چرا بیدار شدن در صبح‌های فصل پاییز دشوار است؟

باشگاه خبرنگاران جوان؛ جواد فراهانی- دشواری در بیدار شدن صبحگاهی ممکن است با پدیده‌ای به نام «اینرسی خواب» (sleep inertia) مرتبط باشد؛ وضعیتی که در آن مغز برای گذار از حالت خواب به بیداری به زمان بیشتری نیاز دارد.

این مطلب را میخائیل پولکتوف، متخصص خواب و رئیس بخش پزشکی خواب در بیمارستان بالینی دانشگاه سچنوف روسیه، بیان کرده است.

این کارشناس در گفت‌و‌گو با رسانه خبری روسی *Life.ru* توضیح داد که «اینرسی خواب» اصطلاحی علمی است که نشان می‌دهد بیدار شدن از برخی مراحل خواب نسبت به مراحل دیگر، زمان بیشتری می‌برد. اگر فردی به هر دلیلی در مرحله اول یا دوم خواب بیدار شود، نسبتاً به‌راحتی هوشیاری خود را بازمی‌یابد؛ اما بیدار شدن در مرحله سوم — که عمیق‌ترین فاز خواب است — می‌تواند منجر به بروز اینرسی خواب شود.

این وضعیت به‌ویژه در کودکانی که والدین سعی دارند آنها را پس از تنها یک یا دو ساعت خواب بیدار کنند، شایع است. بزرگسالان نیز ممکن است تحت تأثیر این حالت قرار گیرند؛ برای مثال، پس از یک دوره کم‌خوابی، بدن ممکن است با طولانی‌تر کردن مدت خواب عمیق، سعی در جبران کمبود استراحت داشته باشد.

سرعت بیدار شدن تحت تأثیر مرحله «حرکت سریع چشم» (REM) نیز قرار دارد؛ مرحله‌ای که در آن رویا دیدن رخ می‌دهد. در این مرحله، فعالیت مغز شباهت زیادی به حالت بیداری دارد و گذار سریع‌تر به بیداری را تسهیل می‌کند. با این حال، هم‌زمان ممکن است صدا‌ها یا نور‌های محیطی با محتوای رویا درآمیخته شوند و مانع از آن گردند که فرد متوجه شود در واقع در حال بیدار شدن است.

عامل حیاتی دیگر، مدت زمان خواب است. به‌طور میانگین، یک فرد بزرگسال به هفت تا نه ساعت خواب نیاز دارد. پس از تنها چهار ساعت خواب، نوعی «فشار خواب» (sleep pressure) باقی می‌ماند که گذار سریع به فعالیت‌های روزمره را دشوار می‌سازد. کافئین می‌تواند با مسدود کردن گیرنده‌های مرتبط با فشار خواب، احساس خواب‌آلودگی را به‌طور موقت کاهش دهد؛ اما اثر آن فوری نیست و حدود ۱۵ دقیقه طول می‌کشد تا نمایان شود.

در فصل پاییز، کوتاه‌تر بودن ساعات روشنایی روز می‌تواند بر احساس فرد هنگام بیداری تأثیر بگذارد. با این وجود، تغییرات فصلی در ساعت بیولوژیک داخلی بدن نسبتاً جزئی است. در زندگی روزمره، وضعیت روانی فرد اغلب تأثیر قوی‌تری بر احساس او در صبحگاه دارد. پولکتوف اظهار داشت: «ما در تابستان همواره فعال‌تر و بانشاط‌تر از پاییز و زمستان هستیم. این عامل، اهمیت بیشتری نسبت به تغییرات جزئی در عملکرد ساعت زیستی درونی دارد.»

این متخصص خواب برای آسان‌تر کردن روند بیدار شدن، توصیه می‌کند که از پیش، انگیزه‌ای دلپذیر برای صبح تدارک دیده شود؛ برای مثال، نوشیدن یک نوشیدنی محبوب یا انجام فعالیتی لذت‌بخش. به گفته این کارشناس، انگیزه مثبت نقشی کلیدی در این فرایند ایفا می‌کند.

منبع: Naukatv.ru