ولایتی: آپارتاید علمی ریشه در مناسبات قدرت در نظام بین‌الملل دارد
باشگاه خبرنگاران جوان - علی‌اکبر ولایتی مشاور مقام معظم رهبری امروز سه‌شنبه ۱۹ آبان ۱۴۰۵ در پیامی به پنجمین کنفرانس بین المللی ائتلاف جهانی علیه آپارتاید علمی برای عدالت علم و فناوری در نظم نوین جهانی، تاکید کرد: مایه خرسندی و افتخار است که در این گردهمایی علمی و فرهنگی، میزبان جمعی از استادان دانشگاه، میهمانان خارجی، پژوهشگران و مدافعان آزادی علمی هستیم؛ کسانی که باور دارند دانش، فراتر از مرزهای جغرافیایی، تفاوت‌های قومی و اختلافات سیاسی، یکی از بزرگ‌ترین سرمایه‌های مشترک بشری است؛ مسئله‌ای که نه تنها با سرنوشت دانشگاه و مراکز پژوهشی، بلکه با آینده تمدن بشری، عدالت بین‌المللی و حق ملت‌ها بر فرصت‌های برابر پیشرفت پیوند دارد.
آپارتاید علمی به ماهیت نظام بین‌الملل و مناسبات قدرت بازمی‌گردد
وی افزود: آپارتاید علمی را نمی‌توان صرفاً در چارچوب روابط دانشگاه‌ها یا مناسبات حرفه‌ای دانشمندان بررسی کرد؛ بلکه این مساله به ماهیت نظام بین‌الملل، مناسبات قدرت و چگونگی توزیع فرصت‌های علمی و فناوری در جهان امروز بازمی‌گردد. امیدوارم این گردهمایی، زمینه‌ساز گفت‌وگوهای سازنده، شناخت دقیق‌تر ابعاد این پدیده و ارائه راهکارهای علمی برای مقابله با هرگونه تبعیض و محرومیت در عرصه علم و دانش باشد.
مشاور مقام معظم رهبری در بخش دیگری از این پیام در خصوص «علم در سایه تحریم و جنگ» تصریح کرد: در طول سال‌هایی که کشور تحت تحریم و جنگ قرار داشته، محققان، جوانان و دانشمندان با قوت به کار علمی ادامه داده و آن را تعطیل نکرده‌اند. حتی در دو سال گذشته، با وجود تحریم‌ها، به پیشرفت‌های چشمگیری دست یافته‌ایم که نمونه‌هایی از آن ذکر شد.
ولایتی یادآور شد: در هیچ آیین دیگری به اندازه اسلام برای کسب معرفت، دانش‌ورزی و ژرف‌نگری تأکید نشده است. با نگاهی به قرآن کریم و احادیث پیامبر اکرم (ص) و ائمه اطهار (ع) درمی‌یابیم که خداوند و اولیای او همواره همگان (و نه فقط مؤمنان) را به تعقل و خردورزی دعوت کرده‌اند. کسانی که دین و علم را در تعارض می‌بینند، در برابر این حجم از تأکید ناگزیر به سکوتند؛ زیرا نه در منابع اسلامی و نه در تاریخ ظهور این دین، نشانی از علم‌ستیزی وجود ندارد. اگر آیات و روایات فضیلت علم را کنار هم بگذاریم، کتاب‌های بزرگی پدید می‌آید و اگر اولیای اسلام تا این اندازه بر فضیلت دانش تأکید نکرده بودند، تمدن اسلامی هرگز به این عظمت نمی‌رسید.
میراث علمی ایران و تمدن اسلامی، پایه و ریشه علم در جهان امروز است
ولایتی خاطرنشان کرد: میراث علمی ایران و تمدن اسلامی، پایه و ریشه علم در جهان امروز است. اگر باروری علم را یکسره حاصل کوشش دانشمندان مسلمان و ایرانی ندانیم، دست‌کم باید بپذیریم که این بنای رفیع، بر پایه دانش و تمدن والای ایرانی و اسلامی استوار شده است. ایران یکی از مهمترین کانون‌های پرورش و پیشرفت علوم، از جمله جبر، مثلثات و نجوم بوده و این دانش‌ها را به جهان، از جمله غرب منتقل کرده است؛ چرا که علم از شرق به غرب منتقل شده و پیشرفت‌های امروز غرب، مبنایی در شرق و از جمله ایران دارد.
وی بیان کرد: پس از ظهور اسلام، مسلمانان با تمدن‌های کهن روم، ایران و هند روبه‌رو شدند. در دوران عباسی، به ویژه از قرن دوم هجری، نهضت بزرگ ترجمه آغاز شد و آثار ارسطو، جالینوس، بقراط و دیگر حکیمان یونانی به عربی ترجمه شد. در مقابل، آثاری چون «قانون» و «شفا»ی ابوعلی سینا در قرن ۱۱ و ۱۲ میلادی با ترجمه به لاتین، به اروپا راه یافت و به رنسانس علمی در غرب انجامید. به بیان دیگر، اروپای قرون وسطی که دچار افول علمی بود، در احیای علمی خود مدیون دانشمندان مسلمان بود.
ولایتی عنوان کرد: وقتی از دوران طلایی علم در تمدن اسلامی سخن می‌گوییم، نام‌هایی به ذهن می‌آید که تاریخ بشر را دگرگون کردند؛ بیشتر این چهره‌ها در «ایران بزرگ فرهنگی» پرورش یافتند. ایران بزرگ فرهنگی شامل ۱۴ تا ۱۵ کشور پیرامونی است؛ چنان‌که بیرونی و خوارزمی در خوارزم، ابن‌سینا در بخارا، رازی و طوسی در توس و خازنی در مرو به پژوهش پرداختند. ابوریحان بیرونی شعاع زمین را با روشی هوشمندانه اندازه گرفت، زکریای رازی از بنیان‌گذاران پزشکی بالینی بود و ابن‌سینا کتاب «قانون» را نگاشت.
