سامانه نظام مبادلات پیمانکاری فرعی/ بستری برای اتصال بنگاه‌ها به زنجیره ارزش

باشگاه خبرنگاران جوان ؛ محبوبه‌کباری - پیام باقری، عضو هیئت‌رئیسه اتاق بازرگانی، صنایع، معادن و کشاورزی ایران، با تأکید بر ضرورت اتصال بنگاه‌های کوچک و متوسط به صنایع بزرگ و زنجیره‌های تأمین، گفت: سامانه نظام مبادلات پیمانکاری فرعی صرفاً یک سامانه یا پایگاه داده برای ثبت مشخصات بنگاه‌ها نیست، بلکه باید به بستری برای بازتعریف نقش بنگاه‌ها در فعالیت‌های ملی، منطقه‌ای و بین‌المللی تبدیل شود.

وی در مراسم رونمایی از سامانه نظام مبادلات پیمانکاری فرعی (ISPX) با تبریک روز ملی حمایت از صنایع کوچک اظهار کرد: امروز روزی مبارک در تقویم اتاق بازرگانی ایران است و رونمایی از سامانه نظام مبادلات پیمانکاری فرعی نتیجه سال‌ها تلاش و همکاری سازمان صنایع کوچک و شهرک‌های صنعتی ایران و اتاق بازرگانی ایران به‌عنوان نماینده بخش خصوصی است.

باقری با قدردانی از تلاش‌های انجام‌شده برای راه‌اندازی این سامانه افزود: این اتفاق می‌تواند زمینه‌ساز یک تحول جدی در نظام مبادلات پیمانکاری فرعی کشور باشد و لازم است از همه افرادی که برای ایجاد این زیرساخت تلاش کرده‌اند، قدردانی شود.

عضو هیئت‌رئیسه اتاق بازرگانی ایران ادامه داد: هر جا بخش خصوصی و بخش دولتی نقش خود را به‌درستی تعریف کرده و در کنار یکدیگر قرار گرفته‌اند، نتیجه مطلوب حاصل شده است و راه‌اندازی این سامانه نیز نمونه‌ای از همین همکاری است.

 قدرت اقتصادی در حال حرکت به سمت شبکه‌سازی است

وی با بیان اینکه اقتصاد جهان در حال تجربه تغییرات جدی است، گفت: در اقتصاد امروز دنیا، قدرت به‌تدریج از استخراج منابع طبیعی به سمت ایجاد و توسعه شبکه‌های اقتصادی در حال انتقال است؛ شبکه‌هایی در حوزه انرژی، داده، فناوری، مالی و سایر حوزه‌ها که کشورها باید بتوانند در تار و پود آنها قرار گیرند.

باقری افزود: امروز موضوع برای یک بنگاه اقتصادی فقط دسترسی به بازار نیست، بلکه مسئله اصلی این است که چگونه خود را به شبکه‌های اقتصادی متصل کند و در زنجیره ارزش و زنجیره تأمین قرار گیرد. نظام مبادلات پیمانکاری فرعی می‌تواند زمینه لازم برای تحقق این هدف را فراهم کند.

وی با اشاره به جایگاه بنگاه‌های کوچک و متوسط در اقتصاد کشور اظهار کرد: بنگاه‌های کوچک و متوسط در دنیا موتور پیشران اقتصاد محسوب می‌شوند و بخش قابل توجهی از اشتغال نیز بر دوش همین بنگاه‌هاست. بنابراین باید بررسی کرد که چرا برخی کشورها توانسته‌اند از ظرفیت این بنگاه‌ها در حوزه تولید و صادرات به‌خوبی استفاده کنند، اما در برخی اقتصادها این ظرفیت همچنان مغفول مانده است.

مشکل اصلی، نبود هم‌رسانی میان عرضه و تقاضاست

عضو هیئت‌رئیسه اتاق بازرگانی ایران با بیان اینکه ظرفیت فیزیکی و نیروی انسانی بنگاه‌ها به‌تنهایی پاسخگوی این مسئله نیست، گفت: مسئله اصلی این است که یک بنگاه چگونه به‌عنوان عرضه‌کننده به بخش تقاضا متصل می‌شود و هم‌رسانی میان آنها شکل می‌گیرد.

باقری ادامه داد: در یک سمت، صنایع بزرگ، پروژه‌های ملی و سایر بخش‌های تقاضا قرار دارند که به دنبال شناسایی بنگاه‌های توانمند و دارای ظرفیت هستند تا نیازهای خود را از طریق آنها تأمین کنند. در سمت دیگر نیز بنگاه‌های کوچک و متوسط قرار دارند که ظرفیت تولید و ارائه خدمات دارند؛ اما میان این دو بخش یک شکاف جدی در زمینه هم‌رسانی عرضه و تقاضا وجود دارد.

