فرهنگی‌هنری 15:55 - 13 فروردین 1399

انتشار طنزهای اجتماعی اسماعیل سیاه/ بدل ملانصرالدین در بذله‌گویی

به گزارش خبرنگار مهر، به تازگی کتاب «مطایبات حاجی محمد اسماعیل سیاه» با گردآوری محمد علم غواص و ویراستاری خلیل الله افضلی با شمارگان ۲۵۰ نسخه، در ۶۶ صفحه قطع رقعی توسط موسسه پژوهشی بایسنغر در هرات افغانستان منتشر شده است.

حاجی محمد اسماعیل سیاه، فرزند آخوندزاده ملا عبدالاحد معروف به گوزُک (یا سیاه سپید اندرون) متولد ۱۲۳۶ شمسی در روستای توتک شهرستان / ولسوالی کرخ ولایت هرات و درگذشته آبان ۱۳۲۴ شمسی شاعر، بذله گو و شخصیت سیاسی، فرهنگی و اجتماعی بود که آثار مهمی فرهنگی و ادبی از او به یادگار مانده است. اما آنچه که باعث ماندگاری نام او در تاریخ شده بذله گویی‌ها و شوخی‌های متعدد اسماعیل سیاه است که اکنون کوچک و بزرگ در افغانستان از آن بهره می‌برند و ورد زبانشان است.

اسماعیل سیاه در حساس‌ترین شرایط سیاسی افغانستان زندگی کرد و تولدش همزمان بود با پادشاهی امیر حبیب‌الله خان، در دوره حیات او هشت امیر بر تخت سلطنت در افغانستان تکیه زدند او در زمان پادشاهی محمد ظاهر شاه درگذشت. وی در دوران جوانی مدتی حاکم و والی غورات (غور کنونی) بود. از او دو کتاب بر جای مانده بود. کتاب نخست به نام دیوان شاعر با کوشش عبدالرحیم خان نایب سالار به چاپ رسید، اما پس از مدت کوتاهی توسط ایادی حکومت وقت جمع‌آوری و خمیر شد. «گرگ و شغال» اوست که یک مثنوی ۶۲۷ بیتی است که در انتقاد از حاکمیت امان الله خان سروده شده است.

مجموعه آثار حاجی نشان دهنده رسالت اجتماعی‌اش است. ستیز گسترده، مبارزه با با استعمار، استبداد، غارت، دین نمایی، تحجر، تزویر، بی‌حجابی، فحشا، خرافات، قانون‌شکنی و بی امنی مهم‌ترین شاخصه‌های تفکر حاجی اسماعیل سیاه است. مشروطه خواهان زمان زندگی‌اش او را واجب القتل خواندند. به باور بسیاری از مورخان و ادب پژوهان افغانستانی شخصیت شوخ و بذله گویی مانند اسماعیل سیاه در دوران معاصر در افغانستان نظیر ندارد، بذله گویی‌ها، شوخی‌ها و مزاح‌های او را شبیه به شخصیتی افسانه‌ای چون ملانصرالدین کرده است.

بعد از جوانی، «سیاه سپید اندرون» به یک شخصیت محبوب بذله گو در میان حاکمان دولتی و مردم مبدل شد. از عمده‌ترین شاخصه‌های دیگر حاجی حاضرجوابی او در شوخی‌ها و مزاح‌ها بود. تا آنجاییکه حاکمان و والیان او همواره را به دربار فرا خوانده و تلاش می‌کردند تا او را در شوخی شکست دهند، اما حاجی محمد اسماعیل شخصی نبود که به راحتی در بذله گویی شکست بخورد. شکست ناپذیری حاجی بعدها به صورت افسانه در میان افغانستانی‌ها درآمد و امروزه هم اگر از هر افغانستانی بپرسید، درباره حاجی محمد اسماعیل و قدرت او در طنز بسیار صحبت خواهد کرد.

مجموعه مطایبات حاجی محمد اسماعیل سیاه را محمدعلم غواص در سال ۱۳۵۴ با مقدمه‌ای مفصل تهیه کرد، اما به دلیل برخی محذورات سیاسی و اجتماعی نتوانست

آن را به چاپ گسترده برساند. به همین دلیل به صورت پلی کپی و در شمارگان محدود در دسترس اندکی از مخاطبان قرار گرفت.

در سال ۱۳۷۷ عبدالغفور آرزو این مجموعه را به جز شماری از مطایبات در کتاب «سیاه سپید اندرون» منتشر کرد. سال‌ها بعد محقق تاجیکستانی حکیم قربانوف (باختری) در رساله دکتری خود در پژوهشگاه خاورشناسی و میراث خطی اکادمی علوم جمهوری تاجیکستان نیز این اثر را نقل کرد. بعدها در سال ۱۳۸۹ این رساله با اندک تغییرات در کابل با عنوان «آزاده هروی» منتشر شد. در این چاپ متن مطایبات از صفحه‌ی ۳۳۳ تا ۳۶۶ را در بر گرفته است. تعداد مطایبات ۱۳۵ تا و هشت مطایبه کم‌تر از نسخه‌ی اصلی است ضمن آنکه مقدمه‌ی غواص نیز از کتاب حذف شده است.

