۶ سال قطع رابطه ایران و فرانسه بر سر یک نشان سلطنت
پس‌فرستادن مدال رسمی پادشاه توسط «کنت دوسارتیژ» به وزارت خارجه به جرم نگرفتن نشان همایونی، اوج زیاده‌خواهی دیپلماتی بود که گمان می‌کرد تهران تسلیم قراردادهای یک‌طرفه می‌شود؛ رویدادی که با واکنش تند دستگاه دیپلماسی و این جمله تاریخی وزیر خارجه مواجه شد که «شما به هیچ وجه حق نداشتید چنین مطالبه‌ای کنید!»
خبرگزاری فارس_گروه تاریخ: بازگرداندن نشان همایونی به وزارت خارجه و تهدید به ترک تهران از سوی سفیر فرانسه، نقطه اوج زیاده‌خواهی دیپلماتی بود که گمان می‌کرد دستگاه دیپلماسی ایران تن به قراردادهای یک‌طرفه و تحقیرآمیز می‌دهد؛ اما صلابت و پاسخ کوبنده میرزا تقی‌خان امیرکبیر، خط بطلانی بر این توهم کشید و نشان داد که عزت ملی ایران معامله‌شدنی نیست.
ماجرا از اواخر دوران محمدشاه قاجار آغاز شد؛ زمانی که دولت فرانسه «کنت دوسارتیژ» را به عنوان سفیر فوق‌العاده راهی تهران کرد تا زمینه انعقاد قراردادهای تجاری و سیاسی را فراهم کند.
هرچند این دیپلمات فرانسوی تلاش‌های زیادی برای پیشبرد منافع کشور متبوع خود انجام داد، اما رویکرد او و دولت متبوعش همواره بر محور امتیازگیری‌های یک‌طرفه و نابرابر می‌چرخید. با روی کار آمدن ناصرالدین شاه و آغاز صدارت میرزا تقی‌خان امیرکبیر، این کشمکش وارد مرحله تازه‌ای شد.
کنت دوسارتیژ که به بهانه‌های مختلف از جمله حمایت از کاتولیک‌های فرانسوی و سایر اتباع این کشور به دنبال توسعه نفوذ غیرقانونی خود در پایتخت ایران بود، بر سر مسائل کاملاً حاشیه‌ای جنجال به پا کرد. او به این موضوع معترض بود که چرا پادشاه ایران مانند سایر سفرای خارجی، نشان همایونی را به او اعطا نکرده است.
کار به جایی رسید که این سفیر مغرور، حتی نشان اعطایی پادشاه پیشین را به وزارت امور خارجه ایران پس فرستاد و گستاخانه تهدید کرد که اگر خواسته‌هایش درباره رسمیت بخشیدن به قراردادهای تجاری یک‌طرفه پذیرفته نشود، تهران را ترک خواهد کرد.
در برابر این رفتار خارج از عرف دیپلماتیک و قلدرمآبانه، امیرکبیر با استواری و درایت کامل ایستادگی کرد.
صدرراعظم بزرگ ایران به این دیپلمات تفهیم کرد که عقد هرگونه قرارداد بازرگانی مستلزم اعطای اختیارنامه رسمی از سوی دولت فرانسه و رعایت حقوق و امتیازات کاملاً متقابل برای تجار ایرانی مقیم فرانسه است؛ امتیازی که فرانسوی‌ها به هیچ وجه حاضر به پذیرش آن نبودند، چرا که تمایلی نداشتند تجار ایرانی از حقوق برابر با اتباع خود برخوردار شوند.
اوج این تقابل دیپلماتیک در نامه‌نگاری‌های رسمی وزارت خارجه ایران بازتاب یافته است. حاجی میرزا مسعود گرمرودی، وزیر وقت امور خارجه، در آذرماه ۱۲۲۷ شمسی (۱۷۸ سال قبل) در پاسخ به نامه‌های شکوه و اعتراض‌آمیز کنت دوسارتیژ خطاب به او نوشت:
«رفتار آن جناب که از جانب دولت دوست مأمور به اقامت در این دربارید، مورث کمال تعجب و تحیر آمد… دوستدار می‌تواند صراحتاً به آن جناب بنویسد که هیچ وجه من الوجوه حق نداشتید به این سیاق و به این طرز از اولیای دولت علیه مطالبه نشان دهید.»
وزیر خارجه ایران با صراحت به سفیر فرانسه یادآور شد که فرستادن نشان اعطایی پادشاه به بهانه‌های واهی و توقع بی‌رویه برای دریافت نشان‌های افتخار، رفتاری دور از نزاکت و مایه برهم زدن مناسبات دوستانه دو دولت است.
این موضع‌گیری قاطعانه و بی‌اعتنایی کامل امیرکبیر به فشارهای سیاسی و نامه‌نگاری‌های تند سفیر فرانسه، کار را به جایی رساند که کنت دوسارتیژ در ماه رجب در اردیبهشت‌ماه ۱۲۲۸ شمسی، ناچار شد دست از پا درازتر تهران را ترک کند و به کشورش بازگردد.
به دنبال این برخورد قاطع و تبادل یادداشت‌های تند میان دو کشور، روابط سیاسی ایران و فرانسه به مدت شش سال به طور کامل قطع شد و در این مدت، حفظ منافع اتباع فرانسه در خاک ایران بر عهده سفارت بریتانیا قرار گرفت.
این رویداد تاریخی در دستگاه دیپلماسی کشور، گواهی روشن بر این حقیقت است که استقلال سیاسی، ایستادگی در برابر زیاده‌خواهی بیگانگان و صیانت از حقوق برابر ملت ایران، میراثی گران‌بها از دوران طلایی صدارت امیرکبیر است که همواره نقشه راه عزت‌آفرین کشور در عرصه بین‌المللی به شمار می‌رود.
منابع:
۱. کتاب «میرزا تقی‌خان امیرکبیر» از عباس اقبال آشتیانی
۲.کتاب «تاریخ ایران در دوره سلطنت قاجار» از علی‌اصغر شمیم
پایان پیام/
#ناصرالدین_شاه #قاجار #انگلیس #فرانسه #محمدشاه #روابط_خارجی #امیرکبیر
بمنظور دسترسی پایدار به اخبار و مطالب ما، آخرین نسخه اپلیکیشن خبرگزاری فارس را می‌توانید از اینجا و در فروشگاه‌های «کافه‌بازار» و «مایکت» دانلود و نصب کنید.
