احتمال بارش های شدید پاییزی؛ تهران در معرض خطر سیلاب های ناگهانی

باشگاه خبرنگاران جوان ؛ محبوبه کباری - علی بیت‌اللهی، رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی، با اشاره به احتمال بروز پدیده ال‌نینو و افزایش بارش‌های شدید و ناگهانی در فصل پاییز، نسبت به ظرفیت بالای سیل‌خیزی روددره‌های شمال تهران هشدار داد و بر ضرورت آمادگی برای مواجهه با سیلاب‌های ناگهانی شهری تأکید کرد.

 بیت‌اللهی با اشاره به ویژگی‌های مورفولوژیکی شمال تهران اظهار کرد: با رسیدن فصل پاییز و هشدار متخصصان درباره احتمال بروز پدیده ال‌نینو، توجه به پتانسیل بالای سیل‌خیزی تهران به دلیل خصوصیات مورفولوژیکی شمال این شهر بیش از پیش اهمیت پیدا می‌کند.

وی با اشاره به سوابق تاریخی وقوع سیلاب در تهران افزود: سیل سال ۱۳۳۳ در محدوده فرحزاد تهران با تخریب گسترده همراه بود و برآورد شده است که حدود ۲ هزار نفر در این حادثه جان خود را از دست داده‌اند. پس از آن، در سال ۱۳۳۴ سیل محدوده کن نیز رخ داد که بر اساس برخی مستندات، بیش از ۴۰۰ هکتار از زمین‌های کشاورزی و باغ‌ها را تخریب کرد.

رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی ادامه داد: در سال ۱۳۶۶ نیز وقوع سیل در میدان تجریش، گلابدره و دربند، تلفات جانی حدود ۳۰۰ نفر بر جای گذاشت که از جمله سوابق مهم سیل‌خیزی تهران به شمار می‌رود.

۱۱ حوضه آبریز در ارتفاعات شمالی تهران

بیت‌اللهی با اشاره به گستردگی حوضه‌های سیل‌خیز ارتفاعات شمالی تهران گفت: به دلیل گستردگی این حوضه‌ها و با توجه به احتمال وقوع بارش‌های شدید و ناگهانی ناشی از پدیده ال‌نینو، لازم است با هدف آمادگی پیش از رخداد‌های احتمالی، خطر سیلاب‌های ناگهانی شهری در تهران مورد توجه جدی قرار گیرد.

وی افزود: ۱۱ حوضه آبریز با وسعت‌های متفاوت از ۷ تا ۲۲۰ کیلومتر مربع در امتداد روددره‌های شمالی ـ جنوبی، مشرف به شهر تهران قرار دارند.

به گفته وی، این حوضه‌ها از شمال‌غرب به شمال‌شرق شامل وردیج با وسعت ۵۷ کیلومتر مربع، کن با ۲۲۰ کیلومتر مربع، گلوتنکه با ۱۷ کیلومتر مربع، فرحزادی با ۳۰ کیلومتر مربع، درکه با ۳۶ کیلومتر مربع، ولنجک با ۹ کیلومتر مربع، دربند و گلابدره با ۳۹ کیلومتر مربع، دره حصارک با ۱۱ کیلومتر مربع، جمشیدیه با ۹ کیلومتر مربع، دارآباد و تنگه یورد با ۲۹ کیلومتر مربع و سوهانک با ۷ کیلومتر مربع هستند.

رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی برای نشان دادن اهمیت این حوضه‌ها اظهار کرد: برای درک میزان خطر سیل‌خیزی این حوضه‌ها کافی است به حوضه آبریز سیلاب ناگهانی شهری شیراز، شامل تنگ الله‌اکبر ـ آب زنگی، اشاره شود که در پنجم فروردین‌ماه ۱۳۹۸ و در جریان سیل دروازه قرآن شیراز، ۲۱ نفر در آن جان خود را از دست دادند.

وی ادامه داد: مساحت حوضه آبریز این سیلاب در شیراز حدود ۲۳ کیلومتر مربع بود؛ به عبارت دیگر، مساحت ۶ حوضه از حوضه‌های مشرف به خط شمالی تهران به مراتب بیشتر از حوضه سیلابی شیراز است.

خطر سیلاب در مسیر وردیج تا غرب تهران

بیت‌اللهی درباره حوضه وردیج گفت: این حوضه با وسعت ۵۷ کیلومتر مربع، غربی‌ترین حوضه سیلابی شهر تهران است و سیلاب ناشی از آن می‌تواند بخش‌هایی از غرب تهران را تحت تأثیر قرار دهد.

