انقلاب در صنعت تصویر ایران

باشگاه خبرنگاران جوان - به‌منظور تحول راهبردی سازمان صداوسیما در عبور از روش‌های سنتی تولید به‌سوی فناوری‌های نوین رسانه‌ای، طرح عظیم «استودیو تولید مجازی سریال حضرت موسی (ع)» به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین و پیچیده‌ترین زیرساخت‌های تصویرسازی کشور در دست اجرا قرار گرفته است. در این استودیو که با هدف بومی‌سازی فناوری پیشرفته تولید مجازی (Virtual Production) و ایجاد یک زیرساخت ملی برای آینده صنعت تصویر ایران طراحی شده، با مساحت ۱۰۰۰۰ مترمربعی برای نخستین بار در کشور، امکان خلق محیط‌های پیچیده و تاریخی با استفاده از دیوار‌های LED و سامانه‌های رندرینگ هم‌زمان فراهم شده است که علاوه‌بر کاهش چشمگیر هزینه‌ها و زمان تولید، کیفیت بصری، انعطاف‌پذیری بی‌سابقه و حس واقعی حضور در صحنه را برای بازیگران به ارمغان می‌آورد. معاونت توسعه و فناوری رسانه به‌عنوان نهاد ناظر و راهبر این طرح، با اتکا به پژوهش‌های کاربردی، نظارت دقیق بر اجرای سازه و تأسیسات، تدوین استاندارد‌های جهانی برودکست و معماری شبکه و تأکید بر بومی‌سازی تجهیزات، گام‌های مؤثری در جهت تحقق خوداتکایی ملی و کاهش وابستگی به شرکت‌های خارجی برداشته است.

این طرح که بدون شک نقطه‌عطفی در چرخش راهبردی سازمان محسوب می‌شود، ضمن پشتیبانی از تولید سریال فاخر «حضرت موسی (ع)»، افق‌های جدیدی نظیر ساخت استودیو‌های کوچک‌تر تولید مجازی، ذخیره‌سازی دارایی‌های دیجیتال برای بازتولید مجدد صحنه‌ها و افزایش چشمگیر سرعت تولید با هزینه‌ای به‌مراتب کمتر و کیفیتی در تراز جهانی را برای صنعت تصویر کشور ترسیم کرده است. در گفت‌وگوی پیش‌رو،  محمد رستگار، معاون توسعه و فناوری رسانه، به تشریح ابعاد فنی، نظارتی، عمرانی، مشکلات بومی‌سازی، استاندارد‌های پیاده‌سازی، ریسک‌های پیش‌رو و افق‌های آینده این طرح بی‌نظیر پرداخته است.

محمد رستگار ابتدا با اشاره به سابقه طولانی سازمان صداوسیما در تولید آثار فاخر با روش‌های سنتی و اتکا به هنرمندان گفت: تحول در فناوری‌های رسانه‌ای و تغییر نیاز‌های ساخت محتوا، ما را به‌سمت راهبردی جدید سوق داد و نقطه شروع این ایده از یک «ضرورت فنی و اقتصادی» برای کاهش هزینه‌های تولید و افزایش سرعت با حفظ کیفیت شکل گرفت. وی افزود: تولید سنتی، به‌ویژه در کار‌های بزرگ، با هزینه‌های سنگین ساخت دکور، محدودیت‌های لوکیشن و زمان‌بر بودن فرایند‌های پساتولید همراه است؛ همچنین روش‌های پرده‌سبز علاوه‌بر هزینه‌های بالای اصلاحات تصویری، حس واقعی حضور در محیط را از بازیگر سلب می‌کند.  

وی تصریح کرد: گروه‌های تخصصی در معاونت توسعه و فناوری رسانه با بررسی دقیق این مشکلات، بومی‌سازی فناوری «تولید مجازی با دیوار‌های LED» را به‌طور جدی پیگیری کردند. با افتتاح این استودیو، قادر خواهیم بود در فضایی به‌مراتب محدودتر، بدون نیاز به دکور‌های سنگین فیزیکی، محیط‌های پیچیده را به‌صورت زنده خلق کنیم؛ فناوری‌ای که نه‌تنها هزینه‌ها و زمان تولید را به‌شدت کاهش می‌دهد و انعطاف‌پذیری بالایی ایجاد می‌کند، بلکه با انعکاس نور و تصویر واقعی در محیط، حس طبیعی حضور در صحنه را به بازیگران منتقل می‌کند و کیفیت خروجی را به استاندارد‌های روز دنیا می‌رساند

