قاهره در دوراهی جنگ یمن؛ حمایت مصر از عربستان تا کجا ادامه دارد؟
باشگاه خبرنگاران جوان؛ آرزو رئوفی‌راد - تحرکات اخیر مصر در حمایت از عربستان، بار دیگر احتمال تغییر آرایش نظامی در بحران یمن را مطرح کرده است. با این حال، اعلام آمادگی سیاسی قاهره برای حمایت از ریاض را نمی‌توان به معنای تصمیم قطعی برای رویارویی مستقیم با انصارالله دانست. مسئله اصلی، حدود این حمایت و میزان آمادگی مصر برای پذیرفتن هزینه‌های یک درگیری تازه است.
بر اساس ادعای آکسیوس، ادعایی درباره استقرار ۶ هزار نظامی مصری در خاک یمن برای حمایت از عربستان مطرح شده است. آن‌چه به‌صورت رسمی‌تر تأیید شده، اعلام آمادگی عبدالفتاح السیسی، رئیس‌جمهور مصر، برای اتخاذ اقدامات لازم در دفاع از عربستان سعودی در صورت دریافت درخواست رسمی است.
عربستان و مصر روابط امنیتی و اقتصادی گسترده‌ای دارند و امنیت دریای سرخ نیز منافع مشترک دو کشور را به یکدیگر پیوند می‌دهد. با این حال، ورود مستقیم به جنگ یمن می‌تواند روابط دوجانبه را از سطح همکاری سیاسی و امنیتی به مشارکت در منازعه‌ای نظامی ارتقا دهد؛ تصمیمی که پیامد‌های آن به‌سادگی قابل پیش‌بینی نیست.
تجربه تاریخی که همچنان اهمیت دارد
تردید درباره مداخله زمینی مصر در یمن، ریشه در تجربه تاریخی این کشور دارد. مصر در دهه ۱۹۶۰ میلادی در جنگ داخلی یمن شمالی مداخله کرد و حضور نظامی طولانی‌مدت در آن کشور، هزینه‌های قابل‌توجهی برای قاهره به همراه داشت.
اگر استقرار ۶ هزار نظامی مصری در یمن تأیید شود، چنین اقدامی می‌تواند نشانه تغییری مهم در رویکرد امنیتی قاهره باشد؛ کشوری که در سال‌های گذشته تلاش کرده است از ورود مستقیم و پرهزینه به جنگ‌های منطقه‌ای پرهیز کند.
این تجربه به‌تنهایی تعیین‌کننده سیاست امروز مصر نیست، اما نشان می‌دهد که جغرافیای دشوار یمن، پیچیدگی نیروهای محلی و فاصله میان پیروزی نظامی و دستیابی به نتیجه سیاسی، از ملاحظات مهم هرگونه تصمیم برای مداخله است.
در شرایط کنونی نیز اعزام نیروی زمینی می‌تواند مصر را با پرسش‌هایی اساسی مواجه کند: هدف عملیات چیست، حضور نظامی تا چه زمانی ادامه خواهد داشت و چه تضمینی وجود دارد که مأموریتی محدود به درگیری گسترده‌تر تبدیل نشود؟
چرا گسترش ائتلاف الزاماً به معنای تغییر موازنه نیست؟
انصارالله طی سال‌های گذشته توانسته است جایگاه خود را به‌عنوان یکی از بازیگران اصلی بحران یمن حفظ کند. از این رو، ورود یک بازیگر نظامی جدید به حمایت از عربستان، به‌خودی‌خود به معنای تغییر سریع موازنه در میدان نخواهد بود.
هرگونه افزایش فشار نظامی باید با این واقعیت سنجیده شود که توانایی یک طرف برای ادامه درگیری، صرفاً به شمار نیرو‌ها و تجهیزات طرف مقابل وابسته نیست. شرایط جغرافیایی، ساختار نیروهای محلی و پیامد‌های سیاسی عملیات نیز بر نتیجه اثر می‌گذارند.
برای انصارالله، ورود احتمالی مصر می‌تواند به معنای افزایش فشار نظامی باشد؛ اما برای قاهره نیز خطر گسترش دامنه درگیری و تحمیل هزینه‌های پیش‌بینی‌نشده را به همراه دارد. همین ملاحظات، تفاوت میان حمایت دفاعی از عربستان و مشارکت مستقیم در عملیات داخل یمن را برجسته می‌کند.
