باید از وضعیت «نه جنگ، نه صلح» عبور کنیم/ نام پایه‌گذاران صنعت موشکی در تاریخ ماندگار خواهد شد
باشگاه خبرنگاران جوان؛ آرزو رئوفی‌راد - محمدرضا فیاض، سفیر سابق ایران در امارات، در گفتوگو با باشگاه خبرنگاران جوان درباره شرایط حاکم بر منطقه اظهار داشت: عبور از وضعیت «نه جنگ، نه صلح» برای منطقه ضروری است زیرا زمانی که جامعه و اقتصاد سرگردان باشند و مسئولان ندانند چه باید بکنند، کشور نیز نمی‌داند باید خود را برای چه شرایطی آماده کند.
وی تأکید کرد: مذاکره‌ای که ایران امروز با غرب و در واقع با دنیا انجام می‌دهد، دیگر معنای سابق شرق و غرب را ندارد؛ زیرا جهان امروز نه جناح چپ دارد و نه جناح راست. ایران به جز آمریکا و رژیم صهیونیستی، تقریباً با تمام دنیا در حال مذاکره است و با اروپایی‌ها، چین، روسیه و کشور‌های همسایه، هرکدام به شیوه‌ای گفتوگو می‌کند.
فیاض خاطرنشان کرد: مذاکره کار بسیار لازم و واجبی است و هدف نخست آن باید مدیریت بحران باشد. کاهش تنش نیز جزئی از مدیریت بحران و یکی از روش‌های آن است؛ بنابراین باید مذاکرات را با هدف مدیریت بحران ادامه دهیم تا به نتیجه مطلوب برسیم.
توان موشکی؛ مولفه تعیین‌کننده قدرت نظامی ایران
سفیر سابق ایران در امارات درباره نقش توان موشکی ایران در بازدارندگی منطقه‌ای گفت: آنچه در حوادث اخیر درباره موشک، سایت‌ها، لانچر‌ها و شبکه‌های یکپارچه و مجزا مشاهده شد، یک پدیده ممتاز بود که نیروهای مسلح و استراتژیست‌های ایران عرضه کردند. این موضوع یک تحول اساسی در دنیا ایجاد کرده و همه را متوجه کرده است که بخش موشکی، بخشی تعیین‌کننده است. امروز اگر از کسی بپرسید موشک کار می‌کند یا تانک، پاسخ می‌دهد موشک؛ اگر بپرسید موشک کار می‌کند یا هواپیما، احتمالاً باز هم پاسخ موشک خواهد بود.
فیاض بیان کرد: احتمالاً سازماندهی بخش موشکی به یکی از مولفه‌های قطعی قدرت نظامی همه کشور‌ها تبدیل خواهد شد، زیرا کارکرد آن در جمهوری اسلامی ایران و در نبرد‌های نامتوازن و تحمیلی که در یک سال گذشته وجود داشت، دیده شد.کسانی که این پدیده را برای ایران پیش‌بینی کردند، این صنعت را در ایران نهادینه و بومی کردند و توانستند این بخش را به این حد از تعالی برسانند، جزو خدمتگزاران تاریخی ایران هستند و نام آنها در تاریخ ایران به خوبی برده خواهد شد.
سفیر سابق ایران در امارات افزود: مجموعه موشکی ایران امروز توان اول قدرت نظامی ایران و نخستین مدافع امنیت، یکپارچگی و زندگی مردم است. وی با اشاره به هماهنگی میان نیروهای مسلح جمهوری اسلامی ایران گفت: در نیروهای سپاه پاسداران و ارتش، یگان موشکی و پدافند موشکی وجود دارد و این یگان‌ها در حوزه مأموریت خود و در برنامه‌های مشترک، هماهنگی بیشتری نسبت به گذشته داشته‌اند.
سفیر سابق ایران در امارات تأکید کرد: در طول این یک سال و اندی، حتی یک نمونه از ناهماهنگی میان بخش‌های مختلف نیروهای موشکی کشور مخابره، اعلام یا گفته نشده است. اوج دقت و برنامه‌ریزی در این بخش دیده می‌شود و هر دو یگان با یکدیگر همکاری کرده و کار‌های مشترک انجام می‌دهند؛ بنابراین نیروهای نظامی ما در این بخش نیز کاملاً موفق عمل کرده‌اند.
