فرهنگی‌هنری 13:54 - 31 شهریور 1401
اگر خاستگاه اجتماعی خرافات را هم از میان برداریم با زمینه‌های روان شناختی آن چه کنیم؟ بسیاری از کسانی که امروز پرچم مبارزه با خرافات را در دست گرفتند، ناخواسته و کم و بیش خود نیز دچار خرافات هستند، رطب خوردگان منع رطب چون کنند؟

چگونه از دام «خرافه‌پرستی» در امان باشیم؟

به گزارش خبرنگار حوزه اندیشه خبرگزاری فارس، خطر مهمی که همیشه می‌تواند عقاید و باورهای ما را اعم از دینی و غیردینی تهدید کند، مقوله «خرافه» است. مرحوم رضا بابایی طی یادداشتی در کتاب «دیانت و عقلانیت» نکاتی را در مورد خرافه و خرافه‌گرایی تذکر داده است که در ادامه بخش‌هایی از آن را می‌خوانیم.

خرافه تعریفی مشخصی ندارد

هیچ تعریفی برای خرافه وجود ندارد که به معنای واقعی کلمه تعریف باشد نه کلی گویی. مثلاً می‌گویند خرافه باور یا رفتاری است که ریشه علمی یا عقلی یا دینی معتبر ندارد؛ اما کدام خرافه است که نتوان برای آن توجیهی علمی یا عقلی یا مذهبی یا شهودی یافت؟ هر کدام از علم و عقل و دین، انبوهی از شاخ و برگ اضافی دارد که بالاخره سایه یکی از آن‌ها به نحوی بر سر یکی از خرافات می‌افتد. از همین رو است که هیچ‌کس خودش را خرافی نمی‌داند چون تقریباً همه انسان‌ها برای هرکاری که می‌کنند، دلیلی دارند. ممکن است ما دلیل آنان را علیل بدانیم ولی نظر ما، نظر ما است. به قول «ولتر» مسیحیت به پنج نحله بزرگ تقسیم می‌شود که هر یک چهار نحله دیگر را خرافی می‌داند.

خرافه‌های صورتی و بی‌آزار

برخی خرافات هیچ زیانی به هیچ‌کس نمی‌رساند، مانند «سیزده بدر» که اکنون فارغ از ریشه خرافی آن، به عنوان روز طبیعت در خدمت جامعه است. از همین دست است که ریختن آب در پشت پای مسافر و مانند آن، که بیشتر رفتاری برای ابراز احساسات و نشان دادن علایق درونی است تا اعتقاد به تاثیر غیبی آن. اگر روزی برسد که هیچکس عدد «۱۳» را نحس نداند، باز هم هیچکس در ۱۳ فروردین در خانه نمی‌ماند، بنابراین نباید نیرو و انرژی اندک خود را در مبارزه با هر خرافه یا شبه خرافه هدر بدهیم به ویژه در روزگار ما که خرافات رشد کمی و کیفی دارند.

رطب خوردگان منع رطب چون کنند؟

مبارزه مستقیم با خرافات، چندان نتیجه‌بخش نیست؛ هم به دلایل بالا هم به این دلیل ساده که زمینه‌ها و خاستگاه‌های خرافه بسیار بیش از آن است که بتوان همه آنها را شناسایی و نابود کرد. اگر خاستگاه اجتماعی خرافات را هم از میان برداریم با زمینه‌های روان شناختی آن چه کنیم؟ بسیاری از کسانی که امروز پرچم مبارزه با خرافات را در دست گرفتند، ناخواسته و کم و بیش خود نیز دچار خرافات هستند، رطب خوردگان منع رطب چون کنند؟

راه‌حلی برای کاهش خرافه‌گرایی

نه تعریف خرافه ممکن است و مبارزه مستقیم با آن؛ اما می‌توان از زیان‌های مرئی و نامرئی آن کاست و شاید بهترین راه، خالص‌سازی علم سیاست از غیر سیاست، علم اقتصاد از غیراقتصاد، علم مدیریت از غیرمدیریت و دانش دین از غیر دین و... باشد، خرافات معمولاً از منفذهای ناشناخته وارد می‌شود. بنابراین اگر شما سیاست را به علم سیاست و اقتصاد را علم اقتصاد و طب به علوم پزشکی و دین را به مجموعه عالمان طراز اول و متون معتبر دینی بسپارید، در واقع آن‌ها را در برابر باورهای سست (خرافه) ایمن کرده‌اید.

