استانی 02:01 - 03 تیر 1400
نوگرایی از مسیر شریعت برای رسیدن به تجدد/۲/
ایسنا/خراسان رضوی یک پژوهشگر تاریخ گفت: می‌توان یوسف‌خان مستشارالدوله را به عنوان پدر نوگرایی دینی در ایران تلقی کرد، زیرا یوسف‌خان در رساله «یک کلمه» که دارای یک مقدمه، ۲۱ فصل و دو متن خاتمه است، قوانین محوری انقلاب فرانسه را به فارسی بر می‌گرداند و برای هر یک از استنادهای برداشته‌شده از قانون فرانسه، آیه‌ای از قرآن نیز بیان می‌کند.

مستشارالدوله پدر نوگرایی دینی در ایران

علی باغدار دلگشا در گفت‌وگو با ایسنا در خصوص تفاوت‌ها و شباهت‌های نگرش‌های نوین مستشارالدوله و ناظم‌الدوله، اظهار کرد: یوسف‌خان مستشارالدوله و میرزاملکم‌خان ناظم‌الدوله بر لزوم تغییر بسیار تأکید داشته‌اند، اما تفاوت دیدگاه و نگرش این دو دگراندیش در تعریف آن‌ها از تغییر به چشم می‌خورد، به گونه‌ای که یوسف‌خان، تغییر را در قالب اصلاحات سیاسی و میرزا ملکم‌خان تغییر را در قالب انقلاب سیاسی تعریف می‌کند. در حالی که هر دو برای نخستین بار از مبانی نواندیشی دینی و دگراندیشی مذهبی برای اثبات دیدگاه‌های متجددانه و اصلاح‌گرایان انقلابی خود استفاده می‌کنند.

وی ادامه داد: به عبارتی دیگر شاید بتوان یوسف‌خان مستشارالدوله را به عنوان پدر نوگرایی دینی در ایران تلقی کرد، زیرا یوسف‌خان در رساله «یک کلمه» که دارای یک مقدمه، ۲۱ فصل و دو متن خاتمه است، قوانین محوری انقلاب فرانسه را به فارسی بر می‌گرداند و برای هر یک از استنادهای برداشته‌شده از قانون فرانسه، آیه‌ای از قرآن نیز بیان می‌کند.

باغدار دلگشا تصریح کرد: به عنوان مثال در کنار این‌که بیان می‌کند اروپائیان در فرانسه، مجلس، پارلمان، رئیس مجلس و نماینده دارند، آیه «وَأَمرُهُم شوری بَینَهُم» را نیز مطرح می‌کند و به تعبیری وجود مجلس و شورا در اسلام را نیز عنوان می‌کند، همچنین با اشاره به این‌که در قانون فرانسه از برابری سخن گفته می‌شود، بیان می‌کند که در قرآن نیز آیه «إِنَّ أَکرَمَکُم عِندَ اللَّهِ أَتقاکُم» آمده است، به این معنی که همه شما در برابر خدا برابر هستید و برتری شما تنها براساس تقوای شما خواهد بود. این نگرش در واقع همان الگوی این‌همانی است که پیش‌تر بیان کردیم.

سکوت مستشارالدوله درباره آزادی

وی با اشاره به این‌که «مستشارالدوله در خصوص برخی مفاهیم مانند مفهوم آزادی سکوت اختیار می‌کند»، بیان کرد: در واقع به این موضوع که کلمه «آزادی» یکی از پرتکرارترین واژگان اندیشه‌ای و فکری در قانون انقلاب فرانسه است اشاره می‌کند، اما به دلیل این‌که هیچ شاهد مثالی از مفهوم آزادی در قرآن پیدا نمی‌کند، از کنار این مفهوم گذشته و درمورد آن هیچ سخنی نمی‌گوید. بنابراین این نخستین نگرش منسجم و ساختارمند اصلاح‌گرایانه‌ای است که مطرح می‌شود، در این دیدگاه یوسف‌خان تلاش می‌کند میان شریعت و تجدد هم‌خوانی ایجاد کند. 

این پژوهشگر تاریخ اضافه کرد: با مطالعه ابتداء رساله «یک کلمه» این موضوع که اصول و تجدد موجود در فرنگ با مبانی شریعت اسلام، نزدیکی معنایی، موضوعی و مفهومی وجود دارد، برداشت می‌شود. با این حال مطالعه انتهای این رساله این دیدگاه و برداشت را ایجاد می‌کند که یوسف‌خان مستشارالدوله این موضوع که شعار برابری، آزادی، برادری و بسیاری از اصول جدید مدنیّت برگرفته از قرآن است را تلاش دارد به اثبات برساند.

