مطالعات اجتماعی» پایه نهم و «تاریخ معاصر ایران» پایه یازدهم؛ روایت تحلیلی جنگهای تحمیلی دوم و سوم در کتابهای درسی
باشگاه خبرنگاران جوان - بازنگری محتوای برخی کتابهای درسی در سال تحصیلی ۱۴۰۵–۱۴۰۶، با توجه به تحولات اخیر کشور و منطقه، به افزودن بخشهایی درباره جنگهای تحمیلی آمریکای جنایتکار و رژیم غاصب صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران و پیامدهای آن در حوزههای تاریخی، اجتماعی، سیاسی و امنیتی منجر شده است؛ تغییراتی که تلاش دارد رویدادهای معاصر را در امتداد تحولات تاریخی و با رویکردی تحلیلی برای دانشآموزان روایت کند.
در بازنگری جدید کتاب مطالعات اجتماعی پایه نهم، صفحات ۱۱۰ تا ۱۱۵ به تحولات اخیر ایران اختصاص یافته است. این بخش با محورهایی همچون استمرار ایستادگی ملت ایران، دخالت و دشمنی برخی قدرتهای خارجی، استقلال و خوداتکایی و توان داخلی، مقابله با ایران نیرومند و مستقل و جنگهای تحمیلی اخیر، تلاش میکند دانشآموز را با ابعاد مختلف تحولات معاصر جهان ، منطقه و ایران آشنا کند.
در این بخش، ضمن اشاره به تداوم ساختار سیاسی جمهوری اسلامی ایران پس از رحلت امام خمینی(ره) و آغاز رهبری حضرت آیتالله العظمی خامنهای، موضوعاتی همچون فشارها و تهدیدهای خارجی، تحریمهای اقتصادی، توانمندیهای علمی، صنعتی و دفاعی کشور و نقش مردم و نهادهای مختلف در عبور از بحران مورد توجه قرار گرفته است.
یکی از ویژگیهای مهم محتوای جدید، طراحی فعالیتهایی برای تقویت توان تحلیل و ارتقاء تفکر تاریخی دانشآموزان است. در فعالیت صفحه ۱۱۱، دانشآموزان با بررسی نمونههایی از دخالت خارجی از صفویه تا کنون ، واکنش جامعه ایران را تحلیل میکنند و با مراجعه به آموختههای پیشین خود، زمینههای تقابل نظامی ایرانیان با متجاوزان را در دورههای مختلف تاریخی بررسی میکنند.
در فعالیت دیگری در صفحه ۱۱۲، استفاده از نقشه منطقه غرب آسیا و شمال آفریقا، زمینهای برای تقویت مهارت نقشهخوانی و بررسی ارتباط میان جغرافیا، امنیت و استقلال کشورها فراهم کرده است. این فعالیت، دانشآموز را به مشاهده، تحلیل و نتیجهگیری درباره تحولات منطقهای ، شیوهی دخالت قدرتهای خارجی در مناطق مختلف و مقاومت ملتها در برابر آنها هدایت میکند.
«پرونده دارویی» نیز از دیگر فعالیتهای افزودهشده در این بخش است که دانشآموزان را با یک مسئله واقعی در حوزه اقتصادی، علمی و بینالمللی مواجه میکند. بررسی آثار تحریمها و محدودیتهای خارجی بر دسترسی به دارو، پیامدهای اقتصادی و اجتماعی آن، نقش تولید داخلی و توانمندی علمی کشور و دیدگاههای مختلف درباره این موضوع، از محورهای این فعالیت است؛ فعالیتی که بر پژوهش، جمعآوری اطلاعات، گفتوگو، کار گروهی و ارائه دیدگاه تأکید دارد.
«تاریخ معاصر ایران»؛ روایت یک فرایند تاریخی
در کتاب درسی تاریخ معاصر ایران پایه یازدهم نیز بازطراحی کتاب، رویکردی فراتر از ثبت مستقیم وقایع اخیر دارد. بر اساس ساختار جدید، اواخر درس ۲۴ و درسهای ۲۵ و ۲۶ در امتداد یکدیگر قرار گرفتهاند تا تحولات جمهوری اسلامی ایران پس از پایان جنگ تحمیلی، تحولات منطقهای و بینالمللی و در نهایت رویاروییهای مستقیم سالهای اخیر در یک زنجیره تاریخی بررسی شود.
در این ساختار، روایت از پایان جنگ تحمیلی عراق علیه ایران، رحلت امام خمینی(ره) و آغاز دوره رهبری حضرت آیتالله العظمی خامنهای آغاز شده و سپس آرمانها و دستاوردهای جمهوری اسلامی ایران در حوزههای مختلف سیاسی، اقتصادی، علمی و فناوری، دفاعی و امنیتی و منطقهای مورد بررسی قرار میگیرد.
درس ۲۵ با طرح آرمانهای استقلال، آزادی و جمهوری اسلامی، زمینه ورود به مباحث مربوط به دستاوردها و ظرفیتهای ایجادشده در دهههای پس از انقلاب را فراهم میکند. در ادامه، موضوعاتی همچون استقلال دفاعی، توسعه صنایع موشکی و پهپادی، پدافند هوایی و سامانههای شناسایی و دفاعی و همچنین تحولات علمی و فناوری مورد توجه قرار گرفته است.
در همین چارچوب، موضوع بیداری اسلامی و شکلگیری جبهه مقاومت نیز در پیوند با تحولات منطقهای مطرح شده و در درس ۲۶، روند تحولات غرب آسیا، فلسطین، لبنان، عراق، سوریه و یمن و شکلگیری و گسترش جریان مقاومت مورد بررسی قرار گرفته است.
منبع: سازمان پژوهش و برنامهریزی آموزشی
