نجات آب با یک قطعه کوچک؛ کاهنده‌ها چقدر در کاهش مصرف مؤثرند؟
باشگاه خبرنگاران جوان؛ کیمیا قلی‌پور - در شرایطی که کاهش منابع آبی و تداوم خشکسالی، تأمین آب شرب را به یکی از مهمترین چالش‌های کشور تبدیل کرده است، مدیریت مصرف و اصلاح الگوی استفاده از آب بیش از گذشته اهمیت پیدا کرده است. در این میان، نصب تجهیزات کاهنده مصرف آب به‌عنوان یکی از راهکار‌های کم‌هزینه و مؤثر، مورد توجه شرکت‌های آب و فاضلاب قرار گرفته است؛ راهکاری که علاوه بر کاهش مصرف، می‌تواند هزینه قبوض آب را نیز برای مشترکان کاهش دهد.
کاهنده‌های مصرف آب تجهیزاتی هستند که با تنظیم و کنترل جریان آب خروجی از شیرآلات و برخی تجهیزات مصرفی، امکان استفاده بهینه از آب را فراهم می‌کنند. این تجهیزات بدون آنکه ضرورتاً کارایی مصرف را کاهش دهند، از هدررفت آب جلوگیری می‌کنند و می‌توانند نقش مهمی در اصلاح الگوی مصرف خانوار‌ها و واحد‌های تجاری و عمومی داشته باشند.
کارشناسان حوزه آب معتقدند توسعه استفاده از این تجهیزات، به‌ویژه در شهرهای پرجمعیت و مناطق دارای تنش آبی، می‌تواند یکی از اقدامات عملی برای مدیریت تقاضا باشد. البته اثربخشی این تجهیزات به کیفیت نصب، تناسب آنها با نوع شیرآلات و همچنین همراهی مصرف‌کنندگان در اصلاح رفتار‌های روزمره وابسته است.
در همین رابطه، بهنام بخشی، سخنگوی آبفای استان تهران در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی باشگاه خبرنگاران جوان گفت: تابستانی که گذشت با همراهی مردم، اقدام بزرگی رقم خورد و شرایط سخت و شکننده کم‌آبی پشت سر گذاشته شد. استفاده از کاهنده‌های مصرف آب و فراگیر شدن آنها شرایطی را رقم زد که یک همدلی بزرگ اجتماعی در تهران شکل گرفت و حدود یک سد لتیان صرفه‌جویی در مصرف آب محقق شد.
او افزود: در کنار اقدامات مدیریت مصرف و توصیه‌های صرفه‌جویی، حدود ۳ میلیون و ۵۰۰ هزار قطعه کاهنده در بیش از ۸۰۰ هزار واحد ساختمانی اعم از مسکونی، تجاری، عمومی و آموزشی نصب شد.
بخشی ادامه داد: همراهی مسئولانه مردم، تغییر رفتار مصرفی شهروندان و استفاده از این کاهنده‌ها شرایطی را رقم زد که تهران از پیچ کم‌آبی تابستان عبور کرد.
سخنگوی آبفای استان تهران اظهار کرد: از ابتدای زمستان سال گذشته که پویش کاهنده را آغاز کردیم، قریب به ۳۰۰ هزار واحد تا پایان سال ۱۴۰۴ و اخیراً نیز ۵۰۰ هزار واحد به کاهنده‌های مصرف آب مجهز شدند که در مجموع بیش از ۸۰۰ هزار واحد از این تجهیزات برخوردار شده‌اند.
او بیان کرد: حدود ۷۰۰ هزار واحد دیگر نیز در برنامه هدف‌گذاری قرار دارند و در مجموع تجهیز یک میلیون و ۵۰۰ هزار واحد تجاری، مسکونی، آموزشی و عمومی را هدف‌گذاری کرده‌ایم.
