حفره لایه اوزون در مسیر ترمیم قرار گرفته است

باشگاه خبرنگاران جوان؛ حسین قربانی - حسین شاهباز، مدیر دفتر طرح ملی حفاظت از لایه اوزون سازمان حفاظت محیط زیست در مراسم گرامیداشت سی‌وهشتمین سالگرد پروتکل مونترال و روز جهانی ازون با اشاره به تاریخچه شکل‌گیری تلاش‌های بین‌المللی برای حفاظت از لایه اوزون اظهار کرد: داستان تخریب لایه اوزون از دهه‌های گذشته آغاز شد و مطالعات علمی در دهه ۱۹۶۰ نشان داد که این لایه در حال تخریب است.

وی افزود: در مطالعات اولیه، تصور می‌شد بخشی از این تخریب ناشی از فعالیت هواپیما‌ها و تجهیزاتی باشد که در ارتفاعات بالا فعالیت می‌کنند، اما در دهه ۱۹۷۰ مشخص شد برخی گاز‌های شیمیایی که از دهه‌های قبل تولید و مصرف می‌شدند، عامل اصلی تخریب لایه اوزون هستند.

شاهباز ادامه داد: تولید برخی از این گاز‌های مخرب از سال ۱۹۲۸ آغاز شد و به‌تدریج در دهه‌های بعد به تولید انبوه رسید. در نهایت دولت‌ها به این نتیجه رسیدند که برای مقابله با این روند باید اقدام مشترکی انجام دهند.

مدیر دفتر طرح ملی حفاظت از لایه اوزون سازمان حفاظت محیط زیست گفت: در سال ۱۹۸۵، ۲۸ کشور در اتریش گرد هم آمدند و کنوانسیون وین برای حفاظت از لایه اوزون شکل گرفت. این کنوانسیون در ابتدا بیشتر یک چارچوب حقوقی بود و برای اجرای عملی آن، نیاز به توافق دیگری وجود داشت.

وی افزود: در ۱۶ سپتامبر ۱۹۸۷، کشور‌ها در مونترال گرد هم آمدند و پروتکل مونترال را برای مقابله با مواد مخرب لایه اوزون تصویب کردند. این پروتکل در سال ۱۹۸۹ اجرایی شد و جمهوری اسلامی ایران نیز در همان سال به این توافقات پیوست و آنها را در مجلس شورای اسلامی به تصویب رساند.

شاهباز با اشاره به فعالیت دفتر طرح ملی حفاظت از لایه اوزون در ایران بیان کرد: این دفتر در سال ۱۳۷۳ فعالیت خود را آغاز کرد و حدود ۳۲ سال است که در حوزه حفاظت از لایه اوزون فعالیت می‌کند.

وی یکی از مهم‌ترین دستاورد‌های ایران را حذف مواد مخرب لایه اوزون دانست و گفت: در سال ۲۰۱۰، طی مدرکی به جمهوری اسلامی ایران اعلام شد که کشورمان به عنوان نخستین کشور در منطقه آسیا و اقیانوسیه توانسته است CFC‌ها را حذف کند.

مدیر دفتر طرح ملی حفاظت از لایه اوزون سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: ساختار اجرایی مناسب یکی از دلایل موفقیت ایران در اجرای برنامه‌های پروتکل مونترال بوده است و وجود سازوکار‌های مالی و اجرایی مناسب موجب شده است اجرای پروژه‌ها با مشکل جدی مواجه نشود.

شاهباز با اشاره به اصلاحیه سال ۲۰۱۶ پروتکل مونترال اظهار کرد: در مرحله نخست، گاز‌هایی که بیشترین تخریب را برای لایه اوزون داشتند، حذف شدند و برای آنها گاز‌های جایگزین مورد استفاده قرار گرفت؛ اما برخی از این جایگزین‌ها اگرچه تخریب کمتری برای لایه اوزون داشتند، اثرات گلخانه‌ای قابل توجهی ایجاد می‌کردند.

وی افزود: به همین دلیل از سال ۲۰۱۶ برنامه‌ریزی شد تا این گاز‌ها نیز مدیریت و به‌تدریج حذف شوند. کشور‌های عضو پروتکل مونترال بر اساس سطح توسعه‌یافتگی در گروه‌های مختلف قرار گرفتند و برای هر گروه برنامه زمانی مشخصی در نظر گرفته شد.

