تولید لوازم خانگی ادامه دارد/ بازار درگیر رکود شد

باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه‌کباری  ـ  بازار لوازم خانگی در حالی وارد مرحله‌ای پیچیده از رکود شده است که از یک سو فعالان صنعت از وجود ظرفیت تولید و حتی موجودی حدود ۷ میلیون قطعه‌ای در انبار تولیدکنندگان خبر می‌دهند و از سوی دیگر فروشندگان از کاهش  قدرت خرید، کمبود برخی قطعات و کاهش معاملات گلایه دارند؛ شرایطی که در کنار ورود کالا از مسیر‌های غیررسمی، محدودیت‌های وارداتی و افزایش هزینه‌های تولید، بازار را در دوراهی دشوار «حمایت از تولید یا افزایش رقابت» قرار داده است.

بازار لوازم خانگی طی سال‌های گذشته یکی از صنایعی بوده که سیاست حمایت از تولید داخل در آن با جدیت دنبال شده است؛ با این حال، آنچه امروز در سطح بازار مشاهده می‌شود، فاصله قابل توجهی میان ظرفیت تولید و توان خرید مصرف‌کننده است. به بیان دیگر، مسئله بازار صرفاً کمبود کالا نیست، بلکه مجموعه‌ای از عوامل از جمله افزایش قیمت محصولات، رشد هزینه مواد اولیه، دشواری تأمین قطعات، نوسانات ارزی، قاچاق، کاهش قدرت خرید خانوار و تغییر رفتار مصرف‌کنندگان همزمان بر این بازار اثر گذاشته‌اند.

بررسی گزارش‌های منتشرشده در ماه‌های اخیر نیز نشان می‌دهد که افزایش قیمت در حالی ادامه داشته که تقاضا کاهش یافته است؛ وضعیتی که برخی فعالان از آن به عنوان رکود تورمی در بازار لوازم خانگی یاد کرده‌اند. در یکی از گزارش‌های منتشرشده در خردادماه، از افزایش‌های چندمرحله‌ای قیمت در برخی برند‌ها خبر داده شد و در برخی موارد رشد قیمت تا ۸۳ درصد نیز گزارش شده بود.

در تیرماه نیز رئیس اتحادیه لوازم خانگی اصفهان از افزایش قیمت برخی کالا‌ها تا ۱۲۰ درصد طی یک سال و اثر آن بر رکود بازار سخن گفت و اعلام کرد بخشی از خانوار‌ها به جای خرید کالای جدید، تعمیر وسایل قدیمی خود را انتخاب می‌کنند؛ هرچند هزینه تعمیرات و قطعات نیز افزایش یافته است.

 تولید داخل؛ ظرفیت وجود دارد، اما مسئله فروش است

در همین راستا رضوانی، عضو هیئت‌مدیره انجمن صنایع لوازم خانگی، درباره وضعیت تولید و اشتغال این صنعت معتقد است ظرفیت تولید کشور برای تأمین نیاز داخلی وجود دارد و طبق آمار‌های  ثبت‌شده در سامانه جامع بهینه‌یاب، نیاز داخلی در حوزه لوازم خانگی توسط تولیدکنندگان تأمین می‌شود و ظرفیت لازم برای پاسخگویی به بازار وجود دارد.

رضوانی همچنین با اشاره به موجودی انبار تولیدکنندگان اظهار کرد که در حال حاضر نزدیک به ۷ میلیون قطعه لوازم خانگی در انبار‌های اصلی تولیدکنندگان وجود دارد.

بر این اساس، از نگاه تولیدکنندگان، در شرایط فعلی نمی‌توان مسئله بازار را صرفاً به کمبود کالا نسبت داد و انتظار نمی‌رود در صورت تداوم شرایط موجود، تا پایان سال با کمبود عمومی لوازم خانگی مواجه شویم. اما در مقابل، بازار خرده‌فروشی تصویر متفاوتی دارد؛ چرا که وجود کالا در انبار لزوماً به معنای رونق معاملات نیست. وقتی قیمت کالا افزایش پیدا می‌کند و درآمد خانوار با همان سرعت رشد نمی‌کند، کالا در انبار باقی می‌ماند، فروشنده با کاهش گردش سرمایه مواجه می‌شود و مصرف‌کننده نیز خرید خود را به زمان دیگری موکول می‌کند.