تنگه هرمز؛ اهمیت راهبردی و ضرورت مدیریت منطقه‌ای
فیاض درباره جایگاه تنگه هرمز در بحران‌های آینده اظهار داشت: اهمیت این تنگه در حوادث اخیر بیشتر از گذشته رخ نمود، زیرا چند آبراه بزرگ دنیا را به یکدیگر متصل می‌کند و نزدیک به ۱۲ کشور در حاشیه و همسایگی آن قرار دارند. تنگه هرمز بزرگ‌ترین معبر نقل‌وانتقال انرژی در جهان است و یکی از بزرگ‌ترین معابر عبور کالا‌های استراتژیک، مواد غذایی، گندم و غلات جهان نیز به شمار می‌رود.
سفیر سابق ایران در امارات تصریح کرد: وقتی مجبور شدیم شرایط جدیدی را برای تنگه هرمز بیان، تدوین و اعلام کنیم، در واقع یک انضباط جدید در آن‌جا مستقر شد؛ این انضباط اهمیت تنگه را بیشتر می‌کند. امروز اگر کالای شما از تنگه هرمز عبور کند، مطمئن هستید که هیچ‌گونه خسارتی به آن وارد نمی‌شود، زیرا جمهوری اسلامی ایران به عنوان ناظر عالی این مجموعه از آن مراقبت می‌کند. در مقابل این مراقبت، از شما حق‌الزحمه دریافت می‌شود.
فیاض خاطرنشان کرد: تنگه هرمز پیش از این نیز اهمیت داشت و اکنون اهمیت بیشتری پیدا کرده است. جمهوری اسلامی ایران بنا بر مصالح و صلاح‌دید خود، روش جدیدی برای اداره تنگه هرمز در پیش گرفته است. باید همه همسایگان در این زمینه همراهی کنند؛ این روش هیچ نقطه ضعف یا نکته منفی علیه هیچ‌کس ندارد، بلکه برای کشور‌های همسایه، تجارت جهانی، انرژی و کالا‌های استراتژیک، نقاط مثبت بسیاری دارد.
تأکید بر مدیریت منطقه‌ای تنگه هرمز
فیاض با اشاره به نقش کشور‌های فرامنطقه‌ای در تنگه هرمز اظهار داشت: بیگانگان علاقه‌مند هستند مانند بسیاری از نقاط دیگر دنیا، در این منطقه نیز بایستند و نظارت داشته باشند، در حالی که چنین ضرورتی وجود ندارد. اگر نمی‌توانستیم این کار را اداره کنیم، می‌توانستیم درخواست کمک کنیم، اما ما خودمان قادر به انجام این کار هستیم و نخستین کسانی که می‌توانند در این زمینه کمک کنند، همسایگان ما هستند.
سفیر سابق ایران در امارات تأکید کرد: فاصله ده‌ها هزار کیلومتری کشور‌های بیگانه از منطقه و زیاده‌خواهی آنها نباید مبنا قرار گیرد. تنگه هرمز متعلق به منطقه است و جمهوری اسلامی ایران بزرگ‌ترین همسایه و ناظر آن است. کشور‌های منطقه باید همکاری کنند و آنها در این زمینه اولویت دارند.
امنیت منطقه باید بومی باشد
فیاض درباره نقش کشور‌های عربی منطقه در تحولات اخیر و ضرورت شکل‌گیری یک سازمان امنیتی مستقل از قدرت‌های فرامنطقه‌ای گفت: کشور‌های عربی منطقه برای ما محل اعتناء هستند و به عنوان همسایگان باید مورد توجه قرار گیرند. همسایگی چیزی نیست که ما انتخاب کنیم؛ همسایگی یک جبر است و نمی‌توانیم همسایگان خود را جابه‌جا کنیم؛ جابه‌جایی ملت‌ها و کشور‌ها امر متداولی در طول تاریخ نیست و همسایگی بخشی از واقعیت منطقه است.
سفیر سابق ایران در امارات ادامه داد: همسایگان عرب ما در منطقه نقش مهمی دارند و باید نقش مهم‌تری نیز داشته باشند. حوادث اخیر نشان داد که امنیت باید بومی باشد و در میان خودمان شکل بگیرد. امنیت وارداتی و سفارشی جواب نداده است.
وی افزود: جمهوری اسلامی ایران به عنوان بزرگ‌ترین کشور حاشیه خلیج فارس، با نزدیک به هزار و چند صد کیلومتر ساحل، باید همراه با همسایگان خود امنیت منطقه را تامین کنند. این کار شدنی است و به نفع همه خواهد بود و از نظر اقتصادی نیز دستاورد‌های خوبی خواهد داشت.