شاهباز گفت: کشور‌های توسعه‌یافته از سال ۲۰۱۹ موظف به اجرای اصلاحیه شدند، اما کشور‌های در حال توسعه، از جمله جمهوری اسلامی ایران، برنامه زمانی متفاوتی دارند. در ایران نیز اصلاحیه در دولت تصویب شده و مراحل قانونی آن در مجلس شورای اسلامی در حال پیگیری است.

مدیر دفتر طرح ملی حفاظت از لایه اوزون با اشاره به اهمیت سال ۲۰۲۸ برای ایران اظهار کرد: سال ۲۰۲۸ برای ما بسیار مهم است؛ چرا که پس از این سال دیگر نباید افزایش مصرف این گاز‌ها را داشته باشیم و باید روند کاهش مصرف را دنبال کنیم.

وی ادامه داد: بر اساس برنامه تعیین‌شده، ایران تا سال ۲۰۴۸ باید ۸۵ درصد از مواد موردنظر را حذف کند و در نهایت نیز برنامه پروتکل مونترال به‌گونه‌ای طراحی شده است که تا سال ۲۰۶۶ شرایط لایه اوزون به وضعیت پیش از تخریب گسترده در دهه ۱۹۸۰ بازگردد.

شاهباز با اشاره به روند اجرای برنامه در ایران گفت: برنامه‌های اجرایی سالانه از سوی پروتکل مونترال به کشور‌های عضو ابلاغ می‌شود و ایران در بسیاری از موارد حتی جلوتر از برنامه تعیین‌شده حرکت کرده است.

وی افزود: اگر بر اساس برنامه قرار باشد در سال آینده میزان مشخصی از مواد مخرب حذف شود، ایران تلاش کرده است بخشی از این هدف را زودتر محقق کند و منحنی عملکرد کشور نیز نشان می‌دهد که همواره جلوتر از برنامه حرکت کرده‌ایم.

مدیر دفتر طرح ملی حفاظت از لایه اوزون سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به اقدامات آموزشی این دفتر گفت: تاکنون حدود یک هزار و ۲۰۰ نفر از تکنسین‌ها، مهندسان و مربیان آموزشی آموزش دیده‌اند و حدود ۲۲ هزار نفرساعت آموزش در این حوزه ارائه شده است.

شاهباز ادامه داد: همچنین حدود ۹ هزار و ۲۰۰ نفر در دوره‌های آموزشی مختلف آموزش دیده‌اند و تعدادی از افراد نیز برای آموزش‌های بین‌المللی از کارخانه‌ها اعزام شده‌اند.

وی از انجام مطالعات مختلف و اجرای طرح‌های تجهیزاتی در کشور خبر داد و گفت: تاکنون با اجرای برنامه‌های مختلف، حدود ۱۰ هزار تن از مواد مخرب لایه اوزون از چرخه مصرف حذف شده است.

شاهباز با اشاره به روند تغییرات حفره لایه اوزون اظهار کرد: بررسی تصاویر و مستندات ماهواره‌ای نشان می‌دهد که حفره لایه اوزون در سال ۲۰۰۰ به بیشترین میزان خود رسید، اما پس از آن به‌تدریج آثار اقدامات بین‌المللی برای کاهش مواد مخرب نمایان شد.

وی افزود: مستندات و گزارش‌های ارائه‌شده از سوی سازمان‌های بین‌المللی نیز نشان می‌دهد جمهوری اسلامی ایران یکی از کشور‌های موفق در کنترل و مدیریت مواد مخرب لایه اوزون بوده است.

مدیر دفتر طرح ملی حفاظت از لایه اوزون در پایان با تأکید بر ضرورت همکاری کشور‌ها برای حفاظت از محیط زیست گفت: محیط زیست مرز نمی‌شناسد و راه‌حل مسائل زیست‌محیطی نیز همکاری‌های بین‌المللی است. همه کشور‌ها باید برای حفاظت از این سپر حفاظتی زمین و بهبود شرایط محیط زیست جهان همکاری کنند.