آمارهای رسمی در دسترس عموم/ از رشد اقتصادی و تورم تا مهاجرت و هزینه خانوار
باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه‌کباری - فرشاد روشن مدیرکل دفتر حساب‌های اقتصادی مرکز آمار ایران با تأکید بر نقش آمار در سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی اقتصادی گفت: آمارهای رسمی کشور بر اساس توصیه‌ها و استانداردهای بین‌المللی تولید می‌شوند و از نظر کیفیت و پایبندی به اصول علمی، ضعف خاصی در این حوزه وجود ندارد؛ هرچند با توجه به گستردگی نیازهای جامعه، توسعه تنوع آمارها و ورود بیشتر بخش خصوصی به این عرصه ضروری است.
وی با اشاره به اهمیت داده‌ها و اطلاعات آماری در تصمیم‌گیری‌های اقتصادی اظهار کرد: در دنیای امروز، بخش عمده‌ای از تصمیم‌گیری‌ها و تحلیل‌های اقتصادی بدون استفاده از آمار امکان‌پذیر نیست. هنگام بررسی موضوعاتی مانند تولید ناخالص داخلی، رشد ارزش افزوده بخش‌های اقتصادی، تورم، میزان تولید کالا و خدمات، فروش، مواد اولیه و بیمه، همواره به داده‌های آماری نیاز داریم.
وی افزود: در قرن حاضر، داده‌ها و اطلاعات آماری نقش مهمی در بهبود حکمرانی، تصمیم‌سازی و برنامه‌ریزی دارند؛ چراکه برای تصمیم‌گیری صحیح باید بدانیم در گذشته چه اتفاقی افتاده و در شرایط کنونی با چه وضعیتی مواجه هستیم.
روشن با بیان اینکه شاخص‌های کلان اقتصادی از مهمترین ابزارهای سیاست‌گذاری و برنامه‌ریزی به شمار می‌روند، گفت: شاخص‌هایی مانند رشد اقتصادی، رشد ارزش افزوده و تورم، مورد استفاده سیاست‌گذاران، برنامه‌ریزان، کارشناسان و فعالان بخش خصوصی قرار می‌گیرند تا بتوانند تصمیم‌های دقیق‌تری اتخاذ کنند و زمینه افزایش درآمد، شکوفایی اقتصادی و رونق فعالیت‌ها را فراهم آورند.
دسترسی عمومی به آمارهای رسمی کشور
مدیرکل دفتر حساب‌های اقتصادی مرکز آمار ایران با تأکید بر ضرورت دسترسی عمومی به اطلاعات آماری بیان کرد: آمارهایی که در کشور تولید می‌شوند، صرفاً برای استفاده مدیران و کارشناسان نیستند، بلکه جامعه دانشگاهی، پژوهشگران، فعالان اقتصادی و عموم مردم نیز می‌توانند از این اطلاعات بهره‌مند شوند.
وی ادامه داد: سطح انتشار آمارها متفاوت است و ممکن است انتشار برخی جزئیات برای عموم ضرورت نداشته باشد؛ با این حال، اطلاعات اصلی و عمومی در درگاه ملی مرکز آمار ایران در دسترس قرار دارد.
روشن توضیح داد: برای مثال، علاقه‌مندان با مراجعه به تارنمای مرکز آمار ایران می‌توانند اجزای رشد اقتصادی و عملکرد بخش‌های مختلف، از جمله صنعت، معدن و کشاورزی را بررسی کنند. همچنین آمارهای مربوط به بیکاری، تورم و سایر حوزه‌هایی که در کشور برای آن‌ها داده تولید می‌شود، به‌صورت عمومی منتشر می‌شوند.
وی با اشاره به ماهیت عمومی آمارهای رسمی گفت: تولید آمار مستلزم صرف هزینه و سرمایه‌گذاری است و دولت برای این کار منابع اختصاص می‌دهد؛ بنابراین، اطلاعات حاصل تا حد امکان در اختیار عموم قرار می‌گیرد تا مبنایی برای تحلیل، پژوهش و تصمیم‌گیری باشد.
مدیرکل دفتر حساب‌های اقتصادی مرکز آمار ایران افزود: گاهی یک پژوهشگر، کارشناس یا سیاست‌گذار به اطلاعات جزئی‌تری نیاز دارد که در انتشار عمومی ارائه نشده است. در چنین شرایطی، امکان مراجعه و مکاتبه با دفاتر موضوعی مرکز آمار ایران وجود دارد تا اطلاعات متناسب با نیازهای پژوهشی و تخصصی در اختیار متقاضیان قرار گیرد.
وی با اشاره به ظرفیت‌های مرکز آمار ایران برای دسترسی به داده‌ها اظهار کرد: حتی امکان استفاده از آزمایشگاه داده نیز فراهم است تا کارشناسان و پژوهشگران بتوانند داده‌های مورد نیاز خود را استخراج و متناسب با اهداف پژوهشی از آن‌ها استفاده کنند.