وی عنوان کرد: به این ترتیب در ابتداء رساله، مبانی اسلام و مبانی انقلاب فرانسه را هم‌معنا دانسته، اما در انتهای رساله به این نتیجه می‌رسد که آنچه در اروپا وجود دارد و سبب ترقی آنان شده است، مربوط به اسلام و قرآن بوده و فرنگی‌ها این مفاهیم را از قرآن استخراج کرده‌اند، در حالی که ما از این امر غافل بوده‌ایم. به همین دلیل یوسف‌خان در بیان دیدگاه‌ها و مبانی خود تلاش کرده ‌است میان مبانی اسلامی و مبانی تجدد تعامل و دوستی برقرار کند.

شکنجه و مرگ مستشارالدوله توسط ناصرالدین شاه

باغدار دلگشا خاطرنشان کرد: زمانی که ناصرالدین شاه از نوشتن کتاب و رساله‌ای توسط یوسف‌خان مستشارالدوله مطلع می‌شود و متوجه می‌شود منظور یوسف‌خان از «یک کلمه» مفهوم قانون است، یوسف‌خان را از تمام مناصب دولتی عزل و زندانی می‌کند، همچنین به قدری با رساله «یک کلمه» بر سر وی زده می‌شود که چشمش عفونت کرده و پس از مدتی نیز به دلیل شکنجه‌ها و آزار و اذیت‌ها فوت می‌کند. 

این پژوهشگر تاریخ افزود: با این حال فارغ از تمام این موضوعات، یوسف‌خان سنگ بنایی می‌نهد که تا امروز نیز این سنگ بنا موجود است. مشروطه و تعامل مبانی اندیشه مشروطه با مبانی اسلام برای نخستین بار در رساله مستشارالدوله شکل می‌گیرد و به همین دلیل در بسیاری از جراید، واژه مشروطه با عنوان مشروطه اسلامی مطرح می‌شود، به گونه‌ای که مفهوم جمهوری اسلامی و آمیختگی نظام جمهوریت و مبانی اسلامی در کنار یکدیگر ریشه در گرو این دوره زمانی دارد.

وی بیان کرد: مفهوم و واژه «مشروطه» برای نخستین بار در دوره ناصرالدین شاه بیان شده است. به طوری که دگراندیشان و نواندیشانی مانند آخوندزاده این مفهوم را با اصطلاح واژه «کونستنسیون» که برگرفته از مفهوم فرانسوی مشروطه است، به کار می‌برند. به عنوان مثال واژه استبداد در معنای استبداد سیاسی را با واژه «دیسپوت» مورد استفاده قرار می‌دهند، به گونه‌ای که در رساله‌های فارسی این کلمات به کار برده می‌شود. حتی برای اولین بار آخوندزاده کلمه «قویتیسی توتسی» را به کار می‌برد و بیان می‌کند که این کلمه در اروپا و دقیقا همان نظام مشروطه است که پس از مدتی واژه مشروطه از آن استخراج می‌شود.

باغدار دلگشا گفت: همچنین ساختار مفهوم سیاست در معنا و تعریف امروزی آن، کلمه «پولیتیک» را بیان می‌کند. در این زمان است که نخستین اندیشه مشروطه‌خواهی در حال شکل‌گیری است و برای نخستین بار مطبوعات فارسی‌زبان برون مرزی مانند روزنامه اختر، واژه مشروطه را به کار می‌برند و مشروطه را به عنوان نظامی سیاسی توضیح می‌دهند و ویژگی‌ها، ابعاد، دایره قدرت و نقش مردم در این نظام را بیان می‌کنند، به علاوه قبل از ظهور واژه مشروطه، نگرش و مسئله تفکیک قوا ایجاد می‌شود که بر اساس آن ساختارهای قوا باید از یکدیگر جدا باشد.

وی اضافه کرد: به این ترتیب ابتدا مسئله تفکیک قوا مطرح می‌شود و پس از آن واژه مشروطه مورد توجه قرار می‌گیرد.