 ضرورت‌های چرخش راهبردی از دکور‌های سنتی

وی در ادامه با تأکید بر اینکه صرفه‌جویی در زمان و هزینه ساخت دکور فیزیکی، یک محرک حیاتی و اولیه برای این تغییر رویکرد بود، گفت: ابعاد این تصمیم بسیار فراتر از یک حساب‌وکتاب مالی ساده است و سه عامل کلیدی دیگر نیز نقش تعیین‌کننده‌ای در این چرخش راهبردی داشتند.  وی نخست به ارتقای بی‌سابقه کیفیت بصری اشاره کرد و افزود: در روش‌های قبلی مانند پرده سبز، پساتولید نیازمند صرف زمان و هزینه فراوان بود و بازتاب‌های نور و جزئیات صحنه طبیعی به نظر نمی‌رسید، اما با فناوری دیوار LED، نورپردازی محیطی به‌صورت کاملاً واقعی و هم‌زمان روی بازیگر و صحنه بازتاب می‌یابد و کیفیت تصویر را به استاندارد‌های جهانی می‌رساند.

وی دومین عامل را انعطاف‌پذیری و کنترل کامل بر محیط تولید و سومین عامل را کیفیت بازیگری و هوشمندی در بازتولید محتوا دانست و تصریح کرد: افزون بر اینها، دارایی‌های دیجیتالی ساخته‌شده برای این سریال، برعکس دکور‌های فیزیکی که مستهلک یا تخریب می‌شوند، برای همیشه در آرشیو سازمان باقی می‌ماند و در طرح‌های بعدی نیز قابل بازتولید و استفاده خواهد بود

خلق زیرساخت ملی برای تمام سینماگران

معاون توسعه و فناوری رسانه در پاسخ به این پرسش که آیا انگیزه اصلی برای این تحول، فراتر از صرفه‌جویی در یک طرح خاص بوده است، با قاطعیت تأکید کرد: بله، کاملاً همین‌طور است؛ نگاه سازمان به این طرح هرگز محدود به یک اثر یا طرح خاص نبوده و هدف اصلی، بومی‌سازی یک فناوری راهبردی و ایجاد یک زیرساخت مدرن و ملی برای آینده صنعت تصویر کشور است. گروه‌های تخصصی ما در معاونت توسعه فناوری، با هدف عبور از روش‌های پرهزینه و سنتی، دانش فنی این حوزه را بومی‌سازی کردند تا ظرفیت فوق‌العاده‌ای در اختیار تمام تولیدکنندگان، فیلم‌سازان و طرح‌های آینده رسانه ملی و سینمای کشور قرار گیرد. با ایجاد این زیرساخت، دارایی‌های دیجیتال، محیط‌های سه‌بعدی و قابلیت‌های منحصر‌به‌فرد تولید مجازی در آرشیو ملی باقی می‌مانند و این امکان را فراهم می‌کنند که تمام هنرمندان و برنامه‌سازان بتوانند در طرح‌های آتی خود، آثار پیچیده و باکیفیت را با هزینه‌ای مناسب، سرعت بالا و در بالاترین سطح استاندارد‌های بصری به سرانجام برسانند.

رستگار در تشریح نقش نظارتی معاونت بر طرح استودیو مجازی سریال «موسی کلیم‌الله» گفت: نقش نظارت فنی این طرح برعهده اداره‌کل تحقیقات و جهاد خودکفایی در معاونت توسعه و فناوری رسانه است که در نقطه تلاقی دو محور حیاتی تعریف شده است؛ برای ما هم رعایت استاندارد‌های روز دنیا و هم بومی‌سازی و تکیه‌بر توان داخلی به‌طور هم‌زمان اهمیت داشته و دارد. در پیشبرد این طرح عظیم، الگوی نظارتی ما بر دو اصل استوار بوده است: نخست، اولویت‌دهی به استاندارد‌های بین‌المللی در بخش‌هایی از زیرساخت، پردازش تصویری و کیفیت خروجی بصری که کوچک‌ترین خطا یا افت کیفیتی قابل‌چشم‌پوشی نبود، تا خروجی نهایی طرح با کیفیتی رقابتی و جهانی عرضه شود.  

وی دومین اصل را حمایت هدفمند از بومی‌سازی و تولید داخل برشمرد و تصریح کرد: درعین‌حال، نگاه راهبردی ما به آینده صنعت تصویر کشور باعث شد در هر بخش و فرایندی که امکان اتکا به توانمندی‌های داخلی وجود داشت، با تمام وجود از تولید داخل حمایت کنیم تا دانش فنی و تجهیزات این فناوری پیچیده در کشور بومی‌سازی شود.

