مشکل کشور کمبود فناوری نیست/ تقاضا برای خدمات دانش‌بنیان باید افزایش یابد
باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه‌کباری - اسماعیل سقاب اصفهانی، رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی، در مراسم امضای تفاهم‌نامه با معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری و صندوق نوآوری و شکوفایی، با اشاره به مأموریت این سازمان اظهار کرد: سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی به استناد ماده ۴۶ قانون برنامه هفتم پیشرفت تشکیل شده است و بر اساس اساسنامه ابلاغی و با دستور رئیس‌جمهور، قرار است نقش سیاست‌گذار، تنظیم‌گر و ناظر را بر عهده بگیرد.
وی افزود: رویکرد این سازمان، ایجاد ساختارهای جدید و موازی نیست، بلکه استفاده از ظرفیت‌های موجود کشور و سازوکارهای فعلی و یکپارچه‌سازی این ظرفیت‌ها برای تحقق هدف بهینه‌سازی و مدیریت مصرف انرژی است.
سقاب اصفهانی با بیان اینکه کشور در حوزه تولید انرژی، با وجود تحریم‌ها و کارشکنی‌های مختلف، عملکرد قابل قبولی داشته است، تصریح کرد: به‌رغم محدودیت‌های موجود، در توسعه ظرفیت‌های تولیدی موفقیت‌های خوبی به دست آمده و در برخی حوزه‌های بالادستی نیز به فناوری‌هایی دست یافته‌ایم که در سطح جهان کم‌نظیر هستند؛ اما در حوزه مصرف انرژی عملکرد مطلوبی نداشته‌ایم.
وی با اشاره به شاخص شدت انرژی به‌عنوان یکی از معیارهای ارزیابی وضعیت مصرف انرژی کشور گفت: این شاخص در سال ۱۳۷۹ در سیاست‌های کلی انرژی کشور مورد توجه قرار گرفت و بر کاهش آن تأکید شد، اما امروز وضعیت شاخص شدت انرژی و روند رشد آن نشان می‌دهد که در مصرف انرژی با مشکلات جدی مواجه هستیم.
رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی ادامه داد: این وضعیت تنها به یک بخش محدود نمی‌شود، بلکه حوزه‌های مختلف اقتصادی، مسکونی و حمل‌ونقل را دربرمی‌گیرد. بنابراین، اگر بخواهیم شرایط موجود را تغییر دهیم، لازم است همه بخش‌ها با همکاری یکدیگر وارد عمل شوند.
وی با تأکید بر اینکه اصلاح مصرف انرژی با اجرای یک سیاست منفرد امکان‌پذیر نیست، اظهار کرد: برای عبور از وضعیت فعلی باید چند برنامه مکمل به‌صورت هم‌زمان اجرا شود. در کنار ارتقای فناوری‌ها، باید در نوع خدمات، محصولات، راندمان تولید، فرهنگ‌سازی، الگوسازی مصرف و نظام قیمت‌گذاری نیز تغییرات متناسب ایجاد کنیم.
سقاب اصفهانی خاطرنشان کرد: در سیاست‌های کلی نظام نیز بر ضرورت انجام اصلاحات انرژی و مدیریت مصرف از طریق اقدامات متوازن و هماهنگ، از جمله در حوزه قیمت‌گذاری، تأکید شده است. تجربه نشان می‌دهد هر زمان تنها بر یک بخش تمرکز کرده‌ایم، نتوانسته‌ایم به نتیجه مطلوب برسیم؛ اما در مواردی که مجموعه‌ای از اقدامات را به‌صورت ترکیبی و هماهنگ پیش برده‌ایم، نتایج بهتری حاصل شده است.
ضرورت تحریک تقاضا برای خدمات دانش‌بنیان
وی در ادامه با اشاره به نقش فناوری‌های نوین و خدمات دانش‌بنیان در کاهش مصرف انرژی گفت: یکی از حوزه‌هایی که می‌تواند به حل مسئله مصرف انرژی کمک کند، توسعه خدمات دانش‌بنیان و استفاده از فناوری‌های جدید است. پرسش این است که آیا کشور در این زمینه از نیروی انسانی متخصص و توان فناورانه برخوردار نیست؟ پاسخ قطعاً منفی است؛ زیرا جوانان متخصص کشور، حتی در شرایط تحریم، توانسته‌اند به فناوری‌های جدید دست پیدا کنند.
رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی افزود: مشکل اصلی، کمبود فناوری یا ناتوانی متخصصان نیست، بلکه در سمت تقاضای فناوری قرار دارد. طی سال‌های گذشته، تلاش‌های گسترده‌ای در معاونت علمی و سایر بخش‌های کشور انجام شده و امروز در بسیاری از حوزه‌های فناورانه عملکرد خوبی داریم؛ اما نتوانسته‌ایم سیاست‌هایی را به‌درستی طراحی کنیم که به تحریک تقاضا برای استفاده از این خدمات و فناوری‌ها منجر شود.
وی با اشاره به تفاهم‌نامه منعقدشده با معاونت علمی، فناوری و اقتصاد دانش‌بنیان ریاست‌جمهوری و صندوق نوآوری و شکوفایی اظهار کرد: هدف اصلی این تفاهم‌نامه، تحریک تقاضا برای خدمات دانش‌بنیان و فناوری‌های جدید با هدف کاهش مصرف انرژی و افزایش بهره‌وری انرژی در کشور است.
