قصه موسی و دختران شعیب؛ روایتی از حیا و ایمان و پاداشی بزرگ

باشگاه خبرنگاران جوان - حکایت موسی و دختران شعیب در سوره قصص بخشی سرنوشت‌ساز از زندگی حضرت موسی علیه‌السلام را روایت می‌کند، جایی که او پس از ترک مصر، با دختران شعیب در مدین روبه‌رو می‌شود و کمک صادقانه و حیای او، فصل تازه‌ای از زندگی را به اذن خدا رقم می‌زند. آیات ۲۲ تا ۲۸ سوره قصص بخشی از داستان زندگی حضرت موسی علیه‌السلام را روایت می‌کند که پس از خروج او از مصر و فرار از حکومت فرعون رخ می‌دهد.این آیات، مقطع مهمی از سیر تربیتی و الهی زندگی موسی را نشان می‌دهد، مقطعی که در آن، غربت، توکل، کار، اخلاق اجتماعی و شکل‌گیری خانواده در کنار هم ترسیم می‌شوند. فضای آیات آرام‌تر از بخش‌های پیشین سوره است، اما از نظر معنایی سرشار از پیام‌های اخلاقی و تربیتی است.

حرکت به سوی مدین و توکل بر خدا

در آیه ۲۲، موسی پس از ترک مصر، به سوی سرزمین مدین حرکت می‌کند. او در این مسیر هیچ پشتوانه ظاهری ندارد؛ نه خانواده، نه مال و نه امنیت. تنها سرمایه او ایمان و امید به هدایت الهی است. جمله‌ای که از زبان موسی نقل می‌شود، نشان‌دهنده اوج توکل اوست، او از خدا می‌خواهد که وی را به راه درست هدایت کند.این آیه تأکید می‌کند که حرکت در مسیر حق، حتی در شرایط ابهام و ناامنی، نیازمند اعتماد قلبی به خداوند است.این بخش از آیات نشان می‌دهد که هدایت الهی همیشه به معنای رسیدن فوری به مقصد نیست، بلکه گاهی به معنای قرار گرفتن در مسیر درست و تجربه آزمون‌های لازم برای رشد انسان است.

حضور در کنار چاه و مواجهه با جامعه

آیه ۲۳ به ورود موسی به مدین و رسیدن او به کنار چاه آب اشاره دارد. موسی در اینجا با یک صحنه اجتماعی مواجه می‌شود و آن اینکه گروهی از مردان که مشغول آب دادن به دام‌های خود هستند و در کنار آن‌ها دو زن که منتظر مانده‌اند. این تصویر، زمینه‌ای برای نشان دادن حساسیت موسی نسبت به عدالت اجتماعی و حمایت از مظلوم است.

رفتار موسی در این صحنه نشان می‌دهد که او تنها به فکر خود نیست، بلکه نسبت به اطرافیان و نابرابری‌های اجتماعی واکنش نشان می‌دهد. این ویژگی از همان ابتدا، او را به عنوان شخصیتی مسئول و اجتماعی معرفی می‌کند.

گفت‌وگو با دو زن و رعایت اخلاق

در ادامه آیه ۲۳، موسی علت کنار ایستادن دو زن را جویا می‌شود و آنان پاسخ می‌دهند که به دلیل ازدحام مردان و ناتوانی پدرشان، مجبور به صبر هستند. این گفت‌وگو کوتاه، محترمانه و هدفمند است.قرآن در این بخش بدون توصیف‌های اضافی، الگویی از ارتباط سالم و اخلاق‌مدار میان زن و مرد ارائه می‌دهد. موسی بدون نگاه ابزاری یا نیت شخصی، صرفاً برای کمک وارد عمل می‌شود. این نکته نشان می‌دهد که نیت انسان نقش اساسی در ارزش‌گذاری اعمال او دارد.

یاری‌رسانی بی‌چشمداشت و دعا

در آیه ۲۴، موسی گوسفندان آن دو زن را سیراب می‌کند و سپس به سایه‌ای پناه می‌برد. پس از انجام کار، هیچ انتظاری از آنان ندارد و تنها با خدا سخن می‌گوید. دعای موسی در این آیه بیانگر نهایت فقر مادی و در عین حال غنای روحی اوست.او نیاز خود را تنها به خدا عرضه می‌کند.این آیه پیام مهمی درباره کار خالصانه و پرهیز از منت‌گذاری دارد و نشان می‌دهد که کمک به دیگران نباید با توقع پاداش دنیوی همراه باشد.

دعوت محترمانه و پاداش الهی

در آیه ۲۵، یکی از آن دو زن با نهایت حیا نزد موسی می‌آید و او را به خانه پدر دعوت می‌کند. نحوه توصیف قرآن از راه رفتن و سخن گفتن این زن، الگویی از وقار و عفاف اجتماعی ارائه می‌دهد. این دعوت در واقع مقدمه پاداش الهی برای عمل خالصانه موسی است.

در اینجا روشن می‌شود که خداوند نیکی‌ها را حتی اگر در شرایط غربت و گمنامی انجام شوند، بی‌پاسخ نمی‌گذارد.

دیدار با مرد صالح و پیشنهاد ازدواج

آیات ۲۶ و ۲۷ به گفت‌وگوی پدر آن دو دختر با موسی اختصاص دارد. یکی از دختران، موسی را به دلیل قدرت و امانت‌داری برای کار پیشنهاد می‌دهد. این دو صفت، معیارهای اصلی شایستگی انسان در نگاه قرآنی معرفی می‌شوند. سپس پدر خانواده پیشنهاد ازدواج یکی از دخترانش با موسی را در ازای کار و خدمت چندساله مطرح می‌کند.این پیشنهاد نشان‌دهنده نگاه واقع‌بینانه اسلام به ازدواج، کار و مسئولیت‌پذیری است و ازدواج را امری طبیعی و همراه با تعهد اجتماعی معرفی می‌کند.پذیرش تعهد و پایان دوره غربتدر آیه ۲۸، موسی این پیشنهاد را می‌پذیرد و میان خود و آن مرد صالح پیمان می‌بندد. این آیه پایان دوره‌ای از غربت، تنهایی و بی‌پناهی موسی را نشان می‌دهد و آغاز مرحله‌ای تازه از زندگی او را رقم می‌زند؛ مرحله‌ای که مقدمه رسالت بزرگ او در آینده خواهد بود.آیات ۲۲ تا ۲۸ سوره قصص تصویری عمیق و انسانی از زندگی حضرت موسی ارائه می‌دهد، تصویری که در آن توکل، اخلاق، کار، حیا، عدالت اجتماعی و تشکیل خانواده به هم پیوند خورده‌اند. این آیات نشان می‌دهند که رشد انسان الهی، نه در رفاه و قدرت، بلکه در دل سختی‌ها و مسئولیت‌پذیری شکل می‌گیرد.

منبع: فارس