مدیریت چالش‌های فنی در بزرگ‌ترین سوله آسیا

معاون توسعه و فناوری رسانه در پاسخ به پرسشی درباره چالش‌های نظارت بر بزرگ‌ترین استودیوی تولید مجازی آسیا، با اشاره به ابعاد عظیم این استودیو که به‌عنوان یکی از بزرگ‌ترین طرح‌های تولید مجازی خاورمیانه شناخته می‌شود و همچنین محل قرارگیری آن در یک منطقه پرسروصدا گفت: این ویژگی‌ها مشکلات نظارتی بسیار پیچیده‌ای را به‌ویژه در بخش بومی‌سازی و پژوهش‌های کاربردی پیش روی ما قرار داد. وی مهم‌ترین مشکلات و نحوه مدیریت آنها را چنین برشمرد: نخست، پیچیدگی‌های فنی و سازه‌ای در ابعاد بزرگ که مدیریت و نظارت بر ملاحظات آکوستیک، نورپردازی تخصصی، طراحی سازه نگهدارنده، ایجاد فضا‌های دسترسی و تعمیرات و امکان حرکت  LED‌های سقفی در کنار تأمین برق پایدار، به‌دلیل ابعاد طرح بسیار دشوار بود.  

وی دومین مشکل را پژوهش‌های کاربردی و متریال بومی دانست و افزود: برای حل این مشکل، شبیه‌سازی‌های متعدد و مطالعات آزمایشگاهی متعددی بر پایه مواد و مصالح بومی توسط پیمانکار و تحت نظارت این معاونت انجام گرفت تا هم‌زمان با حفظ استاندارد‌های بالا، خوداتکایی ملی را محقق کنیم.  رستگار سومین محور را مدیریت مشکلات ازطریق تعامل مستمر برشمرد و تصریح کرد: ازآنجاکه این فناوری کاملاً جدید و نوظهور بود، با برگزاری جلسات مداوم نظارتی، مکاتبات مستمر و هم‌فکری میان گروه‌های تخصصی و تولیدکنندگان متخصص داخلی، تمام نگرانی‌ها و ابهامات را با پیمانکار مطرح کردیم. درنهایت با این تعامل سازنده و راهکار‌های کارشناسی، تمام نکات اجرایی و حساس طرح در فرایند نظارت لحاظ شده است و بر این اساس با پیمانکار طرح مکاتبه و ابلاغ شده است تا این زیرساخت ملی به شکلی کاملاً ایمن و استاندارد به بهره‌برداری برسد.

معاون توسعه و فناوری رسانه ادامه داد: این طرح شامل سه سوله فلزی به هم‌پیوسته و مجزا به ابعاد ۸۱ در ۴۲ متر و مساحت ۱۰۰۰۰ مترمربع و همچنین یک ساختمان پشتیبانی بتنی چهار طبقه به همراه اتاق برق و مخزن آب به مساحت مجموعاً ۴۰۰۰ مترمربع است که در حال اجراست.  رستگار در ادامه به بومی‌سازی تجهیزات تأسیساتی اشاره و خاطرنشان کرد: تقریباً تمام تجهیزات حوزه مکانیکال تولید داخل است و در بخش الکتریکال نیز غیر از برخی چراغ‌های ویژه، سایر تجهیزات از داخل تأمین شده است

الگوبرداری موفق برای ساخت استودیوی شهرک غزالی

رستگار در ارزیابی عملکرد گروه سازنده در بومی‌سازی فناوری تولید مجازی گفت: ارزیابی عملکرد گروه سازنده یک مسیر جامع و چندبعدی در حوزه‌های پردازش تصویر، رندرینگ، خرید تجهیزات LED، ساخت بنا و آکوستیک بوده و نگاه ما به این فرایند، کارشناسی، دقیق و شفاف است.  وی با اشاره به ارزیابی فنی و دشواری‌های پیش رو افزود: در بخش‌هایی مانند پردازش تصویر و تأمین تجهیزات دستاورد‌های خوبی داشته‌ایم، اما در حوزه‌هایی نظیر آکوستیک و «سن گردان» همچنان دغدغه‌های فنی وجود دارد که ارزیابی نهایی آنها باید در زمان بهره‌برداری صورت گیرد؛ مکاتبات لازم انجام گرفته و مشکلات بخش ساخت بنا نیز منتقل شده است تا روند اجرای طرح با سرعت پیش برود.  