بخشی با اشاره به تأثیر کاهنده‌ها در کاهش مصرف آب گفت: کاهنده‌ها حداقل ۲۵ درصد در کاهش سرانه مصرف مؤثر هستند و اگر رفتار‌های مصرفی و مدیریت فشار داخل منازل نیز انجام شود، در برخی موارد تا ۴۰ درصد کاهش مصرف در حجم آب را شاهد هستیم.
او افزود: کاهش مصرف می‌تواند در قبض آب‌بها نیز تأثیرگذار باشد و مشترکانی که با استفاده از کاهنده‌ها مصرف خود را بین ۲۵ تا ۴۰ درصد کاهش می‌دهند، در صورت انتقال از طبقه پرمصرفی به خوش‌مصرفی، می‌توانند حدود ۵۰ درصد در هزینه قبض آب خود کاهش داشته باشند.
سید علی سیدزاده،سخنگوی صنعت آب و فاضلاب کشور نیز با تشریح آخرین وضعیت اجرای برنامه نصب تجهیزات کاهنده مصرف آب اظهار کرد: در سال گذشته نصب حدود ۷ میلیون قطعه کاهنده مصرف آب در سطح کشور هدف‌گذاری شد که تأمین این تجهیزات عمدتاً از محل اعتبارات ملی و منابع عمرانی دولت و با اولویت اماکن آموزشی، مذهبی و مدارس دنبال می‌شود.
او افزود: بر اساس آخرین آمار دریافتی، تاکنون بیش از ۳ میلیون قطعه کاهنده مصرف آب در کشور نصب شده است که در مقایسه با سال‌های گذشته پیشرفت قابل توجهی به شمار می‌رود و هدف از اجرای این برنامه، علاوه بر کاهش مصرف آب، فرهنگ‌سازی و نهادینه‌کردن استفاده از تجهیزات کاهنده در بخش‌های مختلف جامعه است.
کارشناسان معتقدند، مدیریت منابع آب، توسعه تجهیزات کاهنده باید به‌عنوان بخشی از برنامه جامع مدیریت مصرف دنبال شود؛ چراکه صرفه‌جویی در مصرف آب تنها با افزایش ظرفیت تولید و انتقال منابع آبی امکان‌پذیر نیست و کنترل تقاضا نیز باید در اولویت قرار گیرد.
به اعتقاد کارشناسان، یکی از مزیت‌های مهم کاهنده‌ها، امکان اجرای سریع و نسبتاً آسان آنها در ساختمان‌های موجود است. در واقع، برخلاف برخی طرح‌های زیرساختی که به سرمایه‌گذاری سنگین و زمان طولانی نیاز دارند، نصب این تجهیزات می‌تواند در مدت کوتاه‌تری به کاهش مصرف منجر شود.
با این حال، برای دستیابی به نتایج پایدار، چند موضوع اهمیت دارد؛ نخست، استفاده از تجهیزات استاندارد و متناسب با فشار شبکه آب، دوم، آموزش شهروندان برای استفاده صحیح از این تجهیزات و سوم، ارزیابی مستمر میزان صرفه‌جویی واقعی پس از نصب.
همچنین نباید فراموش کرد که کاهنده‌های مصرف به‌تنهایی راه‌حل نهایی بحران آب نیستند. کاهش هدررفت در شبکه توزیع، اصلاح الگوی کشت، بازچرخانی پساب، مدیریت منابع آب زیرزمینی و فرهنگ‌سازی عمومی باید در کنار این اقدامات دنبال شوند.
در مجموع، تجربه اجرای پویش کاهنده‌های مصرف آب در تهران نشان می‌دهد که ترکیب فناوری‌های ساده و کم‌هزینه با مشارکت اجتماعی می‌تواند در مدیریت بحران آب اثرگذار باشد. هدف‌گذاری برای تجهیز یک میلیون و ۵۰۰ هزار واحد ساختمانی، در صورت تحقق و همراهی مستمر شهروندان، می‌تواند گام مهمی در کاهش فشار بر منابع آبی پایتخت باشد.
