اعلام رتبه‌بندی موضوعی دانشگاه‌های جهان در سال ۲۰۲۶؛ صعود چشمگیر دانشگاه‌های آسیایی

باشگاه خبرنگاران جوان - نتایج «رتبه‌بندی موضوعی دانشگاه‌های جهان Times Higher Education ۲۰۲۶» از تحولی تدریجی، اما معنادار در نقشه آموزش عالی جهان حکایت دارد؛ تحولی که در آن دانشگاه‌های آسیایی نه تنها جایگاه خود را در حوزه‌های علوم، فناوری، مهندسی و ریاضیات (STEM) تثبیت کرده‌اند، بلکه با سرعتی چشمگیر در رشته‌هایی، چون هنر و علوم انسانی، حقوق، آموزش و علوم اجتماعی نیز در حال پیشروی هستند.

در صدر جدول‌ها، نام‌های آشنا همچنان دیده می‌شوند. مؤسسه فناوری ماساچوست (MIT) برای دومین سال متوالی در رشته‌های هنر و علوم انسانی، بازرگانی و اقتصاد و علوم اجتماعی رتبه نخست را به خود اختصاص داده است. در آمریکا، دانشگاه استنفورد در آموزش و حقوق، دانشگاه هاروارد در مهندسی و علوم زیستی و مؤسسه فناوری کالیفرنیا در علوم فیزیکی پیشتاز هستند. در بریتانیا نیز دانشگاه آکسفورد در علوم کامپیوتر و پزشکی و سلامت و دانشگاه کمبریج در روان‌شناسی صدرنشین شده‌اند. با این حال، ثبات در راس جدول‌ها به معنای سکون در کل نظام رتبه‌بندی نیست.

بررسی داده‌ها نشان می‌دهد ایالات متحده ۶۸ جایگاه از مجموع ۱۱۱ جایگاه ده‌تای برتر را در اختیار دارد؛ عددی که نسبت به سال گذشته تغییر اندکی داشته است. در مقابل، سهم بریتانیا با کاهش جزئی به ۲۹ جایگاه رسیده است. اما آنچه بیش از همه جلب توجه می‌کند، رشد تدریجی، اما پیوسته دانشگاه‌های آسیایی، به‌ویژه چین، سنگاپور، کره‌جنوبی و ژاپن است.

چین در سال ۲۰۲۶ سه جایگاه جدید در میان ۱۰ دانشگاه برتر به دست آورده است. دانشگاه پکن به رتبه دهم علوم کامپیوتر و رتبه هشتم مهندسی صعود کرده و دانشگاه تسینگ‌هوا نیز برای نخستین بار وارد جمع ۱۰ دانشگاه برتر علوم فیزیکی شده است. در حوزه علوم زیستی نیز برای اولین بار سه دانشگاه آسیایی در میان ۲۰ دانشگاه برتر جهان قرار گرفته‌اند و دانشگاه ملی سنگاپور به رتبه نوزدهم رسیده است. این آمار نشان می‌دهد که برتری آسیا دیگر محدود به STEM نیست.

فوتائو هوانگ، استاد آموزش عالی دانشگاه هیروشیما، معتقد است اگرچه شتاب رشد علمی آسیا نسبت به دهه گذشته کمی کاهش یافته، اما جهت‌گیری سرمایه‌گذاری‌ها تغییر کرده است. به گفته او، بسیاری از نظام‌های آموزش عالی آسیایی اکنون فراتر از STEM حرکت می‌کنند و منابع بیشتری را به رشته‌هایی مانند حقوق، آموزش و هنر و علوم انسانی اختصاص می‌دهند؛ اقدامی که خود را در صعود سریع‌تر این دانشگاه‌ها در رتبه‌بندی‌ها نشان می‌دهد.

آمار‌ها این گزاره را تایید می‌کند: ۴۷ درصد از دانشگاه‌های آسیایی رتبه خود را در حقوق بهبود داده‌اند، ۳۲ درصد در آموزش، ۲۹ درصد در هنر و علوم انسانی و ۲۶ درصد در بازرگانی و اقتصاد. در همین حال، تنها ۱۳ درصد از دانشگاه‌های اروپایی و ۱۷ درصد از دانشگاه‌های آمریکای شمالی در هنر و علوم انسانی ارتقای رتبه داشته‌اند؛ شکافی که از تغییر تدریجی موازنه قدرت علمی حکایت دارد.

در میان کشور‌های آسیایی، سنگاپور موقعیت ویژه‌ای دارد. هوانگ می‌گوید این کشور به دلیل محیط انگلیسی‌زبان، هیات علمی بسیار بین‌المللی و فرهنگ دانشگاهی نسبتا باز، در کوتاه‌مدت و میان‌مدت شانس بالاتری را برای ورود به جمع ۱۰ دانشگاه برتر جهان در هنر و علوم انسانی دارد. چین نیز با ظرفیت عظیم انسانی و مالی و ژاپن با سابقه تاریخی خود در این حوزه‌ها، بازیگران جدی این رقابت هستند.

فیلیپ آلتباخ، استاد ممتاز دانشگاه بوستون، این تحولات را نشانه «بلوغ نظام‌های دانشگاهی آسیا» می‌داند. به باور او، سرمایه‌گذاری گسترده در دانشگاه‌های پژوهش‌محور، افزایش تنوع مؤسسات آموزش عالی و گسترش دسترسی به دانشگاه‌ها، باعث شده آسیا به یکی از قطب‌های اصلی آموزش عالی جهانی تبدیل شود. آلتباخ تأکید می‌کند که آموزش عالی جهان در حال «چندقطبی شدن» است و کاهش نسبی سلطه اروپا و آمریکای شمالی، در نهایت به نفع کل نظام علمی بین‌المللی خواهد بود.

در مجموع، رتبه‌بندی ۲۰۲۶ تایمز نشان می‌دهد که اگرچه دانشگاه‌های غربی هنوز در صدر بسیاری از رشته‌ها قرار دارند، اما روند‌های زیرسطحی از ظهور تدریجی آسیا به عنوان یک قدرت علمی چندبعدی خبر می‌دهد؛ قدرتی که دیگر صرفا با مهندسی و فناوری شناخته نمی‌شود، بلکه آرام‌آرام جای خود را در قلمرو علوم انسانی، اجتماعی و سیاست‌گذاری نیز باز می‌کند.

منبع: ایسنا