گواهی سپرده کالایی؛ ابزاری برای شفافیت بیشتر و تأمین مالی تولید

باشگاه خبرنگاران جوان؛ کیمیا قلی‌پور  - مهدی بیات‌منش، کارشناس بازار سرمایه، در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی باشگاه خبرنگاران جوان، با اشاره به ظرفیت‌های گواهی سپرده کالایی بیان کرد: گواهی سپرده کالایی یکی از ابزار‌های مهم بازار سرمایه است که می‌تواند فرآیند معاملات کالا را از شیوه‌های سنتی به سمت یک بستر رسمی، شفاف و قانونمند هدایت کند. در این سازوکار، کالا در انبار‌های مورد تأیید بورس نگهداری می‌شود و در مقابل، گواهی سپرده کالایی به عنوان نماینده مالکیت کالا صادر می‌شود که قابلیت معامله در بازار سرمایه را دارد.

او افزود: یکی از مهم‌ترین مزایای این ابزار، کمک به شفافیت معاملات و کشف قیمت واقعی کالاهاست. زمانی که معاملات در یک بازار رسمی و بر مبنای عرضه و تقاضا انجام شود، اطلاعات قیمتی در اختیار فعالان اقتصادی قرار می‌گیرد و زمینه شکل‌گیری قیمت‌های غیرشفاف و چندگانه کاهش پیدا می‌کند. از این منظر، گواهی سپرده کالایی می‌تواند به ایجاد یک مرجع قیمتی مناسب برای کالا‌های مختلف کمک کند.

بیات‌منش ادامه داد: گواهی سپرده کالایی همچنین می‌تواند برای تولیدکنندگان و عرضه‌کنندگان کالا مزیت قابل توجهی داشته باشد. تولیدکننده می‌تواند محصول خود را در انبار‌های مورد تأیید بورس سپرده‌گذاری کرده و پس از دریافت گواهی، نسبت به فروش آن در زمان مناسب اقدام کند. این موضوع به تولیدکننده اجازه می‌دهد مدیریت بهتری بر زمان فروش محصول داشته باشد و الزام به فروش فوری کالا در شرایط نامساعد بازار کاهش پیدا کند.

این کارشناس بازار سرمایه با بیان اینکه گواهی سپرده کالایی می‌تواند به توسعه سرمایه‌گذاری در بازار کالا نیز کمک کند، گفت: سرمایه‌گذار با خرید این گواهی می‌تواند به‌صورت غیرمستقیم در بازار کالای پایه حضور داشته باشد، بدون اینکه نیاز به خرید، حمل و نگهداری فیزیکی کالا داشته باشد. این ویژگی ضمن کاهش بخشی از پیچیدگی‌های معاملات سنتی، می‌تواند تنوع ابزار‌های سرمایه‌گذاری در بازار سرمایه را افزایش دهد.

او با اشاره به ظرفیت این ابزار برای کاهش برخی هزینه‌های معاملاتی و واسطه‌گری اظهار کرد: ایجاد یک سازوکار استاندارد برای سپرده‌گذاری، معامله و انتقال مالکیت کالا می‌تواند بخشی از فرآیند‌های سنتی را حذف یا تسهیل کند و در نهایت به افزایش کارایی زنجیره معاملات منجر شود. البته هدف از توسعه این ابزار نباید حذف کامل واسطه‌ها باشد، بلکه کاهش واسطه‌گری غیرشفاف و غیرمولد و جایگزینی آن با یک زنجیره شفاف و کارآمد است.

بیات‌منش تأکید کرد: در فرآیند معاملات گواهی سپرده کالایی همچنان مجموعه‌ای از فعالان اقتصادی از جمله انبارداران، کارگزاران، شرکت‌های حمل‌ونقل، بیمه‌گران، نهاد‌های مالی و بازارگردانان نقش دارند و موفقیت این بازار به هماهنگی و کارآمدی این حلقه‌ها وابسته است.

 تأمین مالی تولید با پشتوانه کالا

این کارشناس بازار سرمایه با اشاره به نقش گواهی سپرده کالایی در تأمین مالی تولید اظهار کرد: در صورت توسعه ابزار‌های مالی مرتبط با این گواهی، کالا‌های موجود در انبار می‌توانند به عنوان پشتوانه‌ای برای تأمین مالی مورد استفاده قرار گیرند. این ظرفیت می‌تواند به تولیدکنندگان کمک کند تا از ارزش دارایی‌های خود برای تأمین نقدینگی استفاده کرده و بخشی از فشار مالی ناشی از نیاز به سرمایه در گردش را کاهش دهند.

