راهکار بازگشت مرغ به مسیر آرامش و تعادل چیست؟
باشگاه خبرنگاران جوان؛ آزاده محبی - طی هفته‌های اخیر تولیدکنندگان مرغ گوشتی با گلایه از فروش محصول پایین‌تر از هزینه تمام‌شده، افزایش قیمت نهاده‌های دامی و نبود بازار پایدار برای صادرات، نسبت به تداوم زیان در واحدهای تولیدی هشدار داده‌اند.
هرچند شرکت پشتیبانی امور دام از ۲۳ شهریور، در راستای حمایت از مرغداران و کاهش زیان آنها، خرید حمایتی ۳۰ هزار تن مرغ را در دستور کار قرار داده است، اما به گفته فعالان این صنعت، میزان خرید در مقایسه با حجم تولید، بسیار ناچیز است و نتوانسته تأثیر قابل توجهی بر بازار بگذارد.
مرغداران معتقدند افزایش جوجه‌ریزی و انباشت مرغ در بازار بدون پیش‌بینی تقاضای واقعی، تعادل زنجیره تولید را برهم زده است. در مقابل، وزارت جهاد کشاورزی ضمن رد نقش انحصاری جوجه‌ریزی در شرایط فعلی، افزایش وزن مرغ‌ها، کاهش مصرف و عملکرد ضعیف تشکل‌ها در حوزه صادرات و جمع‌آوری مازاد تولید را از جمله عوامل مؤثر بر وضعیت کنونی می‌داند.
با این حال، برای پایداری تولید و جلوگیری از نوسانات قیمت در ماه‌های آینده، حمایت از مرغداران و ایجاد بستر مناسب برای صادرات پایدار و مؤثر اهمیت زیادی دارد؛ چراکه با وجود صدور مجوز صادرات ۱۰ هزار تن مرغ طی دو ماه گذشته، تاکنون تنها ۱۰ تا ۱۵ درصد این میزان صادر شده که عملاً تأثیر محسوسی بر بازار نداشته است. از این رو، اتخاذ تمهیداتی درباره تعرفه‌های گمرکی و نحوه بازگشت ارز حاصل از صادرات ضروری به نظر می‌رسد.
کاهش جوجه‌ریزی و حذف گله‌های مادر برای کنترل تولید
روح‌الله زحمتکش، معاون امور تولیدات دامی، پیش‌تر گفته بود که مجموع تولید ماهانه جوجه حدود ۱۲۰ میلیون قطعه برآورد می‌شود که در صورت صادرات حدود ۱۰ میلیون قطعه، حداکثر نزدیک به ۱۱۰ میلیون قطعه برای جوجه‌ریزی داخلی باقی می‌ماند.
وی این تصمیم را از منظر تنظیم بازار، تصمیمی نزدیک به مرز ریسک دانسته و گفته بود که در شرایط فعلی، نگرانی از افزایش قیمت مرغ و آسیب دیدن مصرف‌کننده، بیش از نگرانی درباره افت مجدد قیمت است.
زحمتکش با اشاره به اقدامات وزارت جهاد کشاورزی برای کنترل تولید اظهار کرده بود: از ۱۷ مرداد، دو اقدام شامل آغاز و تسهیل صادرات جوجه و حذف گله‌های مادر بالای ۷۲ هفته، به‌طور هم‌زمان در دستور کار قرار گرفت و در کمیته تولید نیز مصوب شد گله‌های بالای ۷۲ هفته از چرخه تولید جوجه خارج شوند تا از مازاد عرضه جلوگیری شود.
وی میزان صادرات مرغ را حدود هزار و ۳۰۰ تا هزار و ۴۰۰ تن اعلام کرده و افزوده بود: صدور مجوز به‌تنهایی کافی نیست و تشکل‌ها و فعالان اقتصادی باید توان بازاریابی و حضور در بازارهای هدف را نیز ایجاد کنند. همچنین خرید ۳۰ هزار تن گوشت مرغ توسط شرکت پشتیبانی امور دام از دیگر اقدامات حمایتی است.
