روایت زندگی مرموز زندانبان عاطفی در استوار ساقی

باشگاه خبرنگاران جوان - فیلم مستند «استوار ساقی» به کارگردانی میلاد محمدی در نهمین جشنواره تلویزیونی مستند حضور دارد و امشب یکشنبه ۱۲ بهمن ۱۴۰۴ از شبکه مستند سیما پخش می‌شود.

محمدی گفت: استوار یکم ایوب ساقی، ابتدا انباردار و سپس مدیر داخلی زندان قزل قلعه بوده است. همانطور که می‌دانید رده استواری در ارتش، ماقبل از افسری است، اما معروف بوده که قدرت و نفوذ استوار ساقی از یک سرهنگ هم بالاتر بوده و حرف‌شنوی از او بیشتر از همه بوده است دقت داشته باشید که زندان قزل قلعه برای مدت ۲۰ سال تنها محل نگهداری زندانیان سیاسی بوده و تقریبا تمام زندانیان سرشناس سیاسی مدتی گذرشان به قزل‌قلعه افتاده است. 

وی ادامه داد: کافی است این اسامی را مرور کنیم تا بدانیم این زندان چگونه جایی بوده است: آیت‌الله خامنه‌ای رهبر انقلاب، آیت الله طالقانی، آیت‌الله هاشمی رفسنجانی، نواب صفوی، مهندس بازرگان، دکتر شریعتی، دکتر و مهندس سحابی، تیمسار قرنی، بیژن جزنی، کریم سنجابی و ... همگی سابقه حبس در قزل‌قلعه را داشتند.

این فیلمساز مستند درباره انتخاب این سوژه برای ساخت فیلم گفت: با همه توصیفاتی که شد، باید بگویم استوار ساقی دارای ویژگی‌های شخصیتی خاصی بوده که او را از سایر همکارانش متمایز می‌کرده است. ساقی، چهره محبوب بیشتر زندانیان سیاسی بوده و تقریبا تمامی کسانی که خاطرات زندان و مبارزاتشان را گفته‌اند، در آن اشاره‌ای به نیکی، به استوار ساقی کرده‌اند. جذابیت این سوژه از یک کنتراست عجیب آمد؛ زندانبانی که با همه همکارانش متفاوت بود، در فضایی غیرانسانی، ویژگی‌های پررنگ انسانی داشت و در عین حال از قدرت و نفوذ بالایی هم برخوردار بود. 

وی تاکید کرد: هدفم در این مستند، روایت تاریخ نبوده است، بلکه پرداختن به روابط انسانی و سایه روشن‌های انسان‌ها در محیط‌های خشن و عاری از انسانیت اصلی‌ترین دغدغه من بود. 

محمدی درباره اینکه آیا روایت تاریخ قبل از انقلاب اسلامی تبدیل به یکی از سوژه‌های اصلی فیلمسازی برایش شده است، گفت: برای من تقسیم‌بندی تاریخ به قبل از انقلاب یا بعد از انقلاب یا تاریخ معاصر و ... موضوعیتی ندارد. من در لابلای سطور تاریخ به دنبال قصه‌ها می‌گردم، قصه‌هایی دراماتیک و به تعبیر کلیشه‌ای عبرت‌آموز و دارای حرفی برای گفتن.

وی خاطرنشان کرد: معتقدم دیدن گوشه‌ها و آدم‌های مغفول مانده تاریخ و یا نگاهی از زاویه‌ای نو به تاریخ، گاهی مانند کشف یک راز جذاب است. استوار ساقی یکی از این آدم‌هاست. آدم‌های مغفول مانده، معمولی و بدون نام، افرادی که سهمشان همیشه در تاریخ اشاره‌ای گذرا به نامشان و گفتاری چند خطی بوده است. مردمانی که هرگز جایگاه مستقلی را در تاریخ به خود اختصاص ندادند، اما اثرگذاری تاریخی و بزرگی عملشان بسیار زیاد بوده است.

کارگردان مستند استوار ساقی درباره روند تحقیق و پژوهش این مستند گفت: وقتی به سراغ چنین سوژه‌هایی می‌روید طبیعتا برای پژوهش باید به سراغ منابع غیر رسمی بروید. گفت‌و‌گو با شاهد‌های عینی، تاریخ شفاهی و خاطرات مهمترین منابع برای پژوهش بودند. سوسن سیرجانی پژوهشگر این مستند با جست‌و‌جو در بین صد‌ها ساعت تاریخ شفاهی، ده‌ها جلد کتاب خاطرات و گفت‌و‌گو با بازماندگان انگشت‌شمار زندانی قزل‌قلعه توانست متریال مورد نیاز فیلم را فراهم کند. 

او درباره چالش‌های اصلی ساخت این فیلم مستند گفت: یکی از اصلی‌ترین چالش‌های ما برای ساخت این فیلم، لوکیشن بود. ما در فیلم از زندانی سخن می‌گوییم که بیش از ۴۰ سال از نابودی و تخریبش گذشته است. باید اشاره کنم که زندان قزل‌قلعه هم اکنون تبدیل به میدان تره بار شده است. سایر زندان‌های تاریخی موجود هم شباهت چندانی با قزل‌قلعه نداشتند؛ بنابراین تصمیم گرفتیم که براساس تصاویر معدود به جا مانده و گفته‌های شاهدین عینی، فضای زندان را با نسبت یک بیستم بازسازی کنیم. با این کار با بضاعت محدود یک فیلم مستند توانستیم یک فضای فراموش شده را بازسازی و مستند کنیم. 

عوامل تولید این مستند عبارتند از: 

کارگردان و تهیه‌کننده: میلاد محمدی، پژوهش: سوسن سیرجانی، تدوین: آبتین جهانیان، تصویربردار: کوروش طاهری، گفتار متن: بنیامین احمدی، نقاشی: آزاده امانی، مدیر تولید و دستیار کارگردان: مجتبی قربانی، آهنگساز: علیرضا ضیا و طراحی و ساخت ماکت و دکور: رودابه کاشانی و الهام ایروانی.

براساس این گزارش، فیلم مستند «استوار ساقی» امشب یکشنبه ۱۲ بهمن ۱۴۰۴ ساعت ۲۱ از شبکه مستند سیما پخش می‌شود و بازپخش‌های آن بامداد فردا ساعت ۰۱:۰۰ و ۱۰ صبح است.

منبع: روابط عمومی شبکه مستند