از ضرورت حفظ انسجام داخلی تا بازسازی بازدارندگی؛ چهار روایت از بایسته‌های انتقام و خون‌خواهی
باشگاه خبرنگاران جوان - سومین پنل تخصصی «سلسله نشست‌های بایسته‌های سیاستی انتقام و خون‌خواهی» به همت هسته سیاست‌گذاری عمومی و حکمرانی دانشگاه امام صادق (ع) و با همکاری مرکز رسانه‌ای-تحلیلی مسند برگزار شد.
در این نشست، احمد نادری و محمد سراج نمایندگان مردم تهران، ری، شمیرانات، اسلامشهر و پردیس در مجلس شورای اسلامی، حسین نوش‌آبادی مدیرکل پارلمانی و قوانین وزارت امور خارجه، و روح‌الامین سعیدی، عضو هیئت علمی گروه روابط بین‌الملل دانشگاه امام صادق (ع)، ابعاد سیاسی و امنیتی انتقام و خون‌خواهی رهبرشهید و شهدای جنگ رمضان را بررسی کردند.
راهبری علمی این نشست را علی اصغر یاریاب، فعال سیاسی و سیاست‌پژوه حوزه حکمرانی و سیاست گذاری عمومی عهده‌دار بود.
نادری: نباید اجازه دهیم انتقام خون رهبر شهید به دوقطبی‌های داخلی کشیده شود
احمد نادری، نماینده مردم تهران در این نشست با بررسی ابعاد اجتماعی مفهوم انتقام، میان واکنش فوری، انتقام و کینه‌ورزی تمایز قائل شد و با اشاره به دیدگاه‌های ماکس شلر توضیح داد که انتقام می‌تواند واکنشی آگاهانه برای بازگرداندن تعادل و احیای کرامت باشد؛ درحالی‌که کینه‌ورزی از ناتوانی در پاسخ مؤثر سرچشمه می‌گیرد و ممکن است به درون جامعه بازگردد.
عضو هیئت رئیسه مجلس با اشاره به تجربه تاریخی ایران از تحقیر و مداخلات خارجی پیش از انقلاب، انقلاب اسلامی را حرکتی هویتی دانست و تأکید کرد که نباید اجازه داد مطالبه انتقام خون رهبر شهید به تسویه‌حساب‌های سیاسی و دوقطبی‌های داخلی تبدیل شود.
نادری تقویت قدرت مادی کشور از مسیر علم، توان جوانان، موشک‌های دقیق، پهپاد‌ها و فناوری هسته‌ای را ضروری دانست و با اشاره به تحولات جنگ اخیر گفت ایران در موقعیت ناتوانی ساختاری برای پاسخ‌گویی قرار ندارد؛ بااین‌حال، این وضعیت به معنای تحقق کامل بازدارندگی نیست.
این نماینده مجلس همچنین تأکید کرد که نباید تقابل با آمریکا را صرفاً به شخصیت دونالد ترامپ تقلیل داد و برای جلوگیری از تکرار حملات، باید در کنار حفظ انسجام اجتماعی، بازدارندگی کشور تقویت و دکترین دفاعی متناسب با شرایط جدید بازنگری شود.
عضو هیئت علمی دانشگاه تهران در تشریح بایسته‌های انتقام، ارتقای دکترین دفاعی به سطح بازدارندگی نهایی را نخستین محور دانست و گفت: برای خون‌خواهی رهبر شهید باید به سمت ایجاد بازدارندگی نهایی حرکت کنیم؛ به‌گونه‌ای که دشمن برای دهه‌ها از فکر تجاوز به ایران منصرف شود.
نادری با اشاره به مباحث مطرح‌شده درباره تغییر دکترین دفاعی کشور، بر ضرورت بررسی این موضوع متناسب با شرایط جدید تأکید کرد و افزود: شرایط امروز با گذشته متفاوت است و تصمیم‌گیری درباره دکترین دفاعی باید با توجه به تحولات و اقتضائات جدید صورت گیرد.
سراج: کیفرخواست پرونده ترور رهبر شهید و شهدای دانش‌آموز آماده شده است
محمد سراج، نماینده مردم تهران، ری، شمیرانات، اسلامشهر و پردیس در مجلس شورای اسلامی در این نشست، خون‌خواهی را فراتر از مطالبه‌ای شخصی یا واکنشی عاطفی دانست و آن را مسئله‌ای عمومی مرتبط با عدالت و بازدارندگی توصیف کرد.
عضو فراکسیون محور مقاومت مجلس شورای اسلامی با اشاره به تجربه تاریخی نهضت تنباکو و نقش میرزای شیرازی، به پیامد‌های مداخله قدرت‌های خارجی و تلاش برای تضعیف مرکز سیاسی کشور پرداخت و با اشاره به آیه «وَلَکُمْ فِی الْقِصَاصِ حَیَاهٌ» بر ضرورت شناسایی و تعقیب عاملان مستقیم، آمران و تسهیل‌کنندگان جنایت‌ها تأکید کرد.
سراج با بیان اینکه ایران آغازگر جنگ‌های ۱۲روزه و اخیر نبوده است، حملات آمریکا و رژیم صهیونیستی را از منظر خود اقداماتی غیرقانونی دانست و خواستار پیگیری حقوقی آنها شد.
این نماینده مجلس با اشاره به گفت‌و‌گو‌های خود با مسئولان قضایی اعلام کرد که کیفرخواست پرونده‌های مرتبط با ترور رهبر شهید و شهدای دانش‌آموز آماده شده است. به گفته وی، در صورت امکان‌ناپذیر بودن دسترسی به متهمان، رسیدگی غیابی نیز باید در چارچوب قانون دنبال شود.
