آخرین وصیت اسرائیل به فرزندانش

اسرائیل یا همان یعقوب نبی در واپسین لحظات زندگی، پیش از آنکه از دنیا برود، از فرزندانش پرسید پس از او چه کسی را می‌پرستند، پرسشی که پاسخ آن، مهم‌ترین دغدغه این پیامبر درباره آینده نسلش را آشکار می‌کند.

گروه قرآن و فعالیت‌های دینی خبرگزاری فارس، آیات ۱۲۷ تا ۱۳۴ سوره بقره، از بنای کعبه به دست حضرت ابراهیم و حضرت اسماعیل(ع) آغاز می‌شود و با یادآوری مسئولیت مستقل هر نسل در برابر اعمال خود پایان می‌یابد.

این آیات ضمن ترسیم جایگاه تسلیم در برابر خداوند، بر این حقیقت تأکید می‌کنند که پیروی از پیامبران با ادعای انتساب به آنان محقق نمی‌شود، بلکه به ایمان، بندگی و عمل انسان وابسته است.

بنای کعبه، عبادتی که با درخواست پذیرش همراه شد

خداوند در آیه ۱۲۷ می‌فرماید که «وَإِذْ یَرْفَعُ إِبْرَاهِیمُ الْقَوَاعِدَ مِنَ الْبَیْتِ وَإِسْمَاعِیلُ رَبَّنَا تَقَبَّلْ مِنَّا إِنَّکَ أَنْتَ السَّمِیعُ الْعَلِیمُ»، آن هنگام را به یاد آورید که ابراهیم و اسماعیل پایه‌های خانه کعبه را بالا می‌بردند و از خداوند می‌خواستند این عمل را از آنان بپذیرد.

نکته قابل توجه آن است که این دو پیامبر، در حالی که مسئولیت ساخت خانه خدا را بر عهده داشتند، به انجام کار خود اکتفا نکردند و از پروردگار خواستند آن را بپذیرد. عبارت «تَقَبَّلْ مِنَّا» نشان می‌دهد که صرف انجام دادن یک عمل، حتی اگر عملی بزرگ و مقدس باشد، برای انسان کافی نیست، او باید پذیرش الهی را نیز از خداوند بخواهد.

در نگاه تفسیری علامه طباطبایی، این آیات بر بندگی و خضوع ابراهیم و اسماعیل(ع) در برابر خداوند دلالت دارد. آنان با وجود جایگاه والای خود، در برابر پروردگار احساس بی‌نیازی نمی‌کنند و موفقیت در انجام مأموریت الهی را به خود نسبت نمی‌دهند.

دعای ابراهیم برای نسل‌های آینده

حضرت ابراهیم و حضرت اسماعیل(ع) پس از درخواست پذیرش عمل خود، در آیه ۱۲۸ چنین دعا می‌کنند که «رَبَّنَا وَاجْعَلْنَا مُسْلِمَیْنِ لَکَ وَمِنْ ذُرِّیَّتِنَا أُمَّةً مُسْلِمَةً لَکَ» پروردگارا، ما را تسلیم خود قرار بده و از نسل ما نیز امتی تسلیم فرمانت پدید آور.

این دعا نشان می‌دهد که ساختن کعبه، تنها یک فعالیت عمرانی نبود، بلکه با هدف برپایی بندگی و شکل‌گیری جامعه‌ای خداپرست همراه بود. ابراهیم(ع) حتی برای حفظ ایمان و مسیر بندگی در نسل‌های بعدی نیز از خداوند یاری می‌خواهد.

آنان در ادامه می‌گویند که «وَأَرِنَا مَنَاسِکَنَا وَتُبْ عَلَیْنَا» مناسک بندگی را به ما نشان بده و توبه ما را بپذیر. درخواست هدایت در چگونگی عبادت و طلب توبه، در کنار ساختن خانه خدا، بیانگر این حقیقت است که انسان همواره به هدایت و رحمت پروردگار نیاز دارد.

پیامبری برای آموزش و پاک‌سازی انسان‌ها

در آیه ۱۲۹، دعای ابراهیم(ع) به درخواست دیگری می‌رسد «رَبَّنَا وَابْعَثْ فِیهِمْ رَسُولًا مِنْهُمْ» پروردگارا، در میان آنان پیامبری از خودشان برانگیز.

این پیامبر باید سه مسئولیت اساسی را بر عهده بگیرد، تلاوت آیات الهی، آموزش کتاب و حکمت و پاک‌سازی انسان‌ها. خداوند این وظایف را با عبارت‌های «یَتْلُو عَلَیْهِمْ آیَاتِکَ»، «یُعَلِّمُهُمُ الْکِتَابَ وَالْحِکْمَةَ» و «یُزَکِّیهِمْ» بیان می‌کند.