بار دیگر غلام حیدر کبیری به سال ۱۳۸۸ در بخش سوم کتاب «بزم نشاط: کلیات حاجی محمد اسماعیل سیاه» با سرفصل «یافته‌های روایی» به نقل ۷۳ مطایبه حاجی پرداخت (صص ۳۶۹ تا ۳۹۸). مؤلف در این اثر نامی از کتاب محمدعلم غواص نبرده و آنچه را ثبت کرده، گردآوریده‌ی ذهن دوستان و بازماندگان حاجی به کوشش خود خوانده است. این در حالی‌ست که از میان مطایباتی نقل شده، شماری پیش از این در کار استاد محمدعلم غواص نقل شده و برخی تازه و گروهی هم اندک تفاوت‌هایی با کار پیشین دارد.

به هر روی کتاب از زمان نگارش تا کنون به صورت کامل و مستقل منتشر نشده بود. در این چاپ، کتاب ویرایش و برخی توضیحات اضافی نویسنده را از متن به پانویس برگ‌ها منتقل شده است. برخی مشکلات و نارسایی‌های متن نیز توضیح داده شده است.

 
پربازدید ها
پر بحث ترین ها

مهمترین اخبار فرهنگی‌هنری

فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرنگار مهر، «لویاتان» نوشته توماس هابز، فیلسوف برجسته انگلیسی، نخستین متن و یکی از مهم‌ترین آثار در حوزه فلسفه سیاسی و اولین شرح جامع درباره دولت مدرن و ویژگی‌ها و کارکردهای آن است. هابز در لویاتان با بهره‌برداری از تمثیل‌های ابزاروار و اند...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرنگار مهر، انتشارات تاریخ ایران، دومین چاپ کتاب «در اعماق زمان: زندگی‌نامه سیاسی فیروز میرزا فیروز (نصرت الدوله)» نوشته الهام ملک زاده را با شمارگان هزار نسخه، ۲۸۸ صفحه و بهای ۷۰ هزار تومان منتشر کرد. چاپ نخست این کتاب به سال ۱۳۹۶ با شمارگ...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرنگار مهر، کتابخانه نخستین رئیس جمهور قزاقستان – یلباسی، مجتمع اطلاعاتی و ایدئولوژیک نخستین رئیس جمهور قزاقستان نورسلطان نظربایف است که به عنوان یک کتابخانه، آرشیو، موزه، مرکز فرهنگی، آموزشی و تحقیقاتی فعالیت می‌کند. رایزنی فرهنگی ایران در...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری ایسنا» تدوین فیلم سینمایی «اورکا» به کارگردانی سحر مصیبی به نیمه رسید. 
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از ورایتی، سریال درام «چرنوبیل» محصول اچ‌بی‌او و اسکای با کسب نامزدی در ۱۴ بخش از جمله بهترین مینی‌سریال، در میان جوایز بفتای تلویزیونی پیشتاز شد. «چرنوبیل» با این رقم توانسته است در رکوردی که سال پیش «کشتن ایو» در تاری...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری ایسنا» روند افزایش آمار مبتلایان به بیماری کووید-۱۹ که تاکنون در ۲۱۳ کشور و منطقه در جهان شیوع یافته، ادامه دارد و این بیماری همچنان در دنیا قربانی می‌گیرد.
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از روابط عمومی شبکه افق سیما، اعتراضات اخیر مردم در ایالات متحده آمریکا جمعه شب ۱۶ خرداد ماه در برنامه تلویزیونی «عصر» شبکه افق سیما بررسی می‌شود. این برنامه با تهیه کنندگی و اجرای نادر طالب زاده روی آنتن می‌رود. در توض...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از روابط عمومی شبکه افق سیما، مستند «نسل کشی» شبکه افق سیما موضوع خطرات افزایش سن جمعیت در ایران را بررسی می‌کند. در توضیح این برنامه آمده است: «افزایش سن جمعیت در ایران از یک سو و کاهش فرزند آوری از سویی دیگر، خطری ا...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری مهر» به گزارش خبرگزاری مهر به نقل از روابط عمومی جشنواره بین‌المللی فیلم «یک دقیقه قرنطینه»، غلامحسین شاه‌علی، دبیر جشنواره با اعلام این خبر گفت: به دلیل استقبال هنرمندان و سینماگران جوان از جشنواره، مهلت دریافت آثار که پیش از این ۲۰ خرداد مقرر شده بود؛ ت...
فرهنگی‌هنری
«خبرگزاری ایسنا» در عرض یک روز برزیل و مکزیک بالاترین رقم مرگ و میر در اثر کووید ۱۹ را ثبت کردند و در هریک از این دو کشور در ۲۴ ساعت بیش از هزار نفر جان باخته‌اند.

مشاهده مهمترین خبرها در صدر رسانه‌ها

صفحه اصلی | درباره‌ما | تماس‌با‌ما | تبلیغات | حفظ حریم شخصی

تمامی اخبار بطور خودکار از منابع مختلف جمع‌آوری می‌شود و این سایت مسئولیتی در قبال محتوای اخبار ندارد

کلیه خدمات ارائه شده در این سایت دارای مجوز های لازم از مراجع مربوطه و تابع قوانین جمهوری اسلامی ایران می باشد.

کلیه حقوق محفوظ است