وی با بیان اینکه از نظر مجلس خلأ قانونی برای پیگیری این موضوع وجود ندارد، مستندسازی جنایت‌ها و استفاده از ظرفیت‌های حقوق داخلی و بین‌المللی را ضروری دانست و در کنار آن، حفظ وحدت و توجه به موضوعات راهبردی کشور، از جمله تنگه هرمز و برنامه هسته‌ای، را مورد تأکید قرار داد.
نوش‌آبادی: خون‌خواهی رهبر شهید فراتر از مطالبه شخصی و در چارچوب حقوقی و بین‌المللی است
حسین نوش‌آبادی، مدیرکل پارلمانی و قوانین وزارت امور خارجه، با تأکید بر اینکه خون‌خواهی در چارچوب دینی و حقوقی فراتر از واکنش فردی و عاطفی است، آن را با اجرای عدالت، حفظ حیات اجتماعی و ایجاد بازدارندگی مرتبط دانست.
وی با اشاره به آیه «وَلَکُمْ فِی الْقِصَاصِ حَیَاهٌ» بر ضرورت پاسخ‌گو کردن عاملان مستقیم، آمران و تسهیل‌کنندگان جنایت‌ها تأکید کرد و با اشاره به اصول حقوق بین‌الملل، از جمله حق حیات، منع توسل به زور و اصل عدم مداخله در امور داخلی کشورها، گفت پیگیری حقوقی این پرونده‌ها به جمع‌آوری شواهد معتبر و مستندسازی دقیق وقایع نیاز دارد.
نوش‌آبادی ظرفیت‌هایی مانند دیوان بین‌المللی دادگستری، پیگیری مسئولیت کیفری در مراجع صالح، سازوکار‌های شورای امنیت سازمان ملل و دادگاه‌های داخلی را از مسیر‌های قابل بررسی برای تعقیب حقوقی این پرونده‌ها برشمرد و بر ضرورت بهره‌گیری از سازوکار‌های حقیقت‌یابی تأکید کرد.
مدیرکل پارلمانی و قوانین وزارت امور خارجه همچنین مسئولیت این وزارتخانه را محدود به مذاکره دیپلماتیک ندانست و پیگیری پرونده‌های حقوقی و بین‌المللی و آماده‌سازی مستندات لازم را از وظایف مهم این دستگاه عنوان کرد.
روح‌الامین سعیدی: بازدارندگی ایران شکست خورده است؛ باید معماری آن را بازسازی کنیم
روح‌الامین سعیدی، عضو هیئت علمی گروه روابط بین‌الملل دانشگاه امام صادق (ع)، با بررسی جایگاه انتقام در نظریه بازدارندگی گفت انتقام یا «رتلییشن» در چارچوب این نظریه قابل فهم است؛ نظریه‌ای که بر ایجاد تهدید معتبر برای تحمیل هزینه به مهاجم و منصرف کردن او از حمله استوار است.
وی با اشاره به وقوع دو جنگ در فاصله چند ماه و ترور چهره‌های ارشد، این تحولات را نشانه ناکامی بازدارندگی در جلوگیری از وقوع حمله دانست و تأکید کرد که این مسئله باید از عملکرد دفاعی کشور پس از آغاز حمله تفکیک شود. به گفته سعیدی، بازدارندگی صرفاً به معنای توانایی دفاع یا پاسخ پس از حمله نیست، بلکه باید پیش از وقوع حمله، محاسبات طرف مقابل را تغییر دهد.
این استاد دانشگاه با تفکیک دو الگوی بازدارندگی از طریق جلوگیری از تحقق اهداف دشمن و بازدارندگی از طریق مجازات و تحمیل هزینه، به تجربه جنگ سرد و مفهوم «نابودی حتمی متقابل» میان آمریکا و شوروی اشاره کرد. وی در عین حال یادآور شد که بازدارندگی در شرایط عدم توازن قدرت، به‌ویژه برای طرف ضعیف‌تر، محدودیت‌هایی دارد؛ هرچند چنین طرفی نیز می‌تواند با تحمیل هزینه‌های سنگین، محاسبات طرف مقابل را تحت تأثیر قرار دهد.
سعیدی سه مؤلفه اصلی بازدارندگی را توانمندی، اعتبار و اراده برای اقدام، و انتقال روشن پیام به طرف مقابل دانست و گفت اگر دشمن توان پاسخ‌گویی، آمادگی برای استفاده از قدرت و جدیت در اجرای تهدید را باور نکند، بازدارندگی مؤثر شکل نمی‌گیرد.
وی همچنین با طرح پرسش‌هایی درباره نسبت بازدارندگی هسته‌ای با تعهدات بین‌المللی و تجربه کشور‌هایی مانند هند و پاکستان، بر ضرورت بازنگری در ظرفیت‌های بازدارنده ایران تأکید کرد. از نگاه او، در برابر ترور‌های هدفمند نیز صرف محکومیت حقوقی کافی نیست و باید هزینه‌ای معتبر برای تکرار چنین اقداماتی تعریف شود.
این استاد دانشگاه در پایان بر ضرورت ارزیابی عملکرد عملیات «وعده صادق» از منظر تأثیر آن بر جلوگیری از حملات بعدی تأکید کرد و بازسازی معماری بازدارندگی در حوزه‌های موشکی، هسته‌ای، منطقه‌ای و مقابله با ترور‌های هدفمند را ضروری دانست؛ چراکه به گفته او، پیگیری حقوقی به‌تنهایی نمی‌تواند مانع تکرار حملات شود.