ترتیب این مسئولیت‌ها نشان می‌دهد که هدایت الهی تنها به شنیدن پیام محدود نیست انسان باید معارف را بیاموزد و در مسیر اصلاح اخلاق و رفتار خود قرار گیرد. در تفسیر المیزان، این دعا با رسالت پیامبر اسلام(ص) ارتباط دارد، پیامبری که از میان مردم برانگیخته شد تا آنان را به سوی کتاب، حکمت و تزکیه هدایت کند.

روی‌گردانی از آیین ابراهیم نشانه نادانی انسان است

آیه ۱۳۰ می‌پرسد که «وَمَنْ یَرْغَبُ عَنْ مِلَّةِ إِبْرَاهِیمَ إِلَّا مَنْ سَفِهَ نَفْسَهُ» چه کسی جز فردی که خود را به نادانی افکنده است، از آیین ابراهیم روی می‌گرداند؟

در ادامه، خداوند از برگزیدگی ابراهیم(ع) در دنیا و قرار گرفتن او در شمار صالحان آخرت سخن می‌گوید. آیه ۱۳۱ نیز تسلیم بودن او را در برابر فرمان الهی برجسته می‌کند «إِذْ قَالَ لَهُ رَبُّهُ أَسْلِمْ قَالَ أَسْلَمْتُ لِرَبِّ الْعَالَمِینَ» هنگامی که پروردگارش به او گفت تسلیم شو، پاسخ داد که در برابر پروردگار جهانیان تسلیم شدم.

در این آیات، معیار اصلی پیروی از ابراهیم(ع)، تسلیم در برابر خداوند است. بنابراین، صرف ادعای تعلق به خاندان یا سنت پیامبران، بدون پذیرش مسیر آنان، با حقیقت آیین ابراهیم سازگار نیست.

وصیت ابراهیم و یعقوب؛ تا آخرین لحظه تسلیم بمانید

آیه ۱۳۲ می‌گوید که «وَوَصَّی بِهَا إِبْرَاهِیمُ بَنِیهِ وَیَعْقُوبُ» ابراهیم و یعقوب، فرزندان خود را به این آیین سفارش کردند. محتوای این وصیت روشن است «فَلَا تَمُوتُنَّ إِلَّا وَأَنْتُمْ مُسْلِمُونَ» مبادا بمیرید، مگر آنکه تسلیم خداوند باشید.

این سفارش بر استمرار ایمان تا پایان زندگی تأکید می‌کند. تسلیم بودن، یک تصمیم مقطعی یا ویژگی محدود به دوران خاصی از زندگی نیست انسان باید تا آخرین لحظه بر مسیر بندگی باقی بماند.

در آیه ۱۳۳ نیز صحنه‌ای از واپسین لحظات زندگی حضرت یعقوب(ع) ترسیم می‌شود. او از فرزندانش می‌پرسد پس از مرگش چه کسی را عبادت خواهند کرد. آنان پاسخ می‌دهند که «نَعْبُدُ إِلَهَکَ وَإِلَهَ آبَائِکَ إِبْرَاهِیمَ وَإِسْمَاعِیلَ وَإِسْحَاقَ إِلَهًا وَاحِدًا وَنَحْنُ لَهُ مُسْلِمُونَ» خدای تو و خدای پدرانت، ابراهیم و اسماعیل و اسحاق، خدای یگانه را می‌پرستیم و در برابر او تسلیم هستیم.

محور این گفت‌وگو، توحید و تداوم بندگی پس از درگذشت پیامبران است همان مسیری که ابراهیم و یعقوب(ع) می‌خواستند در میان فرزندانشان باقی بماند.

افتخار به گذشته، جای عمل امروز را نمی‌گیرد

آیه ۱۳۴ با یک اصل مهم پایان می‌یابد «تِلْکَ أُمَّةٌ قَدْ خَلَتْ لَهَا مَا کَسَبَتْ وَلَکُمْ مَا کَسَبْتُمْ» آنان گروهی بودند که گذشتند دستاوردهایشان برای خودشان و دستاوردهای شما نیز برای خودتان است.

این آیه مسئولیت هر نسل را از مسئولیت نسل‌های پیشین جدا می‌کند. نیکی‌های پیامبران و پیشینیان، بدون ایمان و عمل شایسته، برای دیگران امتیاز نجات‌بخش ایجاد نمی‌کند. همان‌طور که هر انسان در برابر اعمال خود پاسخ‌ گوست، هیچ‌کس نمی‌تواند صرفاً با تکیه بر گذشته و افتخارات نیاکان، از مسئولیت شخصی خویش چشم‌پوشی کند.

در مجموع، این آیات از بنای کعبه و دعای ابراهیم(ع) آغاز می‌شوند، مسیر رسالت و تسلیم را توضیح می‌دهند و سرانجام به معیاری روشن برای سنجش ایمان می‌رسند، ارزش انسان به میزان وفاداری او به بندگی خدا و اعمالی است که خود انجام می‌دهد، نه صرفاً به نام و نسبی که به آن افتخار می‌کند.

تلاوت این آیات را که در صفحه ۲۰ قرآن کریم واقع است، ببینید و بشنوید.

#قرآن

#سوره_بقره

#اسرائیل

#یعقوب