گفت وگو از: ابراهیم مروتی

انتهای پیام

 
پربازدید ها
پر بحث ترین ها

مهمترین اخبار استانی

استانی
کارشناس پیش بینی هواشناسی استان هرمزگان:
«خبرگزاری ایسنا» ایسنا/هرمزگان کارشناس پیش بینی هواشناسی استان هرمزگان با اشاره به اینکه از چهارشنبه تا پایان هفته ی جاری شرایط دریا جهت ترددهای دریایی مساعد پیش بینی می شود، اظهار کرد: از نظر دمایی، تا پایان هفته‌ی جاری ماندگاری هوای گرم در سطح استان تداوم...
استانی
«خبرگزاری ایسنا» ایسنا/یزد افزایش دو برابری تعرفه‌ی بیمه ورزشی در حالی ورزشکاران را در شرایط اقتصادی کنونی دچار نگرانی نسبت به تداوم فعالیت‌هایشان کرده که متولیان این حوزه در استان یزد ضمن ناچیز و نامتناسب خواندن افزایش بیمه ورزشی با رشد هزینه‌های پزشکی طی ...
استانی
/جهاددانشگاهی، نماد عبور از موانع با باور توان ایرانی/ معاون اداره‌کل ورزش و جوانان زنجان:
«خبرگزاری ایسنا» ایسنا/زنجان معاون امور جوانان اداره‌کل ورزش و جوانان استان زنجان گفت: اقدامات جهاددانشگاهی در رابطه با اشتغال‌زایی جوانان بسیار مهم و مفید است.
استانی
نماینده مردم بابل در مجلس شورای اسلامی مطرح کرد:
«خبرگزاری ایسنا» ایسنا/مازندران نماینده مردم بابل در مجلس شورای اسلامی گفت: طرح فیلترینگ فضای مجازی در کمیسیون مربوطه هنوز در حال بررسی و ویرایش بوده و به صحن مجلس نرسیده است.
استانی
فرماندار چالدران تشریح کرد
«خبرگزاری ایسنا» ایسنا/آذربایجان غربی فرماندار چالدران گفت: ۲۷ روستا از سیل روز گذشته در این شهرستان آسیب دیدند که یک دهنه پل تخریب شده که مسیر انحرافی موقتی برای ارتباط چالدران با شهرستان های همجوار جایگزین شده است.چ
استانی
مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان اردبیل اعلام کرد؛
«خبرگزاری ایسنا» ایسنا/اردبیل مدیرعامل شرکت آب منطقه‌ای استان اردبیل از اجرای خط لوله بای پس آب شرب مشگین شهر خبر داد و گفت: همچنین ۵۳۰ میلیارد ریال برای آبرسانی مشگین‌شهر تخصیص یافت.
استانی
«خبرگزاری مهر» خبرگزاری مهر - گروه استان‌ها: امروزه یکی از مهمترین ابزارهای انتقال معانی و اطلاعات به کودکان و نوجوانان بازی‌های رایانه‌ای است. بازی‌هایی که در آن کودکان و نوجوانان نقش فعال و کنشگر دارند و توجه و تمرکز بر این حوزه می‌تواند تأثیر عظیمی بر پ...
استانی
رئیس مشاوره تربیتی و تحصیلی آموزش و پرورش اردبیل:
«خبرگزاری ایسنا» ایسنا/اردبیل رئیس مشاوره تربیتی و تحصیلی آموزش و پرورش استان اردبیل به موسم هدایت تحصیلی دانش‌آموزان اشاره کرد و گفت: والدین نباید آرزوی تحصیلی خود را روی فرزندانشان پیاده کنند.
استانی
«خبرگزاری مهر» مراد محمودیان‌فرد در گفتگو با خبرنگار مهر اظهار کرد: با توجه به کاهش نزولات آسمانی و در نتیجه خشکسالی طبق پیش‌بینی‌های انجام شده میزان تولید خرما در شهرستان قصرشیرین در سال جاری ۳۰ درصد کاهش پیدا می‌کند. وی افزود: با توجه به برداشت ۴.۵ تن خر...
استانی
«خبرگزاری مهر» خبرگزاری مهر، گروه استان‌ها: این روزها اگر سری به بازار بزنیم باز هم صحبت از کمیاب و یا حتی نایاب شدن مرغ و افزایش چند هزار تومانی قیمت آن است. مرغی که به گفته مسئولان و متولیان آن در نه در تولید مشکلی وجود دارد و نه توزیع و نظارت آن و مصرف کنن...

مشاهده مهمترین خبرها در صدر رسانه‌ها

آگهی

تبلیغات متنی (ویژه)

تبلیغات متنی
















































صفحه اصلی | درباره‌ما | تماس‌با‌ما | تبلیغات | حفظ حریم شخصی

تمامی اخبار بطور خودکار از منابع مختلف جمع‌آوری می‌شود و این سایت مسئولیتی در قبال محتوای اخبار ندارد

کلیه خدمات ارائه شده در این سایت دارای مجوز های لازم از مراجع مربوطه و تابع قوانین جمهوری اسلامی ایران می باشد.

کلیه حقوق محفوظ است