«بزم پادشاه پروانه» از بازخوانی روایت‌های کلاسیک شکل گرفت

باشگاه خبرنگاران جوان؛ دل‌آرا ودودی - سینا سلیمی، نویسنده نمایش «بزم پادشاه پروانه» که این روزها در خانه نمایش مهرگان روی صحنه است، درباره شکل‌گیری ایده این اثر و جهان داستانی آن گفت: ایده اولیه «بزم پادشاه پروانه» از یک پیشنهاد برای روایت داستانی کلاسیک شکل گرفت؛ چیزی در حال‌وهوای «کلیله و دمنه»، اما با این نگاه که بتوانیم آن را به زبان امروز و با شیوه‌ای مدرن روی صحنه ببریم. در گفت‌وگوها و تعاملاتی که درباره این ایده داشتیم، کم‌کم این پرسش برایم شکل گرفت که چطور می‌شود از ساختار حکایت‌های کلاسیک فاصله گرفت و در عین حال روح آن‌ها را حفظ کرد.

او ادامه داد: همین روند تصور و گفت‌وگو، ما را به ساختاری اپیزودیک رساند؛ ساختاری که در آن واقعیت و خیال مدام در هم تنیده می‌شوند و مخاطب هم در شکل‌گیری معنای داستان سهم پیدا می‌کند. در واقع، نقطه شروع نمایش برای من یک داستان مشخص نبود؛ بیشتر یک «شیوه روایت» بود که در طول مسیر تبدیل به جهان «بزم پادشاه پروانه» شد.

سلیمی درباره انتخاب نام «پادشاه پروانه» و نسبت این دو مفهوم در جهان نمایش بیان کرد: برای من، اولین تناقض همین‌جاست؛ «پادشاه» این‌بار یک پروانه پیر است که نمی‌تواند پرواز کند و حتی شاید از ابتدا هم توان پرواز نداشته است. «بزم» هم برای من نمادی از تفریح خشونت‌آمیز قدرتی است که شاید اصلاً واقعی نباشد؛ قدرتی که در جهان خیال، از رنج انسان‌ها برای خودش بزم می‌سازد. به همین دلیل «پادشاه پروانه» از همان ابتدا قرار بود تصویری متناقض و کمی وهم‌آلود باشد.

این نویسنده درباره مفاهیمی مانند قدرت، ترس، انتخاب، توهم و هویت که در متن نمایش حضور دارند، توضیح داد: سعی کردم این مفاهیم را مستقیم بیان نکنم و بیشتر آن‌ها را در شخصیت‌پردازی و فضای نمایش پنهان کنم؛ گاهی در قالب نماد و استعاره و گاهی در یک جهان وهم‌آلود و رؤیایی. برای من مهم بود که قدرت، ترس، انتخاب یا هویت را توضیح ندهم، بلکه موقعیتی بسازم که مخاطب آن‌ها را احساس و کشف کند.

او درباره نقش مخاطب در شکل‌گیری معنای نمایش گفت: از ابتدا دوست داشتم عناصر انسانی در دل موقعیت و اتمسفر کلی نمایش حس شوند، نه لزوماً در قالب شخصیت‌پردازی کلاسیک و تعریف‌شده. به همین دلیل سعی کردم همه‌چیز را توضیح ندهم و بخشی از معنا را به تخیل و برداشت مخاطب بسپارم. فکر می‌کنم هر مخاطب می‌تواند از این جهان وهم‌آلود، تصویر و معنای خودش را بیرون بکشد.

سلیمی درباره همکاری با کارگردان و تغییرات متن در روند تمرین‌ها نیز عنوان کرد: همه‌چیز از یک پیشنهاد همکاری و یک ایده شروع شد. ابتدا درباره قالب نمایش، چیدمان و شیوه روایت به توافق‌هایی رسیدیم و بعد، متن در جریان تمرین‌ها کم‌کم تغییر کرد و ارتقا پیدا کرد. در واقع جهان «بزم پادشاه پروانه» فقط روی کاغذ شکل نگرفت؛ بخشی از آن در تمرین و در مواجهه با صحنه و بازیگرها ساخته شد.

او در پاسخ به این پرسش که لایه پنهان یا کمتر دیده‌شده نمایش را در چه چیزی می‌داند، گفت: شاید یکی از لایه‌های پنهان نمایش، همین محدودیت‌های درونی انسان باشد؛ چیزهایی که برای رشد و ارتقای خود باید از آن‌ها عبور کنیم. اما انسان گاهی در ستیز با بخش‌های پنهان و صفات درونی خودش، آن‌قدر گرفتار می‌شود که نمی‌تواند از آن‌ها عبور کند و به رشد برسد. فکر می‌کنم «بزم پادشاه پروانه» در لایه‌ای عمیق‌تر، درباره همین مواجهه انسان با خودش است.

سلیمی در پایان درباره تجربه اجرای فعلی «بزم پادشاه پروانه» و مواجهه مخاطبان با این اثر خاطرنشان کرد: برای من جذاب‌ترین بخش یک نمایش زمانی است که اثر بعد از پایان اجرا همچنان در ذهن مخاطب ادامه پیدا کند. «بزم پادشاه پروانه» تلاش می‌کند همه‌چیز را به‌صورت مستقیم به مخاطب تحویل ندهد و بخشی از جهان خود را به تخیل و برداشت او واگذار کند. شاید هر مخاطب با یک «پادشاه پروانه» متفاوت از سالن بیرون بیاید و همین تفاوت برداشت‌هاست که می‌تواند گفت‌وگوی اثر با مخاطب را ادامه‌دار کند.