فعلا برنامه‌ای برای قطع گاز استان‌های شمالی نداریم
باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه‌کباری - سید اسماعیل سقاب اصفهانی، رئیس سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت و راهبردی انرژی، در جمع خبرنگاران در پاسخ به سوال باشگاه خبرنگاران جوان با اشاره به تشدید ناترازی انرژی در کشور پس از آسیب دیدن برخی زیرساخت‌ها در حملات دشمن، گفت: دولت از آذرماه خود را برای سناریوهای مختلف تأمین انرژی آماده کرده است، اما در صورت همکاری مردم و کاهش ۱۵ تا ۲۰ درصدی مصرف گاز و برق، می‌توانیم زمستان پیش‌رو را بدون قطعی گسترده و فشارهای پیش‌بینی‌شده پشت سر بگذاریم.
سقاب اصفهانی با بیان اینکه هنوز نمی‌توان با قطعیت درباره سناریوی نهایی مدیریت انرژی در زمستان تصمیم گرفت، اظهار کرد: شرایط جنگی، وضعیت سامانه‌های سرمایشی و گرمایشی، میزان مصرف مردم و صنایع و همچنین شرایط آب‌وهوایی، در انتخاب سناریوی اجرایی دولت تأثیرگذار است. دولت باید خود را برای شرایط خوش‌بینانه تا بدبینانه آماده کند.
وی افزود: سناریوی نخست دولت مبتنی بر همکاری مردم و استفاده از ظرفیت دستگاه‌های اجرایی و مجموعه‌های مردمی است. در این زمینه، تقسیم کار میان شرکت ملی گاز، شهرداری‌ها، استانداری‌ها و سازمان بسیج انجام شده و دستگاه‌های مختلف برای مدیریت مصرف انرژی وارد میدان شده‌اند.
رئیس سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت و راهبردی انرژی ادامه داد: پیش‌بینی ما این است که در صورت همکاری مردم و اجرای برنامه‌های انگیزشی و اصلاح الگوی مصرف، نیازی به قطع گاز و برق نخواهیم داشت؛ اما اگر مردم و صنایع همکاری نکنند و هم‌زمان با سرمای شدید مواجه شویم، احتمال بروز محدودیت در تأمین انرژی وجود خواهد داشت.
سقاب اصفهانی با اشاره به اینکه ناترازی انرژی موضوع جدیدی نیست، تصریح کرد: حتی در سال گذشته و پیش از وقوع جنگ نیز با قطعی برق و محدودیت در تأمین حامل‌های انرژی مواجه بودیم. امسال علاوه بر ناترازی‌های انباشته‌شده، آسیب‌هایی نیز در پی حملات دشمن به برخی زیرساخت‌های انرژی ایجاد شده که شرایط تولید و مصرف را دشوارتر کرده است.
سه محور اصلی برنامه دولت برای مدیریت ناترازی انرژی
وی با تشریح برنامه‌های دولت برای عبور از شرایط فعلی گفت: دولت سه بسته اصلی را برای مدیریت وضعیت انرژی طراحی کرده است که شامل افزایش تولید، کاهش مصرف و دیپلماسی انرژی با هدف افزایش واردات حامل‌های انرژی می‌شود.
رئیس سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت و راهبردی انرژی درباره برنامه افزایش تولید اظهار کرد: همکاران ما در شرکت ملی گاز با تمام ظرفیت در حال فعالیت هستند تا میزان تولید را به سطح پیش از آسیب‌های ناشی از جنگ بازگردانند. در این زمینه، اقدامات شبانه‌روزی انجام شده و بخش قابل‌توجهی از ظرفیت آسیب‌دیده نیز احیا شده است.
سقاب اصفهانی با اشاره به تلاش کارکنان صنعت نفت و نیرو در شرایط دشوار افزود: همان‌طور که نیروهای نظامی در خط مقدم دفاع از کشور ایثارگری می‌کنند، کارکنان صنعت نفت، گاز و برق نیز در این مدت به‌صورت شبانه‌روزی برای حفظ پایداری تولید و تأمین انرژی تلاش کرده‌اند. شاید در شرایط فعلی امکان ارائه جزئیات و نمایش ابعاد این تلاش‌ها وجود نداشته باشد، اما پس از پایان جنگ می‌توان بخش‌هایی از حملات دشمن و مجاهدت کارکنان این مجموعه‌ها را برای مردم تشریح کرد.
