پشت پرده غم‌های پاییزی
باشگاه خبرنگاران جوان - برای بعضی‌ها پاییز، فصل صدای دل‌انگیز باران و خش‌خش برگ‌های زرد و باد سرد حال‌خوب‌کن نیست؛ فصلی است که با آمدنش بخشی از انرژی و انگیزه زندگی را هم با خود می‌برد. اما چرا پاییز با بعضی افراد خوب تا نمی‌کند؟ از کجا بدانیم حالتی که دچارش شده‌ایم، افسردگی فصلی است یا خستگی روزمره؟
وقتی ساعت زیستی بدن به هم می‌ریزد
طهورا جربان، روانشناس و مشاور می‌گوید: نور طبیعی در تنظیم چرخه خواب و بیداری و فعالیت مواد شیمیایی مغز ازجمله سروتونین و ملاتونین نقش دارد. به همین دلیل کاهش نور روز ممکن است در برخی افراد با تغییر الگوی خواب، خواب‌آلودگی، افت انرژی و تغییر خلق همراه شود. جربان می‌گوید: البته کاهش نور خورشید به تنهایی به‌معنای ابتلا به افسردگی نیست؛ عوامل ژنتیک، سابقه خانوادگی و روانی، سبک زندگی و میزان فعالیت بدنی هم در این زمینه نقش دارند.
افسردگی فصلی همیشه با غم همراه نیست
یکی از تصورات رایج درباره افسردگی فصلی این است که فرد مبتلا حتما باید غمگین باشد، گریه کند یا احساس ناامیدی آشکاری داشته باشد، اما جربان تأکید می‌کند که افسردگی فصلی همیشه با این نشانه‌ها بروز نمی‌کند. او می‌گوید: در بعضی افراد، نشانه‌های جسمی و رفتاری پررنگ‌تر از احساس غم هستند. گاهی فرد حتی متوجه تغییر خلق خود نمی‌شود و فقط می‌بیند دیگر حوصله معاشرت ندارد، کارهایش را عقب می‌اندازد و برای انجام ساده‌ترین فعالیت‌ها باید انرژی زیادی صرف کند.
او می‌گوید: افسردگی فصلی فقط در افرادی بروز نمی‌کند که قبل از این سابقه افسردگی داشته‌اند. حتی افرادی که تا الان دوره افسردگی را تجربه نکرده‌اند هم ممکن است با تغییر فصل به این اختلال مبتلا شوند. البته کسانی که سابقه ابتلا به افسردگی یا سایر اختلالات خلقی را دارند، ممکن است در فصل‌های سرد با بازگشت یا تشدید علائم بیماری خود مواجه شوند.
خستگی پاییزی یا افسردگی؟
متخصصان می‌گویند هر احساس خستگی، بی‌حوصلگی یا کاهش انرژی را نباید افسردگی فصلی دانست.
ممکن است فرد در روز‌های کوتاه‌تر سال به‌دلیل تغییر برنامه روزانه، کمبود خواب، فشار کاری یا کاهش فعالیت بدنی، موقتا احساس کسالت کند.
این وضعیت معمولا با استراحت، تنظیم خواب و بازگشت به فعالیت‌های عادی بهتر می‌شود. اما زمانی که علائم به شکل مجموعه‌ای از تغییرات خلقی، رفتاری و جسمی ظاهر شوند، ادامه پیدا کنند و زندگی روزمره فرد را مختل کنند، باید جدی‌تر گرفته شوند.
جربان هم می‌گوید: در تشخیص افسردگی فصلی، متخصص بررسی می‌کند که آیا این الگو دست‌کم طی ۲ سال پیاپی تکرار شده است یا نه؛ بنابراین صرف اینکه کسی در یک پاییز احساس بی‌انگیزگی کند، برای تشخیص اختلال کافی نیست.
چطور نگذاریم حالمان بدتر شود؟
برای مقابله با افت انرژی و خلق در فصل پاییز، لازم نیست منتظر رسیدن بهار بمانید. یکی از مهمترین اقدام‌ها، قرار گرفتن بیشتر در معرض نور طبیعی است. حتی در روز‌های ابری هم بیرون‌رفتن در ساعات روشن روز و پیاده‌روی می‌تواند به تنظیم ساعت زیستی کمک کند. باز کردن پرده‌ها و روشن‌تر کردن فضای خانه و محل کار نیز انتخاب مناسبی است.
فعالیت بدنی منظم حتی در حد پیاده‌روی روزانه، تنظیم ساعت خواب و بیداری، پرهیز از خوابیدن بیش از حد، داشتن برنامه غذایی متعادل و حفظ ارتباط با دوستان و اعضای خانواده نیز می‌تواند به بهبود خلق کمک کند. در برخی موارد درمان دارویی می‌تواند به کنترل علائم کمک کند.
نشانه‌های افسردگی فصلی
- پرخوابی
- افزایش اشتها
- کاهش تمرکز
- دشواری در بیدارشدن از خواب
- بی‌علاقگی به فعالیت‌های روزمره
- تمایل بیشتر به خوردن شیرینی و کربوهیدرات‌ها
در ماه‌های سرد سال، افزایش ترشح ملاتونین و تغییر سطح سروتونین می‌تواند زمینه‌ساز بروز برخی علائم این اختلال باشد.
منبع: روزنامه همشهری
