نیروگاههای خورشیدی پشتبامی؛ فرصتی برای کاهش ناترازی برق و درآمدزایی خانوارها

باشگاه خبرنگاران جوان؛ کیمیا قلیپور - توسعه نیروگاههای خورشیدی پشتبامی بهعنوان یکی از راهکارهای قابل اتکا برای افزایش ظرفیت تولید برق، کاهش فشار بر شبکه سراسری و مشارکت مستقیم مردم در تأمین انرژی، در سالهای اخیر مورد توجه سیاستگذاران حوزه برق قرار گرفته است؛ طرحی که علاوه بر کمک به عبور از ناترازی انرژی، میتواند زمینهساز درآمدزایی خانوارها و گسترش انرژی پاک در کشور شود.
با افزایش مصرف برق در بخش خانگی، تجاری و صنعتی، استفاده از ظرفیتهای پراکنده تولید انرژی بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است. در این میان، پشتبام ساختمانهای مسکونی، اداری، آموزشی و تجاری میتوانند به بستری برای نصب پنلهای خورشیدی تبدیل شوند؛ ظرفیتی که بدون نیاز به اختصاص زمینهای گسترده، امکان تولید برق در نزدیکی محل مصرف را فراهم میکند.
کارشناسان معتقدند نیروگاههای خورشیدی پشتبامی از چند جهت برای صنعت برق کشور اهمیت دارند. نخست اینکه تولید برق در محل مصرف، بخشی از فشار واردشده به شبکه انتقال و توزیع را کاهش میدهد و میتواند در ساعات اوج مصرف تابستان به تأمین برق کمک کند. از سوی دیگر، توسعه این نیروگاهها وابستگی به سوختهای فسیلی را کاهش داده و به حفظ منابع گاز و نفت کشور کمک میکند.
از دیگر مزایای این نیروگاهها میتوان به کاهش آلودگی هوا، استفاده از فضاهای بلااستفاده ساختمانها، افزایش تابآوری شبکه برق در برابر حوادث و ایجاد فرصتهای شغلی در حوزه نصب، نگهداری و تولید تجهیزات خورشیدی اشاره کرد.
توسعه ۱۰ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی در واحدهای مسکونی
در همین زمینه، محسن طرزطلب، معاون وزیر نیرو، از پیشنهاد احداث ۱۰ هزار مگاوات نیروگاه خورشیدی در واحدهای مسکونی خبر داده و اعلام کرده است که در مدل اولیه ساتبا، پیشبینی شده هر واحد مسکونی بهطور متوسط به یک نیروگاه خورشیدی پنج کیلوواتی مجهز شود.
به گفته وی، طرح امکانسنجی و مدل اقتصادی این برنامه تهیه شده و پس از تأکیدات مقام معظم رهبری و رئیسجمهور بر توسعه نیروگاههای خورشیدی خانگی، بررسیهای بیشتری برای عملیاتی کردن آن صورت گرفته است.
طرزطلب با اشاره به مدل پیشنهادی تأمین مالی این طرح اظهار کرده است که جمعبندی کارشناسی ساتبا، تأمین ۵۰ درصد منابع از محل منابع عمومی دولت و سرمایهگذاری و ۵۰ درصد دیگر از محل تسهیلات صندوق توسعه ملی است.
معاون وزیر نیرو همچنین با هدف جلوگیری از ایجاد تبعیض میان متقاضیان، پیشنهاد کرده است که در گام نخست تجهیزات نیروگاههای خورشیدی شامل پنل، اینورتر و باتری در مراکز عمومی نظیر بیمارستانها، دانشگاهها و مدارس نصب شود تا عموم مردم از منافع این طرح بهرهمند شوند.
بر اساس این پیشنهاد، دولت و سرمایهگذاران مسئولیت تأمین مالی و اجرای پروژههای مراکز عمومی را برعهده خواهند داشت و متقاضیان این بخش نیازی به دریافت تسهیلات نخواهند داشت.
در مدل دوم پیشنهادی ساتبا، افراد، واحدهای مسکونی، صنایع و مجوعههای تجاری میتوانند با مشارکت در تأمین هزینهها نسبت به احداث نیروگاه خورشیدی اقدام کنند.