در واقع، یکی از چالش‌های اصلی صنعت در شرایط کنونی، تبدیل ظرفیت تولید به فروش و تقاضای مؤثر است.گزارش‌های میدانی منتشرشده در ماه‌های اخیر نیز همین مسئله را تأیید می‌کند؛ به‌طوری که با وجود پر بودن ویترین فروشگاه‌ها از کالا‌های داخلی و خارجی، تعداد خریداران کاهش یافته و فعالان صنفی از افت فروش گلایه داشته‌اند.

پازوکی، رئیس اتحادیه فروشندگان لوازم خانگی، با اشاره به همین موضوع تأکید کرده است که هیچ‌کس مخالف تولید داخل، توسعه صنعت و ایجاد اشتغال نیست، اما پرسش اصلی این است که قیمت کالای تولید داخل به چه سطحی رسیده و آیا مردم توان خرید آن را دارند یا خیر  این در حالیست که با وجود افزایش قیمت مواد اولیه  تولیدکننده برای تأمین مواد اولیه خود باید از بورس خرید کند و این مسئله هزینه تمام‌شده تولید را تحت تأثیر قرار می‌دهد.

این موضوع در ماه‌های اخیر بار‌ها از سوی فعالان صنعت مطرح شده است. در یکی از گزارش‌های منتشرشده در شهریورماه، رشد قابل توجه قیمت برخی مواد اولیه مورد استفاده در صنعت لوازم خانگی مورد اشاره قرار گرفته و افزایش قیمت پلی‌پروپیلن در معاملات بورس کالا از جمله نمونه‌های مطرح‌شده بوده است؛ بنابراین افزایش قیمت لوازم خانگی را نمی‌توان تنها به یک عامل نسبت داد؛ هزینه مواد اولیه، نرخ ارز، هزینه تأمین قطعات، هزینه‌های مالی، دستمزد، انرژی، حمل‌ونقل و سایر هزینه‌های تولید در نهایت روی قیمت تمام‌شده اثر می‌گذارند. اما مسئله زمانی پیچیده‌تر می‌شود که این افزایش هزینه در بازاری رخ دهد که تقاضای آن ضعیف است.

کمبود قطعات؛ چالش پنهان تولید

در کنار مسئله قیمت، تأمین قطعات نیز یکی از چالش‌های مهم صنعت لوازم خانگی است. هرچند بخش قابل توجهی از تولید داخل شده، اما زنجیره تولید لوازم خانگی همچنان برای برخی قطعات، مواد اولیه، تجهیزات و فناوری‌های خاص به واردات وابستگی دارد. محدودیت‌های ارزی، تحریم، مشکلات نقل‌وانتقال پول و دشواری واردات می‌تواند تأمین این قطعات را با مشکل مواجه کند. نتیجه این وضعیت ممکن است در ظاهر به شکل «کمبود کالا» دیده نشود، اما در خطوط تولید، تعمیرگاه‌ها و خدمات پس از فروش خود را نشان می‌دهد.

در چنین شرایطی ممکن است یک تولیدکننده از نظر ظرفیت اسمی امکان تولید داشته باشد، اما نبود یک قطعه مشخص یا تأخیر در تأمین آن، برنامه تولید را با اختلال مواجه کند. از سوی دیگر، کمبود قطعات یدکی می‌تواند هزینه تعمیرات را نیز افزایش دهد؛ مسئله‌ای که در شرایط فعلی اهمیت بیشتری پیدا کرده، زیرا بخشی از مصرف‌کنندگان به دلیل گرانی کالای نو، به تعمیر وسایل قدیمی روی آورده‌اند.گزارش‌های منتشرشده در سال ۱۴۰۴ نیز از دشواری تأمین مواد اولیه و قطعات، محدودیت نقدینگی و مشکلات ارزی به عنوان بخشی از فشار‌های وارد بر تولیدکنندگان خبر داده بودند.