او افزود: البته صرف صدور گواهی سپرده به معنای تحقق خودکار ظرفیت تأمین مالی نیست. برای استفاده مؤثر از این قابلیت، لازم است بانک‌ها و مؤسسات اعتباری پذیرش مناسبی نسبت به گواهی‌ها به عنوان وثیقه داشته باشند و سازوکار ارزش‌گذاری روزآمد کالا، مدیریت نکول، اجرای وثیقه و فروش آن در شرایط لازم نیز به‌صورت شفاف تعریف شود.

بیات‌منش تصریح کرد: هرچه بازار معاملات این گواهی‌ها عمیق‌تر و نقدشونده‌تر باشد، امکان استفاده از آن به عنوان پشتوانه تأمین مالی نیز افزایش پیدا می‌کند؛ بنابراین توسعه بازار ثانویه و حضور فعال سرمایه‌گذاران اهمیت زیادی دارد.

 نقدشوندگی؛ شرط مهم موفقیت گواهی سپرده

این کارشناس بازار سرمایه با بیان اینکه صدور گواهی سپرده به‌تنهایی به معنای شکل‌گیری یک بازار فعال نیست، گفت: یکی از الزامات مهم توسعه این ابزار، وجود نقدشوندگی کافی است. اگر تعداد خریداران و فروشندگان محدود باشد یا بازارگردانی و حجم معاملات مناسبی وجود نداشته باشد، دارنده گواهی ممکن است هنگام فروش با فاصله قابل توجه میان قیمت خرید و فروش یا کمبود تقاضا مواجه شود.

او ادامه داد: این موضوع به‌ویژه درباره کالا‌هایی که حجم تولید یا تقاضای محدودی دارند اهمیت بیشتری پیدا می‌کند؛ بنابراین در کنار افزایش تعداد کالا‌های قابل پذیرش، باید به عمق بازار و توانایی آن برای ایجاد معاملات مستمر نیز توجه شود.

همه کالا‌ها مناسب گواهی سپرده نیستند

بیات‌منش با تأکید بر ضرورت توسعه مرحله‌ای این ابزار گفت: همه کالا‌ها ظرفیت یکسانی برای ورود به بازار گواهی سپرده کالایی ندارند. کالا‌هایی که از استانداردپذیری بالا، قابلیت درجه‌بندی کیفی، امکان نگهداری مناسب در انبار، فسادپذیری پایین، حجم تولید و تقاضای کافی و قابلیت تحویل و حمل‌ونقل مناسب برخوردارند، ظرفیت بیشتری برای موفقیت در این بازار دارند.

او افزود: بنابراین توسعه این بازار نباید صرفاً با هدف افزایش تعداد نماد‌ها و کالا‌های قابل پذیرش دنبال شود، بلکه لازم است ورود هر کالا بر اساس ویژگی‌های فنی، اقتصادی و میزان تقاضای آن و با توجیه اقتصادی صورت گیرد.

توسعه زیرساخت‌ها؛ پیش‌شرط تعمیق بازار

این کارشناس بازار سرمایه عنوان کرد: برای توسعه گواهی سپرده کالایی، افزایش تنوع کالا‌های قابل پذیرش، توسعه انبار‌های استاندارد، تقویت زیرساخت‌های معاملاتی، افزایش نقدشوندگی، ارتقای نظارت بر کیفیت و موجودی کالا و افزایش آگاهی تولیدکنندگان و سرمایه‌گذاران ضروری است.

بیات‌منش گفت: گواهی سپرده کالایی را باید یک ابزار مؤثر، اما وابسته به زیرساخت دانست. هرچه استانداردسازی انبارها، شفافیت اطلاعات، عمق معاملات، نظارت بر کیفیت کالا، بیمه و سازوکار‌های تأمین مالی همزمان تقویت شود، ظرفیت این ابزار برای افزایش شفافیت، بهبود کشف قیمت، تسهیل معاملات، تأمین مالی تولید و تعمیق بازار سرمایه نیز بیشتر خواهد شد.

او تأکید کرد: در نهایت، گواهی سپرده کالایی یک راه‌حل خودکار برای مشکلات بازار کالا نیست، بلکه ابزاری است که در صورت فراهم بودن زیرساخت‌های مناسب، می‌تواند بخشی از فرآیند سنتی معاملات کالا را شفاف‌تر و کارآمدتر کرده و ارتباط میان بازار کالا، بازار سرمایه و شبکه تأمین مالی را تقویت کند.