پایداری تولید مرغ در گرو صادرات مستمر
ارسلان قاسمی، مشاور رئیس کمیسیون کشاورزی اتاق تعاون، گفت: سرانه مصرف مرغ در کشور به دلیل نوسانات قیمت گوشت قرمز، نسبت به برخی کشورها بالاتر است. همچنین ظرفیت فعلی واحدهای مرغداری، حتی در شرایط کنونی، ۵۰۰ تا ۶۰۰ هزار تن بیشتر از نیاز کشور است.
به گفته وی، پرداخت تسهیلات بانکی با نرخ سود بالا، نوسان قیمت نهاده‌های دامی و تعیین قیمت ارشادی، امکان تولید سودآور را برای مرغداران سلب کرده است.
قاسمی با بیان اینکه کشورهای پیرامون ایران با جمعیتی بالغ بر ۵۰۰ میلیون نفر، واردکننده مرغ هستند، افزود: صادرات مرغ نیازمند بازاریابی و بازارسازی است. از سوی دیگر، باید نگاه به صادرات تغییر کند؛ چراکه متأسفانه نگاه فعلی، صرفاً صادرات سرریز تولید داخل است که نمی‌توان آن را صادرات پایدار نامید. باید به سمتی حرکت کنیم که بخشی از تولیدات کشور صادرات‌محور باشد.
وی با تأکید بر اینکه پایداری صادرات می‌تواند هزینه تمام‌شده تولید را کاهش دهد، ادامه داد: ثبات در قیمت نهاده‌های دامی یکی دیگر از راهکارهای پایداری تولید است؛ چراکه ارز تخصیصی به نهاده‌ها، ارز مبادله‌ای است که نوسان آن چندان محسوس نیست.
قاسمی اظهار کرد: گوشت مرغ به عنوان یکی از کالاهای تأمین‌کننده پروتئین مورد نیاز کشور باید به‌گونه‌ای مدیریت شود که ضمن ایجاد ذخایر استراتژیک، با صادرات هدفمند، هزینه‌های سربار کاهش یابد.
کاهش مصرف و افزایش هزینه تولید، دو عامل زیان مرغداران
حبیب اسدالله‌نژاد، مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی، گفت: با توجه به میزان جوجه‌ریزی، کمبود و مشکلی در تأمین مرغ مورد نیاز کشور وجود ندارد و تنها به دلیل جوجه‌ریزی ۱۳۸ میلیون قطعه‌ای در شهریورماه، تولیدکنندگان با انباشت تولید و نبود امکان فروش مرغ با نرخ واقعی در بازار مواجه هستند.
وی قیمت تمام‌شده فعلی هر کیلوگرم مرغ زنده را حداقل ۲۵۰ هزار تومان اعلام کرد و افزود: قیمت کنونی فروش هر کیلوگرم مرغ زنده درب واحدهای تولیدی بین ۱۶۰ تا ۱۸۰ هزار تومان است که این موضوع نشان می‌دهد تولیدکنندگان به ازای فروش هر کیلوگرم مرغ، بین ۷۰ تا ۱۰۰ هزار تومان زیان می‌کنند.
اسدالله‌نژاد علت زیان هنگفت مرغداران را افزایش مؤلفه‌های تولید از جمله قیمت ذرت و سویا دانست و گفت: قیمت نهاده‌ها در سامانه بازارگاه افزایش یافته، به‌طوری که قیمت هر کیلوگرم ذرت به ۶۹ هزار تومان و کنجاله سویا به بیش از ۱۰۰ هزار تومان رسیده است؛ در حالی که پیش از اصلاح نرخ ارز، قیمت هر کیلوگرم ذرت ۴۳ هزار تومان و سویا ۷۰ هزار تومان بود.
مدیرعامل اتحادیه سراسری پرورش‌دهندگان مرغ گوشتی درباره آخرین وضعیت خرید ۳۰ هزار تن گوشت مرغ توسط شرکت پشتیبانی امور دام کشور بیان کرد: این خرید طبق مصوبه در حال انجام است، اما میزان خرید در حدی نیست که بتواند بر قیمت‌ها در بازار تأثیر بگذارد. همچنین با توجه به شرایط صادرات، تعرفه‌های گمرکی، نحوه بازگشت ارز صادرکنندگان و نبود سیاست‌های صادراتی پایدار، تاکنون تنها توانسته‌ایم بین ۱۰ تا ۱۵ درصد از مجوز صادرات گوشت مرغ را عملیاتی کنیم که این میزان نیز تأثیری بر بازار ندارد.