وی افزود: در مسیر این حوضه، پل‌ها و دوربرگردان‌های اتوبان همت (خرازی)، بلوار سراوان، پل دانش، پل مترو تهران ـ کرج، پل‌های بزرگراه تهران ـ کرج، پل‌های بزرگراه لشکری و پل جاده قدیم کرج در تقاطع با مسیر سیلابی وردیج قرار دارند.

به گفته وی، تقاطع مسیر آبراهه وردیج با جاده قدیم کرج (بزرگراه فتح) یکی از نقاط حساس در امتداد این مسیل محسوب می‌شود.

فرودگاه مهرآباد در مسیر حوضه کن

رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی درباره حوضه کن نیز گفت: مسیل این حوضه در امتداد رود کن قرار دارد که مسیر آن تا دریاچه نمک قم ادامه پیدا می‌کند و از بخش غربی تهران عبور می‌کند.

وی افزود: در این مسیر، مهم‌ترین عارضه شهری، سمت غربی باند فرودگاه مهرآباد و تأسیسات واقع در حاشیه غربی سایت فرودگاه است.

فلکه صادقیه؛ یکی از کانون‌های اثر سیلاب فرحزادی

بیت‌اللهی درباره حوضه فرحزادی نیز اظهار کرد: این حوضه از محدوده فرحزادی وارد محدوده شهری تهران می‌شود و سیلاب ناشی از آن پس از عبور از دره‌های شمال به جنوب و مسیر پارک نهج‌البلاغه، به بخش شمالی فلکه صادقیه، خیابان سازمان آب و نقطه تقاطع با بزرگراه اشرفی اصفهانی می‌رسد.

وی ادامه داد: در این محدوده، به دلیل وجود عوارض و مستحدثات متعدد، ادامه مسیر آبراهه دست‌کم روی نقشه قابل ردیابی نیست و محدوده فلکه صادقیه و اطراف آن می‌تواند یکی از مهم‌ترین کانون‌های اثر سیلاب در این حوضه باشد.

بازارچه گیشا در مسیر آبراهه درکه

رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی با اشاره به حوضه درکه گفت: این حوضه با مساحت ۳۶ کیلومتر مربع، یکی دیگر از گستره‌های با پتانسیل بالای تشکیل رواناب در شمال تهران است.

وی افزود: مسیر آبراهه درکه پس از عبور از سمت غرب بزرگراه چمران، با یک انحنا وارد کوی نصر می‌شود و در این مسیر، بازارچه‌ای در محله گیشا احداث شده است که یکی دیگر از کانون‌های خطر سیلاب در تهران را تشکیل می‌دهد.

ساخت‌وساز‌ها مسیر آبراهه‌های دربند، گلابدره و دارآباد را محو کرده‌اند

بیت‌اللهی درباره حوضه‌های دربند ـ گلابدره و دارآباد نیز اظهار کرد: ساخت‌وساز‌های گسترده در امتداد این دو حوضه، امکان ردیابی مسیر آبراهه‌ها را در سطح شهر از بین برده است.

وی افزود: تنها مشخص است که امتداد بزرگراه امام علی (ع) در مسیر آبراهه دارآباد قرار دارد. همچنین حوضه دربند ـ گلابدره در خروجی و حتی در میانه مسیر خود مستقیماً با مستحدثات و عناصر شهری برخورد می‌کند و ادامه مسیر آن محو می‌شود؛ وضعیتی که می‌تواند احتمال بروز آسیب‌های متعدد را افزایش دهد.

ضرورت آموزش عمومی و راه‌اندازی سامانه هشدار سیل

رئیس بخش زلزله‌شناسی و خطرپذیری مرکز تحقیقات راه، مسکن و شهرسازی در پایان با تأکید بر ضرورت کاهش آسیب‌های ناشی از سیلاب در تهران گفت: برای کاهش خسارات ناشی از سیل در کلانشهر تهران، لازم است دو اقدام اولویت‌دار در دستور کار وزارت نیرو و شهرداری تهران قرار گیرد.

بیت‌اللهی این دو اقدام را آموزش‌های همگانی و ارتقای رفتار صحیح مردم در مواجهه با سیل و همچنین راه‌اندازی سامانه‌های هشدار میدانی سیل در امتداد حوضه‌های آبریز مشرف به کلانشهر تهران عنوان کرد.

وی تأکید کرد: با توجه به احتمال وقوع بارش‌های شدید و ناگهانی، افزایش آمادگی پیش از وقوع حادثه و ایجاد سازوکار‌های هشدار سریع می‌تواند در کاهش خسارات و تلفات احتمالی سیلاب‌های شهری تهران نقش مهمی داشته باشد.