وی بسته دوم را مربوط به مدیریت و کاهش مصرف دانست و گفت: در این بخش، همه ظرفیت‌های کشور از جمله صداوسیما، سازمان بسیج، شهرداری‌ها و استانداری‌ها به میدان آمده‌اند. برنامه‌های متعددی برای اصلاح الگوی مصرف طراحی شده که ابعاد مختلف آن در روزهای آینده برای مردم تشریح خواهد شد.
سقاب اصفهانی با تأکید بر ضرورت مشارکت خانوارها در کاهش مصرف انرژی بیان کرد: انتظار داریم هر خانواده مصرف گاز و برق خود را نسبت به مدت مشابه سال گذشته بین ۱۵ تا ۲۰ درصد کاهش دهد. مردم می‌توانند با مراجعه به قبوض سال گذشته خود، میزان مصرف در همین دوره زمانی را بررسی و برای کاهش آن برنامه‌ریزی کنند.
لزوم کاهش هم‌زمان مصرف گاز و برق
وی با اشاره به ارتباط مستقیم تولید برق با مصرف گاز توضیح داد: تصور رایج این است که در زمستان صرفاً باید در مصرف گاز صرفه‌جویی کرد، اما باید توجه داشت که بیش از ۹۰ درصد برق کشور نیز از طریق نیروگاه‌های گازسوز تولید می‌شود؛ بنابراین کمبود گاز به معنای محدودیت در تولید برق نیز خواهد بود.
رئیس سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت و راهبردی انرژی افزود: زمانی که با کمبود گاز مواجه می‌شویم، برای جبران بخشی از نیاز نیروگاه‌ها از سوخت مایع استفاده می‌کنیم. دولت نیز ذخایر سوخت مایع را به حداکثر ظرفیت ممکن رسانده تا بتواند شرایط پیش‌رو را مدیریت کند، اما این موضوع ضرورت صرفه‌جویی هم‌زمان در مصرف گاز و برق را از بین نمی‌برد.
وی با اشاره به اقدامات تشویقی دولت برای کاهش مصرف گفت: علاوه بر آموزش‌های عمومی و برنامه‌های اطلاع‌رسانی صداوسیما، در نظر داریم با طراحی مشوق‌های اقتصادی، صرفه‌جویی را برای مردم نیز مقرون‌به‌صرفه کنیم. مردم باید یک هدف مشخص برای کاهش ۱۵ تا ۲۰ درصدی مصرف خود تعیین کنند و دولت نیز در کنار آنها اقدامات لازم را انجام خواهد داد.
سقاب اصفهانی بسته سوم برنامه دولت را دیپلماسی انرژی عنوان کرد و افزود: افزایش واردات انرژی و تأمین منابع مورد نیاز برای عبور از شرایط دشوار فعلی در دستور کار قرار دارد. رئیس‌جمهور نیز به‌صورت مستمر در حال پیگیری مذاکرات و رایزنی با کشورهای مختلف برای تأمین انرژی مورد نیاز کشور است.
دولت به دنبال تحمیل فشار به مردم نیست
وی با تأکید بر اینکه هدف دولت ایجاد نگرانی در جامعه نیست، تصریح کرد: نمی‌خواهیم به مردم استرس وارد کنیم، اما در عین حال نمی‌توانیم بگوییم هیچ اتفاقی نخواهد افتاد و مردم نباید نگران باشند. ما در شرایط آزمون دشواری قرار داریم؛ از یک سو با ناترازی انباشته انرژی مواجهیم و از سوی دیگر، حملات دشمن نیز بر مشکلات موجود افزوده است.
رئیس سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت و راهبردی انرژی ادامه داد: امیدواریم با همکاری مردم و همراهی صنایع و بخش کشاورزی، بتوانیم مصرف خانوارها را ۱۵ تا ۲۰ درصد کاهش دهیم و با اجرای هم‌زمان برنامه‌های افزایش تولید، واردات و مدیریت مصرف، این دوره را با کمترین مشکل پشت سر بگذاریم.
سقاب اصفهانی خاطرنشان کرد: عبور از زمستان پیش‌رو به معنای حل ریشه‌ای مسئله انرژی کشور نیست. این مشکل طی سال‌های گذشته شکل گرفته و برای رفع اساسی آن به زمان نیاز داریم. برآورد ما این است که حل ریشه‌ای ناترازی انرژی به حدود سه تا چهار سال زمان نیاز دارد و باید به‌صورت تدریجی و با برنامه‌ریزی مستمر پیش برویم.
