وقتی چراغ‌ها آدم می‌کشند
باشگاه خبرنگاران جوان - نور خیره‌کننده چراغ زنون در بعضی خودروها، به یکی از مزاحمت‌های رانندگی در خیابان‌های شهر و جاده‌ها تبدیل شده است. این نور گاهی آن‌قدر شدید است که راننده مقابل را برای چند لحظه از دیدن مسیر محروم می‌کند و در بسیاری از مواقع به تصادفات مرگبار ختم می‌شود؛ درست مانند ویدئویی که چند وقت پیش به‌دلیل استفاده از چراغ زنون در شبکه‌های اجتماعی پربازدید شد.
این ویدئو موجب شد تا بار دیگر بحث بر سر چند و چون پیامد‌های تخلف نصب چراغ زنون در خودروها داغ شود؛ موضوعی که به گواه آمار پلیس راهور نقش مهمی در تخلفات رانندگی دارد؛ چرا که از ابتدای سال ۱۴۰۵ بیش از ۱۲هزار تخلف چراغ‌های زنون، تنها در پایتخت ثبت شده است.
آرامشی که به فاجعه ختم شد
چند وقت پیش یک ویدئو از تصادف جاده‌ای سر و صدای زیادی در شبکه‌های اجتماعی به پا کرد. نقطه آغاز این ویدئو که به لطف وجود دوربین ثبت وقایع روی خودروی راننده آسیب‌دیده، ضبط شده بود، جاده‌ای تاریک و آرام را نشان می‌دهد. پیش‌از‌این که این آرامش در ذهن مخاطب ته‌نشین شود، با ظاهر شدن نور خیره‌کننده چراغ زنون خودرویی که در خط مخالف حرکت می‌کند، صدای گوشخراش برخورد ۲ خودرو در لابه‌لای صدای موسیقی می‌پیچد و قطع شدن ناگهانی ویدئو از وقوع تصادف و فاجعه‌ای در جاده خبر می‌دهد.
تجربیات تلخ کاربران شبکه‌های اجتماعی پرشماربودن چراغ‌های زنون را به خوبی نشان می‌دهد. یکی از این کاربران خودرو‌های مجهز به چراغ زنون را «خودرو‌های قاتل» نامیده و تصادف رانندگی را که باعث مرگ یکی از عزیزانش شده تعریف کرده است: «راننده‌ای که روی ماشینش همین چراغ‌های زنون را نصب کرده بود با ماشین برادرم تصادف کرد و داغ او را بر دل ما گذاشت.»
تبلیغات فریبنده
تعریف و تمجید با آب‌و‌تاب فروشندگان لوازم اسپرت از مزایای چراغ زنون، تله فریبنده‌ای برای به‌دام انداختن ماشین‌بازان است. در یکی از این بازارگرمی‌ها و تبلیغاتی که در سایت و صفحه مجازی یکی از فروشندگان این صنف به چشم می‌خورد، نصب چراغ زنون به‌عنوان عامل جذابیت و لوکس شدن خودرو معرفی شده است: «اگر به‌دنبال جذابیت بصری و مدرن‌سازی خودروی معمولی خود هستید، استفاده از چراغ‌هایی با نور‌های سفید خیلی روشن یا طیف‌های یخی و آبی‌رنگ، حس اسپرت و لوکس بودن به‌خودرو‌های شما می‌بخشند.» بعد هم با اضافه کردن دلایل فنی، حجت را بر مشتریان تمام می‌کنند: «نور استاندارد خودرو‌های داخلی ضعیف است و برای دیدن بهتر چاله‌های بزرگ و موانع در خیابان‌های کم‌نور شهری، ناچار به تقویت سیستم روشنایی خودرو هستید و نصب چراغ زنون این مشکل شما را رفع می‌کند.»
هیجان سرعت و ولع دیده شدن
توضیحات مریم محمدی، روانشناس، نشان می‌دهد این تبلیغات تجاری در جذب قشر خاصی از رانندگان تأثیرگذاری بیشتری دارد.
محمدی استفاده از تجهیزاتی مانند چراغ زنون در خودرو را نشانه عطش دیده‌شدن و جلب توجه در بعضی از رانندگان عنوان می‌کند و می‌گوید: «برای بسیاری از جوانان، خودرو فراتر از یک وسیله نقلیه، هویت و ویترینی برای ابراز وجود است.