فناوری‌های نوظهور؛ ابزار اداره جهان امروز
فیاض درباره تأثیر هوش مصنوعی، جنگ الکترونیک و فناوری‌های سایبری بر بازدارندگی ایران و منطقه اظهار داشت: این فناوری‌ها ابزار اداره جهان امروز هستند و نمی‌توان نقش آنها را نادیده گرفت؛ این فناوری‌ها نقش تعیین‌کننده دارند و ایران باید هرچه زودتر خود را در این حوزه‌ها تجهیز کند. اخبار و اطلاعاتی که از بخش‌های مختلف منتشر می‌شود، نشان می‌دهد بخش‌های علمی کشور در این زمینه خوب کار کرده‌اند.
سفیر سابق ایران در امارات خاطرنشان کرد: در حوزه الکترونیک، سایبری و سایر اموری که امروز ابزار اداره جهان محسوب می‌شوند، باید علاوه بر تجهیز داخل کشور، شکل بهره‌برداری بین‌المللی از آنها را نیز فراهم کنیم و در مراودات و مناسبات بین‌المللی خود از این ابزار‌ها استفاده کنیم.
ضرورت عبور از وضعیت «نه جنگ، نه صلح»
سفیر سابق ایران در امارات درباره سناریو‌های پیش‌روی ایران گفت: باید از وضعیت «نه جنگ و نه صلح» عبور کنیم و نباید در آن متوقف شویم، زیرا این وضعیت مفید نیست. زمانی که جامعه و اقتصاد سرگردان باشند و مسئولان ندانند چه باید بکنند، کشور نیز نمی‌داند باید خود را برای چه شرایطی آماده کند. یا باید در شرایط جنگی آماده باشیم یا برای صلح و آرامش آماده شویم.
فیاض تصریح کرد: درباره جنگ گسترده نیز باید ابتدا مشخص شود که این مفهوم چه طیفی را شامل می‌شود، اما با توجه به توانایی‌هایی که داریم و اخباری که منتشر می‌شود، آمادگی تا حدودی وجود دارد و قاعدتاً باید نیم‌نگاهی به این سناریو داشته باشیم. آنچه هم به نفع ایران و هم به نفع منطقه است، کاهش تنش است. این کاهش تنش می‌تواند بر اساس توافق یا پیمان باشد؛ باید تنش را کاهش دهیم و اساساً لزومی ندارد تنش وجود داشته باشد.
فیاض گفت: باید از مسیر کاهش تنش به آرامش برسیم. آرامش زمینه توسعه و رشد است، جامعه را شاداب کرده، بخش‌های مختلف را فعال می‌کند و موجب رونق اقتصاد می‌شود. باید خود را برای پایان کامل تنش و آغاز یک دوره آرامش و سازندگی آماده کنیم.
چین و روسیه؛ دو رویکرد متفاوت
فیاض درباره نقش روسیه و چین در معادلات امنیتی ایران و منطقه اظهار داشت: این دو کشور شرایط متفاوتی دارند. چینی‌ها تصمیم گرفته‌اند به رشد و توسعه اقتصادی بپردازند و از این راه با جهان مراودات خوبی داشته باشند. در اتفاقاتی که در غرب آسیا یا شرق آسیا رخ می‌دهد، تحرک آنچنانی از سوی چین دیده نمی‌شود و این کشور بیشتر بر توسعه اقتصادی تمرکز کرده است.
فیاض درباره روسیه نیز گفت: روسیه شرایط دیگری دارد و در سه سال گذشته موضوع اوکراین این کشور را تحت فشار قرار داده است. روسیه نیز باید آن بحران را حل کند و طبق آخرین گفته رئیس‌جمهور روسیه، تاکنون ۳۰ هزار نوع تحریم علیه روس‌ها طراحی شده است. تصور من این است که هر دو کشور ترجیح می‌دهند منطقه آرام باشد و مراودات صلح‌آمیز وجود داشته باشد تا آنها نیز بتوانند به اهداف اصلی خود برسند.
سفیر سابق ایران در امارات افزود: چین و روسیه در حوادث اخیر نیز با ایران همراهی کردند؛ بخشی از این همراهی در حد انتظار، بخشی کمتر از انتظار و حتی در مواردی بیش از انتظار بود. مولفه اصلی این رویکرد آن است که منطقه آرام و باثبات باشد تا آنها بتوانند به اهداف خود برسند.
چین و توسعه اقتصادی منطقه
فیاض درباره افزایش نقش میانجی‌گرانه چین در منطقه گفت: چین تلاش می‌کند حضور خود را در سراسر جهان افزایش دهد و منطقه ما نیز یک بازار بسیار جذاب است. منطقه ما هم انرژی دارد، هم پول و هم جغرافیا و از این جهت یک نقطه طلایی محسوب می‌شود. چینی‌ها باید حضور جدی داشته باشند و برای دستیابی به اهداف اقتصادی خود به توسعه این منطقه نیز کمک کنند.