قاچاق؛ رقیب تولید و واردات رسمی

پازوکی با اشاره به وضعیت قاچاق لوازم خانگی اعلام کرده است که از سال ۱۳۹۷ این موضوع به یکی از مشکلات جدی بازار تبدیل شده است.به گفته وی، کالا‌های غیررسمی پس از ورود از مبادی مرزی ممکن است مسافت طولانی را طی کنند و از شبکه‌های مختلف توزیع عبور کرده و در نهایت به بازار‌هایی مانند تهران، اصفهان، شیراز، مشهد، کاشان و تبریز برسند. مسئله قاچاق تنها رقابت با تولیدکننده داخلی نیست. موضوع مهم دیگر، ضمانت و خدمات پس از فروش است. مصرف‌کننده‌ای که کالای رسمی خریداری می‌کند، باید بداند در صورت خرابی محصول به کجا مراجعه کند، اما درباره کالا‌های غیررسمی، مسئولیت خدمات و تأمین قطعه ممکن است مشخص نباشد. از همین رو، ساماندهی بازار واردات صرفاً یک موضوع تجاری نیست و مستقیماً با حقوق مصرف‌کننده نیز ارتباط دارد.

واردات؛ ممنوعیت یا رقابت؟

در این میان، پوردهقان، عضو کمیسیون صنایع مجلس، بر این نکته تأکید دارد که محدود کردن واردات لزوماً به معنای حمایت از تولید داخل نیست. به گفته وی، حذف کامل رقیب خارجی می‌تواند در بلندمدت انگیزه برخی تولیدکنندگان برای ارتقای کیفیت و افزایش بهره‌وری را کاهش دهد.

موضوع واردات لوازم خانگی در هفته‌های اخیر با یک تحول دیگر نیز همراه شده است در همین راستا عزت‌الله زارعی، سخنگوی وزارت صنعت، معدن و تجارت، با اشاره به قانون ساماندهی مبادلات مرزی اعلام کرده است که کارگروهی متشکل از وزارتخانه‌های امور اقتصادی و دارایی، تعاون، کار و رفاه اجتماعی و صنعت، معدن و تجارت، درباره اقلام و میزان ورود کالا از مسیر‌های مرزی تصمیم گیری می‌کند.وی همچنین اعلام کرده است که واردات اقلام لوازم خانگی با هر نوع برند از طریق روش‌های کوله‌بری و ملوانی آزاد است و وزارت صمت در اصل این موضوع دخالتی نداشته است.

گفتنی است چندی پیش بر اساس نامه دفتر مقررات صادرات و واردات سازمان توسعه تجارت ایران نیز، واردات کالا‌های کره جنوبی از جمله برند‌های ال‌جی و سامسونگ توسط تعاونی‌های مرزنشین بلامانع اعلام شده است. در این ابلاغیه تصریح شده که در حوزه نشان تجاری و مبدأ کالای وارداتی توسط مرزنشینان محدودیتی وجود ندارد و تنها رژیم صهیونیستی به عنوان استثنای صریح ذکر شده است.

این تصمیم می‌تواند به معنای تغییر بخشی از مسیر ورود کالا‌های خارجی به بازار باشد؛ با این حال، میزان واقعی اثر آن بر بازار به حجم واردات، نحوه اجرا، قیمت تمام‌شده، شبکه توزیع و قدرت خرید مصرف‌کنندگان بستگی خواهد داشت.

 شناسه یکتا؛ راهی برای پایان دادن به بازار بی‌هویت

یکی از پیشنهاد‌های مطرح‌شده از سوی اتحادیه فروشندگان لوازم خانگی، ایجاد شناسه یکتا و کد رهگیری برای کالاهاست. پازوکی اعلام کرده است که اتحادیه از سال ۱۴۰۴ پیگیر ایجاد سازوکاری بوده که بر اساس آن هر محصول دارای شناسه مشخص باشد و مسیر کالا از زمان ورود تا عرضه و فروش در سامانه جامع تجارت قابل رصد شود

اکنون بازار لوازم خانگی با مجموعه‌ای از مشکلات به‌هم‌پیوسته مواجه است؛ از یک سو تولیدکنندگان از ظرفیت تولید و موجودی کالا سخن می‌گویند و از سوی دیگر فروشندگان با افت تقاضا مواجه‌اند. از طرفی واردات رسمی محدود است و از طرف دیگر کالا‌های خارجی از مسیر‌های غیررسمی و همچنین سازوکار‌های مبادلات مرزی وارد بازار می‌شوند. از سوی دیگر، تولیدکننده برای تأمین مواد اولیه و قطعات با افزایش هزینه مواجه است و مصرف‌کننده نیز توان خرید کالای گران‌تر را ندارد.