وی در ادامه به ارتقا و بهینه‌سازی گردش کار اشاره و تصریح کرد: با وجود تمام دشواری‌های ساخت، ورود به این طرح دانش فنی سازمان را جهش داد و توانستیم الگوی گردش کاری حوزه فناوری رسانه را به‌طور چشمگیری بهینه‌سازی کنیم.  وی سپس به توسعه موازی و الگوی عملیاتی در شهرک غزالی پرداخت و اظهار کرد: ملموس‌ترین نتیجه این تجربیات و بومی‌سازی دانش، اقدام موازی سازمان و همکاران در ساخت یک استودیوی کوچک‌تر تولید مجازی در شهرک سینمایی غزالی است؛ این طرح به لطف تجربیات به‌دست‌آمده، با سرعت بسیار بالاتری در حال پیشرفت است و اثبات می‌کند که انتقال دانش فنی و الگوبرداری از این مسیر به بار نشسته است

سهم سازندگان داخلی در تولید تجهیزات

معاون توسعه و فناوری رسانه در پاسخ به پرسشی درباره سهم تجهیزات و نرم‌افزار‌های بومی‌سازی‌شده در این استودیو، با تأکید بر رویکرد شفاف و واقع‌بینانه در تعادل میان بومی‌سازی و حفظ استاندارد‌های جهانی گفت: در بخش عمرانی و ساخت بنا، آکوستیک تخصصی و نورافکن‌های نورپردازی استودیو، اتکای حداکثری به توان داخل داشتیم و بیشتر این بخش‌ها بومی‌سازی شده‌اند؛ همچنین در سازه پیچیده «سن گردان»، به‌غیراز موتور‌های حرکتی، همه مراحل طراحی و ساخت توسط متخصصان داخلی انجام گرفته است.  

وی ادامه داد: در بخش‌های فناوری بالا شامل تجهیزات تصویربرداری، سامانه‌های پردازش و رندرینگ هم‌زمان و دیوار‌های LED، به دلیل نیاز به بالاترین سطح کیفیت تصویری و استاندارد‌های جهانی، از نمونه‌های وارداتی استفاده شده است. معاونت توسعه فناوری با هدایت این مسیر، ضمن تأمین تجهیزات حساس از مرجع اصلی برای تضمین کیفیت خروجی، حداکثر ظرفیت بومی را در بخش‌های سازه‌ای، آکوستیک و نور به کار گرفت تا زنجیره وابستگی به شرکت‌های خارجی تا حد امکان کاهش یابد

نقشه ۹ مرحله‌ای پیاده‌سازی استاندارد‌های جهانی

وی در تشریح استاندارد‌ها و معیار‌های تعریف‌شده برای تطبیق این طرح با استاندارد‌های جهانی برودکست و معماری شبکه و ذخیره‌سازی داده‌ها گفت: پیاده‌سازی یک استودیو تولید مجازی برخلاف استودیو‌های سنتی، مثل چیدن قطعات یک پازل مهندسی بسیار دقیق است؛ ازاین‌رو معاونت توسعه فناوری رسانه برای رسیدن به خروجی استاندارد و باکیفیت، این طرح را در ۹ گام کلیدی هدایت کرده است.  رستگار افزود: نخست، تحلیل دقیق نیاز‌ها شامل تعریف ظرفیت‌ها و الزامات فنی طرح؛ دوم، انتخاب دوربین با بهره‌گیری از دوربین‌های استاندارد برودکست و سینمایی؛ سوم، تعیین مشخصات دیوار LED با تنظیم دقیق مشخصات آن تا تصویر روی صفحه کاملاً طبیعی به نظر برسد و خطای دید یا پرش ایجاد نکند؛ چهارم، اجرای زیرساخت و سازه شامل جانمایی دیوار‌ها و رعایت الزامات آکوستیک و بنا؛ پنجم، سامانه‌های پردازشگر برای مدیریت هوشمند و پرسرعت دریافت و پخش تصاویر؛ ششم، ردیابی دوربین برای هماهنگ‌سازی لحظه‌ای حرکت دوربین با محیط سه‌بعدی مجازی؛ هفتم، رندرینگ هم‌زمان با طراحی معماری شبکه و سرور‌ها برای تولید زنده تصاویر گرافیکی سنگین؛ هشتم، نورپردازی همگام برای بازتاب نور واقعی دیوار‌های LED روی چهره بازیگر و صحنه و نهم، همگام‌سازی برای قفل‌کردن سیگنال‌های تصویری به‌منظور جلوگیری از ناهماهنگی فریم‌ها.  رستگار در پاسخ به پرسشی درباره نقطه عطف بودن این طرح در تغییر رویکرد سازمان از روش‌های سنتی به تولید مبتنی‌بر فناوری‌های مجازی، با قاطعیت بر آن تأکید کرد و گفت: این طرح بدون شک نقطه عطفی در چرخش راهبردی سازمان از تولید سنتی به سمت فناوری‌های مدرن است.

