توافق با آمریکا باید بر پایه اقدام در برابر اقدام و تضمین‌های عملی باشد
باشگاه خبرنگاران جوان؛ آرزو رئوفی‌راد - حمزه صفوی، کارشناس مسائل سیاسی، با تشریح موانع دستیابی به توافق میان ایران و آمریکا اظهار کرد: میان آنچه ایران از یک توافق متوازن تعریف می‌کند و برداشتی که واشنگتن از مذاکره دارد، فاصله قابل‌توجهی وجود دارد. ایران بر رفع محاصره، حفظ حقوق خود در تنگه هرمز، لغو تحریم‌ها و آزادسازی دارایی‌های مسدودشده تأکید دارد، در حالی که آمریکا تاکنون با بخش مهمی از این مطالبات موافقت نکرده است.
وی با اشاره به تفاوت نگاه دو طرف به اصل مذاکره افزود: واشنگتن به دنبال محدودسازی توان هسته‌ای و دفاعی ایران است، اما تهران علاوه بر حفظ منافع هسته‌ای و دفاعی، رفع تحریم‌ها و تأمین منافع اقتصادی و امنیتی خود را ضروری می‌داند. از این رو، پیش از هر توافقی باید تعاریف دو طرف از توافق متوازن به یکدیگر نزدیک شود.
صفوی با بیان اینکه اخبار مربوط به رفت‌وآمد واسطه‌ها و احتمال گشایش در مذاکرات به‌تنهایی نشانه دستیابی به توافق نیست، تصریح کرد: توافق باید دارای ضمانت اجرایی، مراحل مشخص و تعهدات متقابل و قابل راستی‌آزمایی باشد. تجربه برجام و مذاکرات اسلام‌آباد نیز نشان داده است که بدون سازوکار تضمین، نمی‌توان به پایبندی طرف آمریکایی اطمینان داشت.
ایران امتیاز در برابر وعده نمی‌دهد؛ اقدام در برابر اقدام انجام می‌دهد
این کارشناس مسائل سیاسی با تأکید بر ضرورت طراحی سازوکار‌های تضمین‌کننده توافق خاطرنشان کرد: برای ایران مهم است که خروج یک‌جانبه آمریکا از توافق هزینه قابل‌توجهی برای واشنگتن داشته باشد؛ به‌گونه‌ای که هزینه ماندن در توافق برای طرف آمریکایی کمتر از خروج از آن باشد.
وی ادامه داد: تعهدات باید مرحله‌بندی شوند و هر اقدام در برابر اقدام متناظر طرف مقابل انجام گیرد. همچنین باید از ابتدا مشخص شود که در صورت نقض هر بند، چه پیامد‌هایی در انتظار طرف متخلف خواهد بود و چه سازوکار بی‌طرفی بر اجرای تعهدات نظارت می‌کند.
صفوی در بخش دیگری از این گفت‌و‌گو با اشاره به نتایج انتخابات آمریکا و تأثیر آن بر سیاست خارجی دولت ترامپ بیان کرد: این انتخابات تا حدی به همه‌پرسی غیرمستقیم درباره جنگ با ایران تبدیل شد و نارضایتی بخشی از جامعه آمریکا از این جنگ در نتایج آن بازتاب یافت.
به گفته وی، پیامد‌های این انتخابات می‌تواند فراتر از دوره باقی‌مانده ریاست‌جمهوری ترامپ بر سیاست داخلی و خارجی آمریکا اثر بگذارد و حزب جمهوری‌خواه را برای حمایت از آغاز مجدد جنگ با احتیاط بیشتری مواجه کند؛ هرچند نباید تأثیر نتایج انتخاباتی و فشار کنگره بر تصمیمات شخصی ترامپ را بیش از اندازه ارزیابی کرد.
وی با اشاره به احتمال افزایش نظارت کنگره بر بودجه‌های نظامی و پاسخ‌گویی دولت درباره جنگ افزود: حتی با وجود افزایش هزینه‌های سیاسی و اقتصادی یک درگیری تازه، همچنان نمی‌توان احتمال اقدام نظامی مجدد ترامپ را منتفی دانست.
وی بیان کرد: ترامپ در برابر دو مسیر قرار دارد؛ حرکت به سمت مذاکره و کاهش تنش یا اقدام نظامی برای بازسازی اعتبار سیاسی و نمایش قدرت. انتخاب هر مسیر به ارزیابی او از میزان دستاورد‌ها و هزینه‌های احتمالی آن بستگی دارد.