سقاب اصفهانی ادامه داد: قرار است این سه مجموعه با استفاده از ظرفیت‌های موجود، بدون ایجاد ساختارهای سازمانی جدید و با افزایش هم‌افزایی و بهره‌وری، زمینه توسعه خدمات دانش‌بنیان را فراهم کنند تا از این طریق، مصرف انرژی کاهش یابد و بهره‌وری در تولید و مصرف انرژی افزایش پیدا کند.
وی با بیان اینکه این رویکرد، نگاه جدیدی به نحوه مدیریت مسئله انرژی در کشور است، گفت: تلاش می‌کنیم با استفاده از ظرفیت‌های موجود و هماهنگی میان دستگاه‌ها، زمینه تحقق این هدف را فراهم کنیم
رفع موانع اقتصادی استفاده از فناوری‌های کم‌مصرف
رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی با اشاره به ضرورت ایجاد انگیزه اقتصادی برای استفاده از فناوری‌های جدید بیان کرد: سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی از ظرفیت‌هایی در حوزه سیاست‌گذاری، نظارت و صدور گواهی‌های صرفه‌جویی برخوردار است. در مقابل، معاونت علمی نیز می‌تواند از ظرفیت‌های سیاست‌گذاری و ارتباط با شرکت‌های دانش‌بنیان استفاده کند و پیام این همکاری را به فعالان این حوزه و دستگاه‌های متقاضی خدمات منتقل کند.
وی افزود: باید شرایطی فراهم شود که دستگاه‌های مصرف‌کننده انرژی بتوانند به فناوری‌های جدید دسترسی داشته باشند و برای استفاده از آن‌ها انگیزه اقتصادی پیدا کنند. در بسیاری از موارد، فناوری و امکان فنی لازم وجود دارد، اما سازوکارها به‌گونه‌ای طراحی نشده‌اند که انگیزه کافی برای ارتقای تجهیزات و استفاده از فناوری‌های بهره‌ور ایجاد شود.
سقاب اصفهانی تصریح کرد: هدف از این همکاری آن است که با هماهنگی میان دستگاه‌های مسئول، سیاست‌هایی تدوین و اجرا شود که هم دسترسی به فناوری‌های جدید را تسهیل کند و هم استفاده از آن‌ها را از نظر اقتصادی برای مصرف‌کنندگان جذاب‌تر سازد.
وی با تأکید بر اینکه تفاهم‌نامه نباید صرفاً جنبه تشریفاتی داشته باشد، گفت: توافق ما با معاونت علمی این بوده است که نتیجه همکاری‌ها به اقدامات عملیاتی منجر شود. باید بتوانیم پس از گذشت شش ماه، گزارشی روشن از عملکرد ارائه دهیم و مشخص کنیم که این اقدامات چه میزان تقاضا برای خدمات دانش‌بنیان ایجاد کرده و چه اندازه به افزایش بهره‌وری انرژی منجر شده است.
رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی ادامه داد: برای پیگیری این موضوع، دبیرخانه‌ای در معاونت علمی پیش‌بینی شده است تا گزارش‌های دوره‌ای از روند اجرای برنامه‌ها تهیه و به مسئولان، اعضای دولت، مردم و اصحاب رسانه ارائه شود.
وی افزود: انتظار داریم سازوکارهای جدید به‌گونه‌ای طراحی شوند که دستگاه‌های فعال در حوزه مصرف انرژی، هنگام برگزاری نمایشگاه‌های دانش‌بنیان از سوی معاونت علمی یا صندوق نوآوری و شکوفایی، انگیزه بیشتری برای حضور، بررسی محصولات و آشنایی با فناوری‌های جدید داشته باشند و به متقاضیان واقعی این خدمات تبدیل شوند.
اتلاف انرژی؛ تهدیدی برای منابع کشور و فرصتی برای رشد اقتصادی
سقاب اصفهانی با اشاره به ظرفیت گسترده کشور برای توسعه خدمات دانش‌بنیان در حوزه انرژی اظهار کرد: به اعتقاد من، ظرفیت توسعه این خدمات و فناوری‌ها در حوزه انرژی ایران بسیار فراتر از سطح فعلی است. حجم بالای اتلاف و هدررفت انرژی از یک سو منابع کشور را از بین می‌برد، اما از سوی دیگر، فرصتی برای جمع‌آوری این منابع هدررفته و تبدیل آن‌ها به ارزش افزوده و رشد اقتصادی ایجاد می‌کند.
وی با بیان اینکه دامنه این فرصت‌ها بسیار گسترده است، گفت: از شناسایی و جمع‌آوری گازهای فلر و تشخیص هدررفت در خطوط و لوله‌های زیرزمینی گرفته تا بهینه‌سازی بخاری‌ها، تجهیزات صنعتی، موتور خودرو و توسعه وسایل نقلیه برقی، همگی می‌توانند زمینه شکل‌گیری خدمات و فناوری‌های جدید را فراهم کنند.
رئیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی ادامه داد: این ظرفیت وجود دارد که با طراحی ساختارهای مناسب برای ارائه خدمات، ضمن کاهش اتلاف انرژی، شیوه‌های جدیدی از ارائه خدمات به مردم توسعه یابد و از توان شرکت‌های دانش‌بنیان و متخصصان داخلی برای حل مسائل کشور استفاده شود.
وی در پایان ابراز امیدواری کرد که با حمایت و تدابیر رئیس‌جمهور، تلاش‌های معاونت علمی و همکاری دستگاه‌های مسئول، بخشی از این برنامه‌ها وارد مرحله اجرا شود و زمینه شکل‌گیری رویکردی جدید در مدیریت مصرف انرژی و توسعه خدمات دانش‌بنیان در کشور فراهم آید.