وی با تأکید بر اینکه دولت نباید صرفاً از مردم درخواست کاهش مصرف داشته باشد، گفت: همان‌قدر که از مردم می‌خواهیم مصرف انرژی را کاهش دهند، خودمان نیز به‌صورت شبانه‌روزی برای افزایش تولید، کاهش قاچاق، مقابله با هدررفت در زنجیره تولید و توزیع و همچنین دیپلماسی انرژی تلاش می‌کنیم.
کاهش مصرف در برخی استان‌های مرزی به ۳۵ درصد رسید
رئیس سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت و راهبردی انرژی در بخش دیگری از سخنان خود با اشاره به آثار اجرای برنامه‌های مدیریت مصرف و مقابله با قاچاق سوخت در استان‌های مرزی اظهار کرد: در برخی استان‌ها کاهش قابل‌توجهی در میزان مصرف ثبت شده است؛ به‌طوری‌که مدیرعامل شرکت پالایش و پخش فرآورده‌های نفتی در گزارشی از کاهش ۳۵ درصدی مصرف در یکی از استان‌های مرزی خبر داده است.
وی افزود: البته برای ارائه گزارش دقیق و پایدار از نتایج این اقدامات، باید حداقل دو ماه از اجرای برنامه‌ها بگذرد تا آمارها به ثبات برسد و بتوان درباره میزان کاهش مصرف اظهارنظر دقیق‌تری کرد.
سقاب اصفهانی با اشاره به اینکه تمام کاهش مصرف ثبت‌شده در استان‌های مرزی را نمی‌توان به قاچاق نسبت داد، توضیح داد: بخشی از این ارقام ممکن است ناشی از قاچاق باشد، اما بخشی نیز به خروج فرآورده‌ها از زنجیره رسمی توزیع و انتقال آنها به بخش‌های دیگر برای مصارف متفاوت مربوط می‌شود. همچنین ممکن است بخشی از کاهش یا افزایش مصرف به میزان مصرف واقعی مردم همان استان‌ها ارتباط داشته باشد.
وی با بیان اینکه مدیریت مصرف سوخت در شرایط فعلی دشواری‌هایی برای مردم ایجاد می‌کند، گفت: در برخی موارد لازم است از مردم عذرخواهی کنیم، زیرا می‌دانیم با مشکلاتی مواجه هستند؛ اما باید توجه داشت که کشور در شرایطی قرار دارد که حتی امکان واردات برخی حامل‌های انرژی نیز با محدودیت روبه‌رو است و باید با اتکا به ظرفیت تولید داخلی و منابع موجود، شرایط را مدیریت کنیم.
تشریح برنامه مشترک برای مقابله با قاچاق و هدررفت انرژی
سقاب اصفهانی در ادامه با اشاره به همکاری سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت و راهبردی انرژی با ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز اظهار کرد: هدف از برگزاری این نشست، تشریح برنامه‌های مشترک برای کاهش قاچاق حامل‌های انرژی و جلوگیری از هدررفت در زنجیره تولید، انتقال و توزیع است.
وی با بیان اینکه برنامه‌های دولت در حوزه انرژی در سه بخش دنبال می‌شود، گفت: بخش نخست به کاهش مصرف در میان مصرف‌کنندگان نهایی شامل خانوارها، صنایع و بخش کشاورزی اختصاص دارد که با همکاری وزارتخانه‌های مرتبط و با محوریت وزارت کشور دنبال می‌شود.
رئیس سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت و راهبردی انرژی افزود: بخش دوم به کاهش اتلاف و هدررفت انرژی در زنجیره تولید، انتقال و توزیع مربوط است که این موضوع با همکاری وزارتخانه‌های نفت و نیرو و شرکت‌های تابعه آنها در حال پیگیری است. در همین راستا، جلساتی با مجموعه‌های مرتبط از جمله شرکت توانیر و شرکت ملی گاز برگزار شده و برنامه‌ریزی برای همکاری با شرکت پالایش و پخش نیز در دستور کار قرار دارد.
وی سومین محور را مقابله با قاچاق حامل‌های انرژی عنوان کرد و گفت: در این بخش دو برنامه اصلی دنبال می‌شود؛ نخست، پایش کمی و لحظه‌ای جریان تولید، انتقال، توزیع و مصرف حامل‌های انرژی از ابتدا تا انتهای زنجیره و دوم، کاهش مصرف در کانون‌های عمده مصرف انرژی از جمله نیروگاه‌ها، صنایع، بخش کشاورزی و حمل‌ونقل است.