خرافه همه جا می‌تواند پیدا شود

تک‌تک زمینه‌های خرافات، مانند فقر و بیسوادی و متافیزیک‌گرایی نامعقول، به گونه‌ای است که ضد آن‌ها نیز گاهی تولید خرافه می‌کند. مثلاً رفاه و ثروت به اندازه فقر، ظرفیت خرافه‌سازی دارد، اگرچه نوع و برند و عنوانش فرق می‌کند. تحصیلات علمی نیز مانع قطعی بر سر راه خرافه نیست؛ زیرا غرور کاذبی که از این رهگذر در برخی از دانش‌آموختگان ایجاد می‌شود، آنان را به ورطه‌هایی خطرناک‌تر از خرافات مرموز می‌اندازد. مبارزه با خرافه را باید از سپهر عمومی آغاز کرد؛ یعنی خرافاتی که از نهادهای اجتماعی نیز برخوردارند. پس از آن، نوبت به خرافات فردی و خانگی می‌رسد، در کشور ما خلاف این روند، جاری است.

انتهای پیام/ 

 
پربازدید ها
پر بحث ترین ها

مهمترین اخبار فرهنگی‌هنری

فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از روابط عمومی شبکه پنج سیما، اولین قسمت از فصل هشتم مستند «جویندگان طلا» به کارگردانی تام وایت ورث یکشنبه ۱۰ مهرماه ۱۰ دقیقه بامداد از شبکه پنج سیما تماشایی می‌شود. این مستند محصول ۲۰۱۸ آمریکا در ژانر ماجراجویی و مهیج ...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از روابط عمومی بنیاد سینمایی فارابی، ثبت نام ششمین دوره المپیاد فیلمسازی نوجوانان کشور در ۲ بخش ایده و طراحی شخصیت و فیلم از یکشنبه روز دهم مهرماه آغاز خواهد شد. پایان مهلت ارسال آثار برای نوجوانان علاقه‌مند ۱۰ آبان ۱۴۰...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرگزاری مهر، کتاب «عاشقانه‌ها؛ برش‌هایی از نامه‌ها و وصیت‌نامه‌های شهدای مدافع حرم» که توسط پژمان عرب گردآوری و تدوین شده، به‌تازگی توسط انتشارات راه یار به چاپ سوم رسیده است. دفتر دوم کتاب «عاشقانه‌ها» برش‌هایی کوتاه و گزیده از وصیت‌نامه...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرگزاری مهر، انتشارات انقلاب اسلامی بسته محصولات فرهنگی «سرباز» را با تخفیف ۲۰ درصدی و ارسال رایگان به سراسر کشور ارائه می‌کند. این بسته شامل دو عنوان کتاب، ۲۲ قطعه تصویر و یک قطعه پوستر است. اولین محصول این بسته، کتاب «یاران سلیمانی» است...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرنگار مهر، آیت الله احمد علم الهدی ظهر شنبه در جلسه شورای فرهنگ عمومی خراسان رضوی اظهار کرد: روز ملی برخاسته از حضور مردم و به نام مردم است، مردم مشهد در دهم دی حضور فعالی علیه رژیم طاغوت داشتند و نقش زنان و کودکانی که در این روز به شهادت ...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرگزاری مهر، مراسم یادواره ۱۴۰۰ شهید دفاع مقدس منطقه ۸ توسط فرهنگسرای گلستان برگزار شد. در این مراسم جمعی از خانواده‌های معزز شهدا، یادگاران هشت سال دفاع مقدس و مسئولینی از بنیاد شهید حضور داشتند. حجت الاسلام رضایی نماینده ولی فقیه در بنی...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرگزاری مهر، نود و نهمین شماره این مجله «قلک» همراه با داستان‌هایی درباره تفاوت‌های فردی، آشنایی با سختی‌های کار باغبانی، مدیریت پول توجیبی، یک بازی کارتی سرگرم‌کننده و … منتشر شد. آن‌چه در این شماره می‌خوانیم: داستان «سپیدتار» نوشته الهه...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از اکتوالیته، رمان جدید گیوم موسو با عنوان «آنجلیک» هفته پیش وارد بازار کتاب فرانسه شده است. منتقدان از این رمان با عنوان اصیل، شگفت‌انگیز و بسیار سرگرم کننده یاد کرده‌اند و آن را برای مطالعه در غروب‌های پاییزی بسیار من...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از روابط عمومی جشنواره، دبیرخانه یازدهمین جشنواره امید اعضای هیات داوران بخش فیلم، عکس و فیلمنامه ساخته نشده این دوره از جشنواره را معرفی کرد. بهرام توکلی، روح الله حجازی، روزبه رایگا، امیر نوروزی، میلاد سعیدی و محمد نج...

مشاهده مهمترین خبرها در صدر رسانه‌ها

تبلیغات متنی (ویژه)

تبلیغات متنی





















































صفحه اصلی | درباره‌ما | تماس‌با‌ما | تبلیغات | حفظ حریم شخصی

تمامی اخبار بطور خودکار از منابع مختلف جمع‌آوری می‌شود و این سایت مسئولیتی در قبال محتوای اخبار ندارد

کلیه خدمات ارائه شده در این سایت دارای مجوز های لازم از مراجع مربوطه و تابع قوانین جمهوری اسلامی ایران می باشد.

کلیه حقوق محفوظ است