وی تصریح کرد: این شکاف لزوماً به ظرفیت بنگاه‌ها مربوط نیست، بلکه به نحوه اتصال و برقراری ارتباط میان آنها مربوط می‌شود. اگر به دنبال توسعه صنعتی پایدار هستیم، باید شبکه‌سازی و هم‌رسانی میان عرضه و تقاضا شکل بگیرد؛ در غیر این صورت ظرفیت‌های موجود به‌صورت بالقوه و مغفول باقی خواهند ماند.

باقری با اشاره به ضرورت تغییر نگاه در سیاست‌گذاری صنعتی گفت: در توسعه صنعتی نباید صرفاً به دنبال ایجاد بنگاه‌های تولیدی جدید باشیم، بلکه باید به دنبال ایجاد ارتباط میان ظرفیت‌های موجود باشیم تا این بنگاه‌ها بتوانند در کنار یکدیگر قرار گرفته و به زنجیره‌های ارزش و تأمین متصل شوند.

وی افزود: در نظام‌های شبکه‌ای جدید، خریدار، تأمین‌کننده، فروشنده و صادرکننده در یک زیست‌بوم اقتصادی به یکدیگر متصل هستند و اگر این اتصال شکل نگیرد، ظرفیت‌های اقتصادی کشور نمی‌توانند به رقابت‌پذیری پایدار برسند.

عضو هیئت‌رئیسه اتاق بازرگانی ایران تأکید کرد: سامانه نظام مبادلات پیمانکاری فرعی نباید صرفاً یک ابزار اداری برای ثبت اطلاعات بنگاه‌ها باشد. باید دید این سامانه چه دستاورد اقتصادی ایجاد می‌کند، چه میزان قرارداد در آن منعقد می‌شود و چه میزان همکاری و تولید واقعی از طریق آن شکل می‌گیرد.

وی خاطرنشان کرد: ملاک موفقیت این سامانه صرفاً ثبت یک بنگاه یا تولید یک قطعه و محصول نیست، بلکه مهم این است که آن قطعه یا محصول چگونه در زنجیره ارزش داخلی یا زنجیره ارزش جهانی قرار می‌گیرد.

توسعه صادرات بنگاه‌های کوچک و متوسط

باقری درباره اهداف نظام مبادلات پیمانکاری فرعی گفت: اتصال بنگاه‌ها به یکدیگر، انطباق ظرفیت‌های آنها، قرار گرفتن در زنجیره ارزش و زنجیره تأمین و استفاده حداکثری از ظرفیت‌های موجود از مهم‌ترین اهداف این نظام است.

وی افزود: در یک افق بلندتر نیز باید به این موضوع توجه کرد که بنگاه‌های کوچک و متوسط چگونه می‌توانند فعالیت‌های خود را در عرصه بین‌المللی توسعه دهند و از ظرفیت بازارهای خارجی استفاده کنند.

عضو هیئت‌رئیسه اتاق بازرگانی ایران با اشاره به تجربه سایر کشورها در این زمینه گفت: کشورهای مختلف طی چند دهه گذشته به موضوع پیمانکاری فرعی توجه کرده و روش‌ها و مدل‌های مناسبی را برای آن طراحی کرده‌اند. این رویکرد در بیش از ۶۰ کشور مورد توجه قرار گرفته و در برخی کشورهای همسایه از جمله عمان و ترکیه نیز تجربه‌هایی در این زمینه وجود دارد.

وی با اشاره به تجربه ترکیه اظهار کرد: در این کشور طی سه دهه گذشته، نظام پیمانکاری فرعی با این نگاه توسعه یافته که هدف صرفاً تولید فیزیکی یک محصول نیست، بلکه باید مشخص شود این محصول یا قطعه چگونه در زنجیره ارزش قرار می‌گیرد.

باقری ادامه داد: در این مدل، ابتدا تقاضای مؤثر شناسایی می‌شود و سپس تأمین‌کنندگان توانمند شناسایی و فهرست می‌شوند. پس از آن مذاکرات میان طرفین شکل می‌گیرد و این مذاکرات می‌تواند به فرصت‌های همکاری و در نهایت قراردادهای اقتصادی منجر شود.

وی تأکید کرد: در بخش تأمین‌کنندگان نیز باید روابط تجاری صحیح شکل بگیرد تا ظرفیت‌های بنگاه‌های کوچک و متوسط بتواند به نیاز صنایع بزرگ و بازارهای داخلی و خارجی متصل شود.

باقری در پایان خاطرنشان کرد: موفقیت نظام مبادلات پیمانکاری فرعی زمانی محقق می‌شود که این سامانه از سطح ثبت اطلاعات عبور کرده و به بستری واقعی برای ایجاد قرارداد، توسعه همکاری میان بنگاه‌ها، تقویت زنجیره تأمین و افزایش حضور بنگاه‌های کوچک و متوسط در زنجیره‌های ارزش داخلی و بین‌المللی تبدیل شود.