به گفته وی، از ابتدای صدور مجوز صادرات تاکنون بین هزار تا هزار و ۵۰۰ تن مرغ صادر شده که معادل ۱۰ تا ۱۵ درصد مجوز صادرشده است و رقم قابل توجهی محسوب نمی‌شود.
اسدالله‌نژاد کاهش مصرف گوشت مرغ را یکی دیگر از عوامل زیان تولیدکنندگان دانست و افزود: دولت باید برای تولید و مصرف گوشت مرغ در قالب کالابرگ تدبیری بیندیشد تا در پی زیان تولیدکنندگان، به واردکننده مرغ تبدیل نشویم.
ظرفیت تولید مرغ بیش از نیاز کشور است
وی با بیان اینکه ظرفیت تولید سالانه بیش از ۳ میلیون و ۲۰۰ هزار تن مرغ در کشور وجود دارد، اظهار کرد: بر اساس برآوردهای انجام‌شده، پس از اصلاح نظام یارانه‌ها، نیاز واقعی مرغ در کشور به کمتر از ۲ میلیون و ۴۰۰ هزار تن رسیده است. برای جلوگیری از هدررفت زیرساخت‌های تولید، صادرات مستمر و پایدار باید به عنوان یک راهبرد کلیدی در دستور کار قرار گیرد.
اسدالله‌نژاد تأکید کرد: سیاست‌های صادراتی نباید تابع تصمیمات لحظه‌ای باشد و دولت باید با رایزنی‌های دیپلماتیک با کشورهای مقصد و تنظیم عوارض صادراتی متناسب، بستری فراهم کند تا مرغ ایرانی به صورت رقابتی در بازارهای هدف عرضه شود.
مدیرعامل اتحادیه سراسری مرغداران گوشتی کشور با اشاره به ضرورت ارتقای بهره‌وری در واحدهای مرغداری بیان کرد: بسیاری از واحدهای تولیدی از استانداردهای لازم برخوردار نیستند. پیشنهاد ما این است که بخشی از درآمدهای حاصل از اصلاح نظام یارانه‌ای در قالب تسهیلات کم‌بهره به تجهیز و نوسازی واحدهای فرسوده اختصاص یابد تا با اصلاح ساختار و سیستم‌های فنی، ضریب تبدیل و هزینه‌های تولید کاهش پیدا کند.
ضرورت تعادل میان عرضه و تقاضای مرغ
اسدالله‌نژاد با اشاره به افت شدید قیمت مرغ در مقایسه با سایر اقلام پروتئینی و ارزش غذایی بالای این محصول، از شهروندان خواست در شرایط کنونی با حمایت از صنعت طیور کشور، نسبت به خرید و ذخیره‌سازی مرغ برای ماه‌های آینده اقدام کنند و سهم این پروتئین را در سبد غذایی خود افزایش دهند.
وی با بیان اینکه عرضه و تقاضا تعیین‌کننده قیمت مرغ در بازار است، گفت: برای دستیابی به بازاری باثبات، قیمت تمام‌شده باید با بهای واقعی تولید متناسب باشد؛ به عبارت دیگر، باید میان عرضه و تقاضا تعادل برقرار شود.
اسدالله‌نژاد افزود: در همین راستا، هوشمندسازی زنجیره تأمین، تولید و توزیع مرغ را در کشور دنبال می‌کنیم تا ضمن به حداقل رساندن نوسانات قیمت، اطلاعات دقیق، به‌روز و راستی‌آزمایی‌شده‌ای از وضعیت تولید در اختیار داشته باشیم.
بر اساس آمار اعلام‌شده، ظرفیت تولید سالانه ۳ میلیون و ۵۰۰ هزار تن مرغ در کشور وجود دارد، اما در شرایط کنونی حدود ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار تن مرغ تولید می‌شود. این موضوع نشان می‌دهد از ظرفیت‌های موجود تولید به‌درستی استفاده نشده است؛ در حالی که با تسهیل شرایط صادراتی و استفاده حداکثری از این ظرفیت، علاوه بر ارزآوری، می‌توان به پایداری تولید نیز دست یافت.
