تجربه کشور‌های منطقه و بزرگ جهان؛ از تولید برق خانگی تا تقویت امنیت انرژی
باشگاه خبرنگاران جوان؛ کیمیا قلی‌پور - روح الله حمیدیان مدیرکل دفتر روابط عمومی و امور بین‌الملل ساتبا یادداشتی در اختیار باشگاه خبرنگاران جوان قرار داد؛ که متن آن به شرح زیر است؛
بررسی تجارب جهانی نشان می‌دهد که توسعه نیروگاه‌های خورشیدی خانگی از مرحله طرح‌های محدود و آزمایشی عبور کرده و در برخی کشور‌ها به مقیاس چندمیلیونی رسیده است. بر اساس آمار‌های منتشرشده، چین بیش از ۷.۳ میلیون سامانه خورشیدی خانگی نصب کرده و هند نیز در چارچوب برنامه ملی توسعه خورشیدی پشت‌بامی، از ۵.۵ میلیون سامانه نصب‌شده عبور کرده است.
تجربه این کشور‌ها و دیگر نمونه‌های بین‌المللی نشان می‌دهد که با طراحی سازوکار‌های مناسب تأمین مالی، رفع موانع اجرایی و جلب مشارکت مردم، می‌توان ظرفیت قابل توجهی از تولید برق را در محل مصرف ایجاد کرد.
توسعه این ظرفیت‌ها، در صورت همراهی با تجهیزات ذخیره‌سازی و امکان تأمین برق مستقل، می‌تواند علاوه بر کمک به تأمین برق کشور، در افزایش تاب‌آوری زیرساخت‌های انرژی و آمادگی ملی در برابر بحران‌ها نقش‌آفرین باشد.
در ترکیه، توسعه گسترده نیروگاه‌های خورشیدی خودتأمین و تسهیل مقررات تولید برق، امکان مشارکت بیشتر بخش خصوصی و مصرف‌کنندگان را فراهم کرده است. در پاکستان، افزایش قابل توجه ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی متصل به شبکه، نقش خانوار‌ها و کسبوکارها را در تولید برق پررنگ‌تر کرده و در عراق، استفاده از تسهیلات بانکی برای تجهیز منازل به سامانه‌های خورشیدی در دستور کار قرار گرفته است.
در کشور‌های همسایه شمالی ایران نیز نمونه‌های قابل توجهی وجود دارد. ارمنستان با توسعه نظام تولیدکنندگان مستقل و جمهوری آذربایجان با ایجاد چارچوب مصرف‌کنندگان فعال، زمینه مشارکت مستقیم شهروندان در تولید برق را فراهم کرده‌اند.
در این میان، تجربه چین از منظر توسعه زیرساخت و مدیریت شبکه برق اهمیت مضاعفی دارد. توسعه صد‌ها گیگاوات ظرفیت خورشیدی پراکنده در این کشور نشان می‌دهد که تولید برق در مقیاس محلی، در صورت همراهی با زیرساخت‌های فنی، ذخیره‌سازی و مدیریت هوشمند شبکه، می‌تواند به بخشی اثرگذار از ساختار تأمین انرژی تبدیل شود.
با این حال، مهمترین درس این تجربیات برای کشور ما آن است که توسعه نیروگاه‌های خورشیدی پشت‌بامی نباید صرفاً با هدف افزایش ظرفیت تولید برق دنبال شود؛ بلکه لازم است نقش این ظرفیت‌ها در افزایش تاب‌آوری شبکه، کاهش وابستگی به تولید متمرکز و استمرار تأمین برق در شرایط بحرانی نیز مورد توجه قرار گیرد.
چنانچه توسعه نیروگاه‌های خانگی با ذخیره‌ساز‌های مناسب، استاندارد‌های ایمنی و قابلیت عملکرد مستقل از شبکه همراه شود، این سامانه‌ها می‌توانند به تقویت آمادگی کشور در برابر مخاطرات طبیعی، حوادث پیش‌بینی‌نشده و اختلالات زیرساختی کمک کنند.
از این منظر، طرح «هر خانه، یک نیروگاه» می‌تواند علاوه بر ایجاد فرصت اقتصادی برای خانوار‌ها و توسعه انرژی‌های پاک، بخشی از راهبرد بلندمدت کشور برای تقویت امنیت انرژی و افزایش تاب‌آوری ملی باشد.
تجربه جهانی و منطقه‌ای نشان داده است که موفقیت چنین برنامه‌هایی نیازمند مجموعه‌ای هماهنگ از تأمین مالی پایدار، مشارکت مردم و بخش خصوصی، تسهیل مقررات، کیفیت تجهیزات و توسعه زیرساخت‌های شبکه برق است.
هدف نهایی باید حرکت از ساختار صرفاً متمرکز تولید برق، به نظامی متنوع‌تر، منعطف‌تر و تاب‌آورتر باشد؛ نظامی که در آن هر خانه، هر کارخانه و هر ساختمان عمومی بتواند سهمی در تولید انرژی و تقویت پایداری کشور داشته باشد.