رواج فرهنگ ارتقا دادن ظاهری و اسپرت کردن خودرو در سال‌های اخیر هم از همین دیدگاه ناشی می‌شود.» این‌روانشناس نیاز به «دیده شدن» را از عوامل روانی علاقه به نصب تجهیزاتی مانند چراغ زنون می‌داند و می‌گوید: «جذابیت‌های بصری خودرو عاملی برای جلب توجه و ابراز قدرت یا تمایز رانندگان جوان به شمار می‌رود و بسیاری از آنها از این ابزار برای جلب توجه در جاده و خیابان بهره می‌گیرند.»
جذابیت پرخطر
دلایل فنی‌ای که علیرضا حسنوند برای پرخطر بودن استفاده از چراغ زنون می‌شمارد، حکم هشداری را دارند که در سایه آنها جذابیت‌های ظاهری تجهیزاتی مانند چراغ‌های زنون و هدلایت‌های غیرمتعارف رنگ می‌بازد. این مربی باسابقه آموزش رانندگی، کوری موقت رانندگانی را که در مسیر روبه‌رو قرار دارند، از پیامد‌های استفاده از چراغ‌های زنون عنوان می‌کند و توضیح می‌دهد: «شدت نور بالا و عدم‌تنظیم زاویه تابش که در نصب‌های غیراستاندارد رایج است، موجب خیرگی شدید و از‌دست‌رفتن موقت دید رانندگان لاین مخالف می‌شود.
این پدیده به‌ویژه در جاده‌های دوطرفه عامل مستقیم بسیاری از تصادفات مرگبار است.» او خستگی چشم و افزایش خطا‌های انسانی را از دیگر عوامل حادثه‌ساز بودن چراغ‌های زنون برمی‌شمرد و می‌گوید: «تابش خیره‌کننده از طریق آینه‌های وسط و بغل، سیستم بینایی رانندگان مقابل را مختل می‌کند و زمان واکنش آنها را در مواقع اضطراری افزایش می‌دهد.» استاندارد نبودن کاسه چراغ‌های زنون سومین دلیل فنی است که حسنوند برای پرخطر بودن نصب این چراغ‌ها ذکر می‌کند: «بسیاری از خودرو‌های داخلی برای لامپ‌های هالوژنی طراحی شده‌اند. نصب لامپ‌های زنون پرحرارت یا هدلایت‌های پرقدرت بدون اصلاح کاسه چراغ و سیستم سیم‌کشی، نه‌تنها پرتو نور را پخش و مخرب می‌کند، بلکه خطر ذوب شدن سیم‌کشی و آتش‌سوزی خودرو را نیز به‌دنبال دارد.»
قانون در کمین متخلفان
ثبت بیش از ۱۲ هزار تخلف چراغ‌های زنون در پایتخت از ابتدای سال ۱۴۰۵ فراوانی این تخلف رانندگی را به خوبی گواهی می‌دهد.
سرهنگ علی‌اصغر شریفی، رئیس مرکز اطلاع‌رسانی پلیس راهور تهران بزرگ، با ذکر این آمار و ارقام به حجم بالای استفاده از چراغ زنون در خودرو‌های متخلف اشاره می‌کند و می‌گوید: «بیش از ۵۰ درصد تصادفات منجر به فوت، شب‌هنگام رخ می‌دهد و نور و چراغ‌های خیره‌کننده یکی از دلایل اصلی بروز این حوادث است.»
غیراستاندارد بودن چراغ زنون سبب شده نصب آن تخلف محسوب شود. سرهنگ شریفی می‌گوید: «همه تجهیزاتی که خارج از استاندارد روی وسیله نقلیه نصب شود، تخلف محسوب می‌شود و در قانون برای آن جریمه درنظر گرفته‌اند. استفاده از نور خیره‌کننده باعث می‌شود عکس‌العمل رانندگان خودرو‌های دیگر و عابران پیاده در مواقع خطر به‌شدت کاهش پیدا کند و ایمنی تردد آنها به خطر بیفتد.»
به‌گفته سرهنگ شریفی، نقص فنی مؤثر یا نقص سامانه روشنایی در شب، علاوه بر جریمه ۳۰۰ هزار تومانی، نمره منفی نیز به همراه دارد و باعث ابطال معاینه فنی خودرو می‌شود. با‌این‌حال، سود سرشار بازار لوازم جانبی و سهولت دسترسی به این تجهیزات در فروشگاه‌های آنلاین و سنتی باعث شده این جریمه‌ها بازدارندگی کافی نداشته باشند.
منبع: روزنامه همشهری