کیفیت آمارهای رسمی مطابق استانداردهای بین‌المللی است
روشن در پاسخ به پرسشی درباره فاصله میان ظرفیت دانشگاهی کشور در حوزه آمار و نیازهای آماری بخش‌های مختلف، گفت: ممکن است تنوع آمارهای تولیدشده در کشور متناسب با ابزارها، امکانات و نیازهای موجود محدود باشد، اما در زمینه کیفیت آمارهای رسمی که در حال حاضر منتشر می‌شوند، می‌توان گفت این آمارها با بالاترین استانداردهای علمی و مطابق با روش‌های روز دنیا تولید می‌شوند.
وی افزود: در تولید آمارهای رسمی، توصیه‌ها و دستورالعمل‌های بین‌المللی مبنا قرار می‌گیرند. برای محاسبه رشد اقتصادی از نظام حساب‌های ملی توصیه‌شده در سطح بین‌المللی استفاده می‌کنیم، محاسبه تورم بر اساس توصیه‌های سازمان ملل انجام می‌شود و در انتشار آمارهای نیروی کار نیز توصیه‌های سازمان بین‌المللی کار مورد توجه قرار می‌گیرد.
مدیرکل دفتر حساب‌های اقتصادی مرکز آمار ایران تأکید کرد: از نظر پایبندی به اصول و استانداردهای بین‌المللی در تولید آمارهای رسمی، ضعف خاصی وجود ندارد؛ با این حال، نیازهای آماری جامعه بسیار متنوع و گسترده شده است و پاسخ‌گویی به همه این نیازها صرفاً از طریق نهادهای دولتی امکان‌پذیر نیست.
وی با اشاره به کاربرد آمار در زندگی روزمره و فعالیت‌های اقتصادی اظهار کرد: حتی برای برنامه‌ریزی در حوزه‌هایی مانند تأمین آرد نانوایی‌ها باید مشخص باشد هر منطقه، شهر یا محله به چه میزان آرد نیاز دارد. همچنین در توسعه مسیرهای جاده‌ای و اتوبانی، تعیین تعداد و محل احداث جایگاه‌های سوخت به اطلاعات دقیق نیازمند است.
روشن ادامه داد: این مثال‌ها نشان می‌دهد که نیازهای آماری به‌مرور گسترده‌تر شده‌اند و ضروری است بخش خصوصی نیز با شناسایی نیازهای جدید، در تولید داده‌ها و اطلاعاتی که خارج از چارچوب آمارهای رسمی قرار می‌گیرند، مشارکت کند. این اطلاعات می‌توانند در کنار آمارهای رسمی، مبنای تصمیم‌سازی و سیاست‌گذاری قرار گیرند.
آمارهای کشور در حوزه‌های مختلف در دسترس است
وی با توصیه به فعالان اقتصادی، پژوهشگران و علاقه‌مندان برای مراجعه به درگاه ملی مرکز آمار ایران گفت: در این درگاه، اطلاعات آماری حوزه‌های متنوعی از جمله جمعیت، مهاجرت، نیروی کار، آموزش، سلامت، هزینه و درآمد خانوار و گذران وقت منتشر شده است.
مدیرکل دفتر حساب‌های اقتصادی مرکز آمار ایران افزود: مراجعه به این پایگاه می‌تواند به آشنایی بیشتر با ظرفیت‌های آماری کشور کمک کند و نشان دهد که اطلاعات تولیدشده در مرکز آمار، تنها به شاخص‌های کلان اقتصادی محدود نیست و حوزه‌های مختلف اجتماعی و اقتصادی را نیز در بر می‌گیرد.
انتشار آمارها با فاصله زمانی انجام می‌شود
روشن در ادامه درباره به‌روز بودن اطلاعات آماری و امکان دسترسی به داده‌های برخط توضیح داد: زمان انتشار آمارها به ماهیت هر شاخص و فرایند جمع‌آوری و پردازش اطلاعات بستگی دارد. برخی شاخص‌ها با فاصله زمانی کوتاهی منتشر می‌شوند، اما تولید برخی دیگر به تکمیل دوره‌های زمانی مشخص و جمع‌آوری اطلاعات بیشتر نیاز دارد.
وی افزود: برای مثال، آمار تورم پس از پایان هر ماه و طی چند روز منتشر می‌شود؛ اما شاخص‌هایی مانند رشد اقتصادی به‌صورت فصلی انتشار می‌یابند.
مدیرکل دفتر حساب‌های اقتصادی مرکز آمار ایران با اشاره به انتشار آمارهای فصلی بیان کرد: برای محاسبه رشد اقتصادی باید اطلاعات مربوط به دوره مورد نظر جمع‌آوری و پردازش شود. به همین دلیل، آمار رشد اقتصادی با فاصله زمانی نسبت به پایان فصل منتشر می‌شود.
روشن تأکید کرد: در بسیاری از موارد، برای تولید آمار باید دوره زمانی مربوط به‌طور کامل به پایان برسد، صورت‌های مالی و اطلاعات مورد نیاز دریافت شود و داده‌ها پس از جمع‌آوری و بررسی، در قالب شاخص‌های آماری منتشر شوند.
وی خاطرنشان کرد: با وجود این محدودیت‌ها، بهبود فرایند تولید و انتشار آمار و کاهش فاصله زمانی میان وقوع رویدادها و انتشار اطلاعات، از جمله موضوعاتی است که باید در مسیر ارتقای نظام آماری کشور مورد توجه قرار گیرد.