تأمین مالی طرح‌های مقابله با قاچاق از محل گواهی صرفه‌جویی
سقاب اصفهانی با اشاره به موانع موجود در مسیر پایش زنجیره انرژی تصریح کرد: اجرای طرح‌های پایش با دو چالش اصلی مواجه است؛ نخست، مسائل مربوط به استانداردگذاری فرایندها و تجهیزات و دوم، تأمین منابع مالی مورد نیاز برای اجرای طرح‌ها و به‌کارگیری تجهیزات سخت‌افزاری و نرم‌افزاری.
وی ادامه داد: سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت و راهبردی انرژی در این زمینه می‌تواند با استفاده از ظرفیت‌های قانونی خود، بخشی از این موانع را برطرف کند. بر اساس ماده ۴۶ قانون برنامه هفتم توسعه، امکان بازگرداندن ارزش صرفه‌جویی محقق‌شده به سرمایه‌گذارانی که در اجرای طرح‌های بهینه‌سازی مشارکت می‌کنند، وجود دارد.
رئیس سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت و راهبردی انرژی افزود: بر همین اساس، شرکت‌های دانش‌بنیان، مجموعه‌های فناور و سرمایه‌گذاران می‌توانند طرح‌های خود را برای کاهش قاچاق و پایش جریان حامل‌های انرژی ارائه کنند. این طرح‌ها می‌توانند با استفاده از فناوری‌هایی مانند سامانه‌های هوشمند، تجهیزات ماهواره‌ای، GPS و سایر ابزارهای نظارتی، میزان هدررفت و قاچاق را کاهش دهند.
وی گفت: در این مدل، ستاد مرکزی مبارزه با قاچاق کالا و ارز نقاط و منشأهای احتمالی قاچاق و هدررفت را شناسایی و پس از انجام مطالعات و بررسی‌های لازم، آنها را به‌عنوان پروژه تعریف می‌کند. سپس سرمایه‌گذاران و شرکت‌های مجری می‌توانند برای اجرای طرح‌های مورد تأیید وارد عمل شوند و منابع مالی مورد نیاز آنها از محل گواهی صرفه‌جویی تأمین خواهد شد.
سقاب اصفهانی تأکید کرد: هدف این است که هم مشکل استانداردگذاری و هم مسئله تأمین مالی طرح‌ها برطرف شود تا دیگر بهانه‌ای برای اجرا نشدن پروژه‌های مقابله با قاچاق و هدررفت انرژی وجود نداشته باشد.
بازنگری در نظام انگیزشی برای کاهش مصرف انرژی
وی در تشریح برنامه دولت برای کاهش مصرف در بخش‌های عمده مصرف‌کننده اظهار کرد: در بخش نیروگاهی، صنعتی، کشاورزی و حمل‌ونقل نیز به دنبال استفاده از ظرفیت ماده ۴۶ قانون برنامه هفتم هستیم تا هر میزان صرفه‌جویی که از طریق اصلاح تجهیزات، بهینه‌سازی ماشین‌آلات و آموزش محقق شود، ارزش اقتصادی آن به مصرف‌کننده بازگردانده شود.
رئیس سازمان بهینه‌سازی مصرف سوخت و راهبردی انرژی افزود: به‌عنوان مثال، اگر یک مجموعه کشاورزی با اصلاح تجهیزات و ماشین‌آلات یا اجرای آموزش‌های لازم بتواند مصرف انرژی خود را کاهش دهد، ارزش حامل انرژی صرفه‌جویی‌شده بر مبنای قیمت بازار به همان مجموعه بازگردانده می‌شود تا انگیزه اقتصادی لازم برای مشارکت در طرح‌های بهینه‌سازی ایجاد شود.
سقاب اصفهانی در پایان با تأکید بر ضرورت اصلاح نظام انگیزشی در حوزه انرژی گفت: به دنبال بازنگری در نظام انگیزشی صرفه‌جویی هستیم تا همه بخش‌ها از وزرا و استانداران گرفته تا شهرداران، صاحبان صنایع، کشاورزان و حتی خانوارها برای کاهش مصرف انرژی انگیزه اقتصادی داشته باشند. هدف این است که هر فرد یا مجموعه‌ای، از یک خانوار تا یک کارخانه، در صورت کاهش مصرف و تحقق صرفه‌جویی، از منافع اقتصادی آن بهره‌مند شود.
