نسخه‌ای که ناترازی برق را هدف می‌گیرد
باشگاه خبرنگاران جوان - خورشید غروب می‌کند، اما نیاز ایران به برق متوقف نمی‌شود. در شرایطی که توسعه نیروگاه‌های خورشیدی به یکی از محور‌های برنامه‌ریزی صنعت برق تبدیل شده، تأمین برق پایدار در ساعات شب همچنان یک چالش اساسی است؛ مسئله‌ای که توسعه انرژی هسته‌ای و بررسی فناوری راکتور‌های کوچک ماژولار (SMR) می‌تواند بخشی از پاسخ بلندمدت به آن باشد.
نیاز به برق با غروب خورشید متوقف نمی‌شود و شبکه همچنان باید در ساعات شب، برق موردنیاز خانوارها، صنایع و مراکز خدماتی را تأمین کند. به همین دلیل، مسئله اصلی در برنامه‌ریزی آینده برق کشور، انتخاب میان انرژی خورشیدی و هسته‌ای نیست؛ بلکه ایجاد ترکیبی متوازن از منابع تولید برق است که بتواند هم در ساعات اوج تابش خورشید و هم در ساعات شب، پایداری شبکه را تضمین کند.
در چنین ترکیبی، نیروگاه‌های خورشیدی می‌توانند سهم تولید برق در روز را افزایش دهند و نیروگاه‌های هسته‌ای نیز با تولید مستمر، بخشی از نیاز پایه شبکه را تأمین کنند. در کنار این دو منبع، توسعه ذخیره‌ساز‌های انرژی، تقویت زیرساخت انتقال و توزیع و مدیریت مصرف نیز نقش مکمل خواهند داشت.
بوشهر؛ تجربه‌ای برای توسعه ظرفیت هسته‌ای
ایران برای ورود به مسیر توسعه برق هسته‌ای از نقطه صفر شروع نمی‌کند. بهره‌برداری از نیروگاه اتمی بوشهر، تجربه ارزشمندی در زمینه طراحی، بهره‌برداری، نگهداری و مدیریت یک نیروگاه هسته‌ای در مقیاس بزرگ برای کشور ایجاد کرده است.
از سوی دیگر، هدف‌گذاری ۲۰ هزار مگاوات ظرفیت برق هسته‌ای نشان می‌دهد که توسعه این انرژی قرار است جایگاه پررنگ‌تری در سبد تولید برق ایران پیدا کند؛ هدفی که تحقق آن نیازمند برنامه‌ریزی بلندمدت، تأمین منابع مالی، توسعه فناوری و تربیت نیروی انسانی متخصص است.
نسل جدید نیروگاه‌های هسته‌ای در مقیاس کوچک
راکتور‌های کوچک ماژولار یا SMR از جمله فناوری‌هایی هستند که در سال‌های اخیر توجه بسیاری از کشور‌ها و فعالان صنعت هسته‌ای را به خود جلب کرده‌اند.
ویژگی اصلی این راکتورها، ظرفیت تولید پایین‌تر نسبت به نیروگاه‌های هسته‌ای متعارف، طراحی ماژولار و امکان ساخت واحد‌های استاندارد و توسعه ظرفیت به‌صورت مرحله‌ای است. در این الگو، به جای آنکه تمام ظرفیت یک نیروگاه بزرگ در قالب یک پروژه واحد احداث شود، می‌توان متناسب با نیاز و شرایط زیرساختی، واحد‌های کوچک‌تری را به شبکه اضافه کرد.
این ویژگی می‌تواند برای ایران نیز قابل بررسی باشد؛ به‌ویژه در مناطقی که صنایع بزرگ به برق پایدار و مستمر نیاز دارند یا در مناطقی که توسعه ظرفیت تولید برق با محدودیت‌های شبکه انتقال مواجه است.
