به ۵۰۰ لکوموتیو در پنج سال آینده
باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه کباری - صنعت لکوموتیوسازی کشور طی دو دهه گذشته با تکیه بر توسعه دانش فنی، سرمایه‌گذاری صنعتی و تربیت نیروی انسانی متخصص، مسیر قابل توجهی را از وابستگی به واردات به سمت طراحی، تولید، بازسازی و تعمیرات داخلی طی کرده است؛ با این حال، کمبود منابع مالی و نبود سفارش‌های پایدار، استمرار فعالیت برخی ظرفیت‌های تولیدی این صنعت را با چالش مواجه کرده است.
صنعت لکوموتیوسازی ایران در سال‌های گذشته توانسته است با اتکا به توان متخصصان داخلی و سرمایه‌گذاری شرکت‌هایی همچون مپنا و واگن پارس، بخش مهمی از زنجیره تولید لکوموتیو و تجهیزات ریلی را در داخل کشور شکل دهد و گام‌های مؤثری در مسیر بومی‌سازی فناوری این حوزه بردارد.
این دستاورد در شرایطی حاصل شده که شبکه ریلی کشور با دو مسئله مهم، یعنی کمبود لکوموتیو و فرسودگی ناوگان کشش مواجه است. از یک سو توسعه حمل‌ونقل ریلی و افزایش سهم این بخش در جابه‌جایی بار و مسافر، نیازمند تأمین لکوموتیوهای جدید است و از سوی دیگر، بخشی از ظرفیت تولید داخل به دلیل نبود سفارش مستمر و تأمین نشدن منابع مالی، امکان فعالیت با تمام توان خود را ندارد.
یکی از نمونه‌های این چالش، قرارداد تولید ۴۰ دستگاه لکوموتیو MAP30 شرکت مپنا با راه‌آهن است. این لکوموتیو با قدرت ۴ هزار اسب‌بخار در داخل کشور طراحی و تولید شده، اما با وجود انعقاد قرارداد، اجرای آن به دلیل تأمین نشدن منابع مالی متوقف مانده است.
اجرای این قرارداد می‌تواند علاوه بر تأمین بخشی از نیاز ناوگان باری کشور، زمینه استمرار فعالیت خطوط تولید داخلی، حفظ اشتغال نیروهای متخصص و استفاده از ظرفیت‌های ایجادشده در صنعت لکوموتیوسازی را فراهم کند.
در همین رابطه، مجتبی یوسفی، عضو کمیسیون عمران مجلس شورای اسلامی، نوسازی ناوگان ریلی را از جمله موضوعات مورد توجه در مصوبات کمیسیون تلفیق برنامه هفتم برشمرد و گفت: در حوزه تولید لکوموتیو با ظرفیت انحصاری در داخل کشور مواجه هستیم و باید ضمن حمایت از توان تولیدکنندگان داخلی، نیاز ناوگان ریلی کشور را نیز تأمین کنیم.
وی با اشاره به ظرفیت تولید داخلی لکوموتیو افزود: در حال حاضر امکان تولید سالانه ۱۰۰ دستگاه لکوموتیو در داخل کشور وجود دارد، اما با توجه به برنامه‌های توسعه کریدورهای حمل‌ونقل و افزایش جابه‌جایی بار و مسافر، کشور در پنج سال آینده به تأمین حداقل ۵۰۰ دستگاه لکوموتیو نیاز خواهد داشت.
این عضو کمیسیون تلفیق برنامه هفتم توسعه با اشاره به فرسودگی ناوگان کشش کشور تصریح کرد: عمر برخی لکوموتیوهای فعال در شبکه ریلی به چند دهه می‌رسد و همین مسئله ضرورت نوسازی و جایگزینی ناوگان را دوچندان کرده است.
یوسفی ادامه داد: در لایحه برنامه هفتم، علاوه بر پیش‌بینی حمایت و تقویت ظرفیت تولید داخلی لکوموتیو، تمهیداتی نیز برای واردات لکوموتیوهای کارکرده در نظر گرفته شده است تا بتوان بخشی از نیاز فوری شبکه ریلی را تأمین کرد.