وی در تشریح افق‌های جدید ترسیم‌شده توسط معاونت توسعه و فناوری رسانه افزود: افق آینده این تحول به‌گونه‌ای ترسیم شده که این زیرساخت ملی علاوه‌بر پشتیبانی از طرح عظیم حضرت موسی (ع)، به‌طور کامل آماده ارائه خدمات به سایر سریال‌ها، طرح‌های سینمایی و تولیدکنندگان کشور باشد. همچنین با اتکا به دانش بومی‌سازی‌شده این طرح، ساخت استودیو‌های تولید مجازی کوچک‌تر برای برنامه‌های روزمره سازمان، ذخیره‌سازی دارایی‌های دیجیتال برای بازتولید مجدد صحنه‌ها و افزایش چشمگیر سرعت تولید با هزینه‌ای به‌مراتب کمتر و کیفیتی در تراز جهانی، مسیر جدید صنعت تصویر کشور را رقم خواهد زد.

مهار ریسک‌های فنی و زمان‌بندی راه‌اندازی استودیو

معاون توسعه و فناوری رسانه در پاسخ به پرسشی درباره مهم‌ترین ریسک‌های فنی و اجرایی طرح استودیو مجازی و برنامه‌های نظارتی برای مدیریت آنها گفت: بزرگ بودن ابعاد این طرح، ریسک‌های فنی خاصی را در مراحل بهره‌برداری و پخش ایجاد می‌کند که مهم‌ترین آنها احتمال خطا‌های سنکرون‌سازی و تأخیر در رندرینگ هم‌زمان، مدیریت و پشتیبان‌گیری از حجم عظیم داده‌های گرافیکی، و نیز مشکلات مربوط به نگهداری و کالیبراسیون مداوم دیوار‌های LED است.  

رستگار درعین‌حال با اشاره به مزیت کلیدی تولید مجازی افزود: یکی از بزرگ‌ترین مزایای تولید مجازی این است که با فراهم کردن امکان مشاهده و اصلاح زنده و زمان واقعی صحنه‌ها توسط کارگردان در حین ضبط، حجم و زمان بخش پساتولید را به‌شدت کاهش می‌دهد.  وی با تأکید بر اینکه طرح هنوز به مرحله بهره‌برداری نرسیده است، تصریح کرد: این معاونت برای مدیریت و کاهش این ریسک‌ها از هم‌اکنون دست‌به‌کار شده و دستورالعمل‌ها و استاندارد‌های جامع بهره‌برداری، کالیبراسیون، همگام‌سازی و مدیریت شبکه را تدوین کرده است. این استاندارد‌ها به همراه برنامه‌ریزی برای آموزش تخصصی عوامل اجرایی، زیرساخت تدوین‌شده را فراهم می‌کند تا در زمان آغاز بهره‌برداری، فرایند تولید با حداقل خطای انسانی و بالاترین پایداری فنی انجام گیرد.

رستگار در تشریح وضعیت فعلی طرح گفت: هم‌اکنون ساخت سازه اصلی استودیو با سرعت در حال انجام است، همچنین عملیات نصب سن گردان و اجرای پوشش‌های آکوستیک تخصصی در دست اقدام است. در بخش تجهیزات فنی نیز سفارش‌گذاری تجهیزات تصویربرداری، صدا و تصویر انجام یافته و بخشی از آنها آماده تحویل است که پیگیری‌ها برای تسریع در ورود و تحویل آنها ادامه دارد.  وی با اشاره به زمان‌بندی راه‌اندازی رسمی و آغاز تولید، اظهار کرد: با توجه به روند فعلی اجرای سازه و تأمین تجهیزات، پیش‌بینی می‌شود که طی چند ماه آینده به مرحله بهره‌برداری اولیه و انجام آزمایش‌های نهایی نزدیک شویم تا استودیو برای آغاز تولید در اختیار اعضای طرح قرار گیرد.

منبع: صداوسیما