البته نباید از SMR تصویری به‌عنوان راهکاری فوری برای عبور از خاموشی‌های فعلی ارائه کرد. این فناوری نیز مانند نیروگاه‌های هسته‌ای بزرگ، به سرمایه‌گذاری، مطالعات فنی و اقتصادی، زیرساخت‌های تخصصی، نظام نظارتی مستقل و رعایت استاندارد‌های سختگیرانه ایمنی و پدافندی نیاز دارد. بنابراین، مزیت اصلی آن را باید در ظرفیت بالقوه برای توسعه بلندمدت و مرحله‌ای تولید برق جست‌و‌جو کرد.
فراتر از تولید برق؛ فرصت صنعتی و فناوری
اهمیت توسعه راکتور‌های کوچک ماژولار صرفاً به تأمین برق محدود نمی‌شود. ورود هدفمند به این حوزه می‌تواند زمینه توسعه توان مهندسی و صنعتی کشور را نیز فراهم کند.
در صورت انتخاب طراحی مناسب و دستیابی به فناوری‌های موردنیاز، امکان توسعه تدریجی زنجیره تأمین داخلی در حوزه تجهیزات، قطعات، سامانه‌های کنترلی، مهندسی، ساخت و خدمات نگهداری فراهم خواهد شد. چنین مسیری می‌تواند به ارتقای توان شرکت‌های داخلی و افزایش سهم صنایع ایرانی در پروژه‌های هسته‌ای منجر شود.
همچنین برخی طراحی‌های راکتور‌های کوچک، علاوه بر تولید برق، برای تأمین حرارت موردنیاز صنایع، تولید هم‌زمان برق و حرارت و حتی آب‌شیرین‌کنی توسعه یافته‌اند. این قابلیت‌ها برای کشوری مانند ایران که با چالش تأمین انرژی صنایع و محدودیت منابع آب در برخی مناطق مواجه است، اهمیت مضاعفی دارد.
البته بهره‌گیری از این ظرفیت‌ها به نوع طراحی راکتور، شرایط اقتصادی پروژه و امکان اتصال آن به زیرساخت‌های صنعتی و شهری بستگی خواهد داشت.
نسخه آینده برق ایران؛ ترکیب خورشید، اتم و ذخیره‌ساز‌ها
ناترازی برق ایران مسئله‌ای چندبعدی است و نمی‌توان انتظار داشت با توسعه یک فناوری یا احداث چند نیروگاه به‌تنهایی برطرف شود. افزایش ظرفیت نیروگاه‌های خورشیدی و سایر تجدیدپذیرها، ارتقای راندمان نیروگاه‌های حرارتی، توسعه ذخیره‌ساز‌های انرژی، تقویت شبکه برق و افزایش سهم انرژی هسته‌ای باید به‌صورت هم‌زمان در دستور کار قرار گیرد.
در این میان، نیروگاه‌های هسته‌ای بزرگ می‌توانند ظرفیت قابل‌توجهی برای تولید مستمر برق فراهم کنند و راکتور‌های کوچک ماژولار نیز به‌عنوان گزینه‌ای مکمل، امکان توسعه مرحله‌ای ظرفیت و تأمین انرژی برخی مراکز صنعتی و مناطق مشخص را پیش روی کشور قرار دهند.
واقعیت این است که SMR قرار نیست خاموشی‌های امروز ایران را برطرف کند؛ اما مسئله تأمین برق پایدار در سال‌های آینده را نمی‌توان بدون بررسی فناوری‌های جدید و متنوع‌سازی سبد تولید انرژی دنبال کرد.
خورشید برای تأمین برق روز ظرفیت قابل‌توجهی دارد، اما تأمین برق شبانه به منابع پایدار نیز نیازمند است. از این منظر، توسعه هم‌زمان انرژی خورشیدی و هسته‌ای نه یک انتخاب متضاد، بلکه بخشی از راهبرد بلندمدت ایران برای عبور از ناترازی و دستیابی به امنیت پایدار انرژی خواهد بود.
منبع: فارس