طبق توضیحات طرزطلب، متقاضیان ۵۰ درصد هزینه احداث نیروگاه را بهعنوان آورده اولیه پرداخت میکنند و ۵۰ درصد باقیمانده از طریق تسهیلات تأمین خواهد شد.
وی هزینه احداث یک پکیج خورشیدی پنج کیلوواتی را حدود سه هزار و ۵۰۰ دلار برآورد کرده است؛ رقمی که بر اساس این برآورد، هزینه هر کیلووات ظرفیت نیروگاه را به حدود ۷۰۰ دلار میرساند.
همچنین در مدل پیشنهادی، بازپرداخت تسهیلات از محل فروش برق تولیدی نیروگاه و با مدیریت ساتبا انجام میشود و مالکیت نیروگاه نیز در اختیار همان مشترک یا متقاضی باقی خواهد ماند.
البته معاون وزیر نیرو تأکید کرده است که این موارد پیشنهاد کارشناسی ساتباست و تصمیم نهایی درباره نحوه اجرا و تأمین مالی آن پس از بررسی در دولت اتخاذ خواهد شد.
نیروگاههای پشتبامی راهکاری برای توزیع متوازن تولید برق هستند
کارشناسان حوزه انرژی معتقدند یکی از مهمترین مزایای نیروگاههای خورشیدی پشتبامی، توزیع تولید برق در نقاط مختلف کشور است. در این روش، بهجای تمرکز صرف بر نیروگاههای بزرگ و انتقال برق از فواصل طولانی، بخشی از انرژی مورد نیاز در همان محل مصرف تولید میشود.
این موضوع بهویژه در مناطق گرمسیر و شهرهایی که در فصل تابستان با افزایش شدید مصرف برق مواجه هستند، اهمیت بیشتری دارد؛ چراکه تابش خورشید و افزایش تقاضای برق برای سرمایش معمولاً در ساعات مشخصی از روز همزمان اتفاق میافتند.
از منظر کارشناسی، توسعه نیروگاههای پشتبامی میتواند به کاهش بار شبکه توزیع در ساعات آفتابی کمک کند؛ هرچند میزان اثرگذاری آن به ظرفیت نصبشده، الگوی مصرف مشترکان، شرایط آبوهوایی و نحوه اتصال نیروگاهها به شبکه بستگی دارد.
به اعتقاد متخصصان، استفاده از باتریهای ذخیرهساز نیز میتواند امکان بهرهبرداری از برق خورشیدی در ساعات غیرآفتابی را فراهم کند؛ هرچند هزینه اولیه این تجهیزات باید در محاسبات اقتصادی طرح لحاظ شود.
ضرورت فرهنگسازی و تسهیل سرمایهگذاری
یکی از موانع احتمالی توسعه نیروگاههای خورشیدی خانگی، هزینه اولیه خرید و نصب تجهیزات است. از این رو، ارائه تسهیلات کمبهره، مدلهای مشارکت عمومی و خصوصی و تضمین بازگشت سرمایه میتواند نقش مهمی در استقبال مردم از این طرح داشته باشد.
همچنین لازم است برای ساختمانهای فاقد پشتبام اختصاصی یا مجتمعهای مسکونی، سازوکار مشخصی برای مشارکت ساکنان و تقسیم منافع حاصل از تولید برق تعریف شود.
در کنار این موارد، اطلاعرسانی دقیق درباره میزان تولید برق، هزینه نگهداری، دوره بازگشت سرمایه و درآمد احتمالی نیروگاهها میتواند به افزایش اعتماد عمومی کمک کند.
در مجموع، نیروگاههای خورشیدی پشتبامی را میتوان یکی از ظرفیتهای مهم برای متنوعسازی سبد انرژی کشور دانست؛ ظرفیتی که همزمان میتواند به کاهش فشار بر شبکه برق، صرفهجویی در مصرف سوختهای فسیلی، کاهش آلایندگی و ایجاد درآمد برای سرمایهگذاران کمک کند.