وی با اشاره به ضرورت تعیین تکلیف لکوموتیوهای غیرفعال کشور اظهار کرد: بر اساس پیش‌بینی‌های انجام‌شده، مقرر شده است ظرف پنج سال وضعیت لکوموتیوهایی که در حال حاضر عملیاتی نیستند، تعیین تکلیف شود تا ظرفیت ناوگان موجود نیز به شکل مؤثرتری مورد استفاده قرار گیرد.
سرمایه‌گذاری صنایع بزرگ در توسعه شبکه ریلی
عضو کمیسیون عمران مجلس با تأکید بر ضرورت استفاده از ظرفیت بخش خصوصی و صنایع بزرگ در توسعه حمل‌ونقل ریلی گفت: بر اساس مصوبات کمیسیون تلفیق، شرکت‌های بزرگ فعال در حوزه فولاد، پتروشیمی و صنایع مرتبط با معدن به سرمایه‌گذاری در توسعه زیرساخت‌های ریلی مکلف خواهند شد.
وی افزود: همچنین برای توسعه کریدورهای حمل‌ونقل کشور در مسیرهای شمال به جنوب و غرب به شرق، تمهیداتی پیش‌بینی شده است. توسعه راه‌آهن غرب کشور تا اتصال به شلمچه و همچنین توسعه خطوط ریلی شرق کشور از دیگر موضوعاتی است که در این مصوبات مورد توجه قرار گرفته است.
یوسفی تأکید کرد: مجموعه این مواد با هدف حمایت از صنعت ریلی، توسعه زیرساخت‌های حمل‌ونقل و افزایش ظرفیت جابه‌جایی بار و مسافر در شبکه ریلی کشور پیش‌بینی شده است.
اختصاص یک درصد فروش نفت به توسعه حمل‌ونقل ریلی
این نماینده مجلس در ادامه به یکی دیگر از مصوبات کمیسیون تلفیق برای تأمین منابع مالی توسعه حمل‌ونقل ریلی اشاره کرد و گفت: در یکی از مصوبات مقرر شده است یک درصد از فروش نفت به تأمین منابع مالی مورد نیاز برای توسعه بخش ریلی اختصاص پیدا کند.
وی با بیان اینکه توسعه صنعت ریلی تنها به تأمین لکوموتیو و زیرساخت محدود نمی‌شود، افزود: در کنار سرمایه‌گذاری و نوسازی ناوگان، باید به وضعیت معیشتی و شرایط کاری کارکنان و نیروهای فعال در این صنعت نیز توجه شود.
یوسفی در پایان خاطرنشان کرد: در صورت تصویب این مواد در صحن علنی مجلس و اجرای صحیح آن‌ها، انتظار می‌رود طی پنج سال آینده اقدامات مؤثری در زمینه توسعه زیرساخت‌ها، نوسازی ناوگان و تقویت صنعت ریلی کشور انجام شود.
در مجموع، صنعت لکوموتیوسازی ایران اکنون در نقطه‌ای قرار گرفته است که از یک طرف توان فنی و ظرفیت تولید داخلی برای پاسخ‌گویی به بخشی از نیاز کشور را در اختیار دارد و از طرف دیگر، توسعه این ظرفیت به سفارش‌گذاری مستمر، تأمین منابع مالی و سیاست‌گذاری پایدار وابسته است. نیاز کشور به حداقل ۵۰۰ لکوموتیو در پنج سال آینده نشان می‌دهد که حمایت از تولید داخل باید از مرحله تأکید و برنامه‌ریزی عبور کند و با تأمین مالی قراردادهای موجود، تعیین تکلیف لکوموتیوهای متوقف و ایجاد بازار مطمئن برای تولیدکنندگان همراه شود؛ چراکه بدون فعال نگه داشتن ظرفیت‌های داخلی، دستیابی به اهداف توسعه حمل‌ونقل ریلی و نوسازی ناوگان با دشواری بیشتری روبه‌رو خواهد شد.