یکی از مهمترین اهداف عملیات نظامی عربستان و نیروهای دولت یمن، بازپس‌گیری مناطق ساحلی نزدیک به تنگه باب‌المندب است؛ گذرگاهی راهبردی که دریای سرخ را به خلیج عدن متصل می‌کند و برای تجارت جهانی و صادرات نفت عربستان اهمیت دارد. خبرگزاری آکسیوس در گزارش دوم اکتبر خود نوشت که عربستان و نیروهای دولت یمن برای اجرای یک ضدحمله گسترده علیه انصارالله برنامه‌ریزی کرده‌اند.
دریای سرخ؛ منفعت مشترک مصر و عربستان
اهمیت دریای سرخ و تنگه باب‌المندب، یکی از عوامل اصلی در محاسبات امنیتی مصر است. این مسیر‌ها برای تجارت بین‌المللی اهمیت دارند و اختلال در کشتیرانی می‌تواند بر درآمد‌های کانال سوئز و اقتصاد مصر تأثیر بگذارد.
با این حال، حفاظت از مسیرهای دریایی الزاماً به مشارکت در جنگ زمینی نیاز ندارد. قاهره می‌تواند گزینه‌هایی مانند همکاری دریایی، تقویت سازوکار‌های دفاعی و هماهنگی امنیتی با کشور‌های منطقه را بررسی کند؛ اقداماتی که با اعزام گسترده نیرو به یمن تفاوت دارند.
از همین رو، منافع مصر در دریای سرخ هم انگیزه حمایت از عربستان را تقویت می‌کند و هم ضرورت ارزیابی دقیق پیامد‌های یک مداخله گسترده را افزایش می‌دهد.
ایران و ضرورت جلوگیری از گسترش بحران
تحولات یمن در چارچوب رقابت‌های منطقه‌ای، از جمله روابط ایران با عربستان، نیز بررسی می‌شود؛ اما تقلیل این بحران به رقابت تهران و ریاض، نقش عوامل داخلی یمن را نادیده می‌گیرد.
گسترش تقابل نظامی می‌تواند اختلافات موجود را پیچیده‌تر کند و مسیر گفت‌و‌گو میان کشور‌های منطقه را تحت تأثیر قرار دهد. در مقابل، رایزنی میان ایران، عربستان و مصر می‌تواند به بررسی راهکار‌هایی برای کاهش تنش و حفاظت از امنیت دریایی کمک کند.
برای ایران، جلوگیری از گسترش جنگ منطقه‌ای و تأکید بر حل‌وفصل سیاسی اختلافات، می‌تواند بخشی از تلاش‌ها برای کاهش خطر رویارویی گسترده‌تر باشد. در این میان، هر راهکاری که به کاهش مداخله نظامی و فراهم شدن زمینه گفت‌و‌گو میان طرف‌های یمنی کمک کند، می‌تواند از افزایش هزینه‌های انسانی و امنیتی بحران جلوگیری کند.
تصمیم قاهره در گروی حدود مأموریت
تصمیم مصر درباره حمایت نظامی از عربستان، بیش از هر چیز به نوع مأموریت و اهداف موردنظر بستگی دارد. حمایت اطلاعاتی و دفاعی، حفاظت از کشتیرانی و اعزام نیروی زمینی، سطوح متفاوتی از مشارکت هستند و نمی‌توان پیامد‌های آنها را یکسان ارزیابی کرد.
در نهایت، پرسش اصلی این نیست که آیا مصر از عربستان حمایت می‌کند؛ بلکه این است که قاهره تا چه اندازه حاضر است برای این حمایت وارد درگیری مستقیم شود. پاسخ به این پرسش، علاوه بر روابط مصر و عربستان، به محاسبات نظامی، تجربه تاریخی قاهره و ارزیابی هزینه‌های احتمالی جنگ بستگی دارد.
مشارکت زمینی در جنگ یمن می‌تواند خطراتی فراتر از حفاظت از مسیرهای دریایی به همراه داشته باشد. انصارالله طی سال‌های گذشته توانایی خود را در استفاده از موشک‌ها و پهپادها افزایش داده و حملات به اهداف سعودی نشان داده است که مقابله با این گروه صرفاً با اتکا به برتری تسلیحاتی آسان نخواهد بود.