بازدارندگی زمانی معنا دارد که هزینه تقابل از توافق بیشتر باشد
صفوی با اشاره به جایگاه رهبری در تصمیم‌گیری‌های کلان دفاعی و امنیتی کشور اظهار کرد: مطابق اصول ۱۱۰ و ۱۷۶ قانون اساسی، فرماندهی کل نیروهای مسلح، تصمیم‌گیری درباره جنگ و صلح و هدایت سیاست‌های کلان امنیتی و خارجی در چارچوب اختیارات رهبری قرار دارد.
وی با اشاره به دکترین اعلام‌شده درباره پاسخ به هرگونه حمله علیه ایران گفت: تغییر معادله از محل شلیک به منشأ تهدید، از جمله محور‌های مهم این رویکرد است. همچنین بازسازی و ارتقای توان موشکی و افزایش آمادگی نیروهای نظامی پس از جنگ ۴۰ روزه، از موضوعاتی است که در محاسبات بازدارندگی باید مورد توجه قرار گیرد.
این کارشناس مسائل سیاسی، گستردگی جغرافیایی ایران را نیز یکی از عوامل مؤثر بر محاسبات نظامی طرف مقابل دانست و افزود: حمله به زیرساخت‌ها لزوماً به معنای تحقق هدف سیاسی و وادار کردن ایران به تسلیم نیست. اراده سیاسی کشور برای جلوگیری از جنگ جدید وجود دارد، اما در صورت اجتناب‌ناپذیر شدن درگیری، ایران از ظرفیت‌های دفاعی و جغرافیایی خود استفاده خواهد کرد.
وی در ادامه، تاب‌آوری اقتصادی و نظامی را از مؤلفه‌های اصلی عبور از شرایط کنونی دانست و با اشاره به پیش‌بینی‌های مقام‌های آمریکایی درباره فروپاشی اقتصاد ایران گفت: پیش‌بینی‌های مطرح‌شده درباره فروپاشی سریع اقتصاد ایران تاکنون محقق نشده است و این مسئله نشان می‌دهد که نباید ارزیابی‌های طرف مقابل را بدون بررسی واقعیت‌های میدانی پذیرفت.
صفوی تاکید کرد: بنظر میرسد رهبری ایران ایت الله سید مجتبی خامنه ای که طبق اصل ۱۷۶ قانون اساسی هدایت عالی سیاست خارجی و امنیتی کشور را عهده دار هستند از توافق اسلام اباد تا کنون توانسته اند مولفه های قدرت داخلی را در راستای افزایش تاب اوری و نیز ارتقای توانایی های نظامی کشور بخوبی مدیریت کنند.
صفوی همچنین با اشاره به نقش نتانیاهو در شکل‌گیری جنگ ۴۰ روزه اظهار کرد: به نظر میرسد ترامپ با وعده‌های نخست‌وزیر رژیم صهیونیستی درباره کوتاه و کم‌هزینه بودن جنگ وارد این درگیری شد، اما تحولات نشان داد که جنگ نه دستاورد‌های مورد انتظار را داشت و نه هزینه‌های آن محدود بود.
وی مخالفت رژیم صهیونیستی با پیشرفت مذاکرات ایران و آمریکا و گزارش‌های مربوط به اختلاف‌نظر در ساختار نظامی این رژیم درباره آغاز دور جدید درگیری‌ها را از عوامل مؤثر بر تحولات آینده دانست.
این تحلیلگر با اشاره به افزایش بحث‌ها در آمریکا درباره نسبت منافع واشنگتن و تل‌آویو تصریح کرد: یکی از فرصت‌های پیش روی ایران، تقویت این بحث در فضای سیاسی آمریکاست که منافع ملی آمریکا الزاماً با منافع رژیم صهیونیستی یکسان نیست و واشنگتن نباید هزینه سیاست‌های تل‌آویو را از منافع ملی خود پرداخت کند.
صفوی راهبرد ایران برای عبور از وضعیت نه جنگ و نه صلح گفت: ایران باید هم‌زمان رفع تحریم‌ها، تحرک دیپلماتیک و آمادگی دفاعی را دنبال کند و از دوگانه‌سازی‌های کاذب میان میدان و دیپلماسی، مذاکره و توان نظامی یا جنگ و تسلیم فاصله بگیرد.
وی تأکید کرد: مذاکره نیز مانند توان نظامی ابزاری برای تأمین منافع ملی است. هنر راهبردی ایران این است که قدرت دفاعی و مقاومت خود را به اهرمی مؤثر در دیپلماسی تبدیل کند و از این ظرفیت برای دستیابی به دستاورد‌های اقتصادی و امنیتی پایدار بهره بگیرد.