سفیر سابق ایران در امارات تأکید کرد: اگر چینی‌ها فقط به بهره‌برداری خودشان بپردازند و در توسعه منطقه نقش نداشته باشند، نتیجه مثبتی نخواهند گرفت، زیرا بازتاب آن منفی خواهد بود. به همین دلیل نیز تلاش می‌کنند در کشور‌های مختلف حضور پیدا کنند و برای فعالیت‌های توسعه‌ای، راه‌سازی و کشتیرانی بیشتر تلاش کنند تا رونق و توسعه اقتصادی ایجاد شود.
رفع کدورت‌ها و بازسازی اعتماد میان کشور‌های منطقه
فیاض درباره روابط ایران با کشور‌های عربی اظهار داشت: ابتدا باید کدورت‌ها را کنار بگذاریم. این ارتباط دوجانبه است. در ایران هیچ‌گاه علاقه‌ای به سلطه‌گری وجود نداشته است. تاریخ ایران نشان می‌دهد که ایران اهل سلطه‌گری نیست و اهل مراوده و همکاری است.
سفیر سابق ایران در امارات خاطرنشان کرد: اگر دیگران در روابط ما فتنه نکنند، زیاده‌خواهی نکنند و خود را وارد روابط ایران با همسایگان نکنند، مشکلی نخواهیم داشت. می‌توانیم کدورت‌ها را برطرف کنیم، اعتماد را بازسازی کنیم و آینده خوبی برای منطقه ترسیم کنیم.
فیاض درباره روابط ایران و امارات گفت: امارات یکی از کشور‌های موفق اقتصادی منطقه است و ویژگی‌های خاص خود را دارد. این کشور تا پیش از حوادث اخیر همکاری بسیار خوبی با جمهوری اسلامی ایران داشت و جمهوری اسلامی ایران نیز همکاری خوبی با امارات داشت؛ بنابراین دو طرف از این همکاری منتفع شده‌اند.
وی افزود: همچنان ما علاقه‌مند به تداوم این روابط هستیم و آنها نیز علاقه‌مند هستند. اگر دو طرف علاقه‌مند باشند، باید موانعی را که بیگانگان ایجاد می‌کنند، برطرف کنند.
مردم امارات؛ صمیمی و علاقه‌مند به ایرانیان
سفیر سابق ایران در امارات درباره خاطرات دوران سفارت خود اظهار داشت: مردم امارات، مردم صمیمی و خوبی هستند و ویژگی‌های یک ملت خوب و صمیمی را دارند. مردم امارات انتظار دارند مراودات میان دو کشور برادرانه و صمیمانه باشد و ما باید از این انتظار پاسداری کنیم.
فیاض خاطرنشان کرد: اماراتی‌ها به ایرانیان علاقه دارند و ایرانیان نیز به آنها علاقه‌مند هستند. به همین دلیل نیز جمعیت قابل توجهی از ایرانیان نزدیک به ۷۰ تا ۸۰ سال است که در امارات زندگی می‌کنند.
وی افزود: رابطه ایران و امارات در دوره‌ای که من در این کشور بودم، به لطف خدا و با حمایت مسئولان دو کشور، دوره بسیار خوبی بود و دو طرف از آن راضی بودند، اما همچنان زمینه گسترش بیشتر روابط وجود داشت.
«امارات‌زدایی» ترمینولوژی درستی نیست
فیاض در پاسخ به دیدگاه‌هایی مبنی بر ضرورت «امارات‌زدایی» از اقتصاد ایران اظهار داشت: نزدیک‌تر بودن رابطه اقتصادی با یک کشور به معنای وابستگی نیست. ممکن است چین با چند هزار کیلومتر فاصله، شریک اول ما باشد و کشور‌های دیگری نیز همین شرایط را داشته باشند؛ بنابراین ما نه به چین، نه به عراق و نه به امارات وابسته نیستیم.
فیاض تأکید کرد: اینکه بگوییم «امارات‌زدایی» یا «هر کشورزدایی» انجام شود، ترمینولوژی درستی نیست. ما مستقل هستیم و خودمان تعیین می‌کنیم که با چه کشوری چه سهمی از همکاری را داشته باشیم.
ویدئوی کامل مصاحبه باشگاه خبرنگاران جوان با محمدرضا فیاض را می‌توانید در زیر مشاهده کنید:
