من سرباز سیدعلی خامنه‌ای هستم
کوروش زارعی هنرمندی بود که سربازی برای رهبر شهید انقلاب اسلامی را از مسیر هنر تجربه کرد.
خبرگزاری فارس _ گروه هنر: بعضی تک‌جمله‌ها را نمی‌توان فراموش کرد؛ همان‌ها که عصاره جهان‌بینی انسان‌ها و راوی نسبت دقیق آنها با باورهایشان است؛ مثل تک‌جمله پرمسمایی که زنده‌یاد کوروش زارعی، شب 28 بهمن 1404 روی صحنه تالار سوره حوزه هنری از عمق جان بر زبان آورد: «من سرباز سیدعلی خامنه‌ای هستم».
سربازی در انقلاب اسلامی، صرفا به معنای حضور در میدان نبرد نظامی نیست؛ سرباز، کسی است که صحنه نبرد و فرمانده میدان را به درستی شناخته و توان و داشته‌های خود را در مسیر تحقق باورها و آرمان‌های راستین جبهه خودی به کار گرفته است. بر همین اساس، تک‌جمله به‌یادماندنی زنده‌یاد زارعی را می‌توان کلید فهم کارنامه پربار او در میدان هنر انقلاب اسلامی دانست.
کوروش زارعی هنرمندی بود که سربازی برای رهبر شهید انقلاب اسلامی را از مسیر هنر تجربه کرد. او با نقش‌ها و مسئولیت‌هایی که پذیرفت، با نمایش‌هایی که روی صحنه برد، با هنرمندانی که از آنها حمایت کرد و با استعدادهایی که مسیر ورودشان را به جریان هنر متعهد، تسهیل ساخت، در میدان هنر سربازی کرد. از این منظر، مرور کارنامه زنده‌یاد زارعی، فرصت مناسبی برای شناخت الگوی موثری از کنشگری در ساحت جبهه فرهنگی و هنری انقلاب اسلامی است.
سربازی در میدان نقش‌آفرینی
نخستین عرصه‌ای که با تمرکز بر آن می‌توان به درک روشنی از مفهوم سربازی در کارنامه زنده‌یاد کوروش زارعی رسید، عرصه بازیگری است. او در آثار سینمایی و تلویزیونی متعددی حضور یافت که بخش مهمی از آنها با تاریخ ایران اسلامی، مفاهیم دینی و هویت انقلاب پیوندی مستحکم داشتند.
نقش‌آفرینی در سریال تلویزیونی محبوب و ماندگار «یوسف پیامبر(ع)» به کارگردانی زنده‌یاد فرج‌الله سلحشور، یکی از شاخص‌ترین نمونه‌هاست. حضور در سریال پرمخاطب «مختارنامه» ساخته داوود میرباقری و فیلم سینمایی «روز رستاخیز» اثر احمدرضا درویش نیز نشان می‌دهد که زارعی در مقام بازیگر، دلبسته جهان روایی آثار دینی و معرفت‌افزا بود.
اهمیت کارنامه مرحوم زارعی در این بود که او می‌کوشید میان باور قلبی و هویت حرفه‌ای خود فاصله‌ای ایجاد نکند. برای چنین هنرمندی، بازیگری صرفا مجرایی برای دیده‌شدن نبود؛ بلکه امکانی برای سهیم‌شدن در فرایند ارزشمند انتقال مفاهیم و معارف دینی به مخاطب نیز محسوب می‌شد.
سربازی در میدان کارگردانی
زنده‌یاد زارعی در مقام کارگردان نیز به سراغ موضوعاتی رفت که با هویت دینی و انقلابی جامعه پیوند داشتند. «کانال کمیل» با موضوع جنگ تحمیلی هشت‌ساله، «بانوی بی‌نشان» با محوریت زندگی و جایگاه حضرت فاطمه زهرا (س) و نیز آثار دیگری چون «غریبه شام» و «ماه معصوم» نمونه‌های دیگری از این رویکرد هستند.
در این آثار، صحنه تئاتر برای زارعی به بستری جهت بازخوانی حافظه تاریخی و مبانی معرفتی انقلاب و نظام اسلامی تبدیل می‌شد. او می‌خواست مفاهیمی چون شهادت، ایثار، غربت اهل‌بیت(ع) و مقاومت، از محدوده مناسبت‌های تقویمی خارج شوند و در قالب تجارب اثرگذاری که با زبان نافذ هنر عجین شده‌اند، به مخاطب منتقل شوند.
این تلاش از آن‌رو اهمیت دارد که یکی از چالش‌های مهم هنر دینی، گرفتاری در کلیشه‌های فرمی و بیان مستقیم پیام است. سربازی در این میدان، تنها به انتخاب موضوعات دینی خلاصه نمی‌شود؛ بلکه هنرمند در وهله نخست، باید بتواند زبان هنری مناسب و متناسبی را برای طرح باورهایش پیدا کند و از این رهگذر، پیام خود را به شکلی ظریف و غیرمستقیم به مخاطبان منتقل سازد. مرحوم زارعی در بخش مهمی از تجربه‌های نمایشی خود چنین مسیری را دنبال می‌کرد.
سربازی در میدان مدیریت فرهنگی
شاید برجسته‌ترین جلوه مفهوم سربازی در زندگی حرفه‌ای زنده‌یاد زارعی به مسئولیت‌های مهمی بازگردد که او در جبهه فرهنگی و هنری انقلاب اسلامی پذیرفت. این هنرمند می‌توانست بخش عمده‌ای از توان و زمان خود را صرف گسترش تجربیات شخصی در عرصه بازیگری و کارگردانی کند؛ اما از سال ۱۳۹۵ مسئولیت دشوار مرکز هنرهای نمایشی حوزه هنری انقلاب اسلامی را پذیرفت و نزدیک به یک دهه در این جایگاه خطیر، مجاهدت کرد.
مدیریت فرهنگی خاصه در حوزه تئاتر، صرفا متضمن اداره یک مجموعه یا برگزاری چند رویداد نمایشی نیست؛ این مسئولیت مستلزم شناسایی استعدادها، ایجاد فرصت تولید، حمایت از گروه‌های نمایشی، گسترش زیرساخت‌های هنری و فراهم‌ساختن امکان حضور نسل‌های تازه در عرصه هنر است.
زارعی در دوران مسئولیت خود کوشید از ظرفیت حوزه هنری انقلاب اسلامی برای تقویت جریان تئاتر دینی، انقلابی و مردمی استفاده کند. توسعه «تئاتر بچه‌های مسجد» که در نوع خود اقدامی به‌غایت ارزشمند بود، در کنار حمایت از گروه‌های جوان و شهرستانی، برگزاری جشنواره نقالان علوی، رویداد نمایشنامه‌نویسی «گلدسته‌ها» و همایش تئاتر پیاده‌روی اربعین «روایت راهیان»، بخش مهمی از این تلاش‌ها را قوام بخشیدند.
دستاورد مهمی به نام تئاتر بچه‌های مسجد
در این راستا تلاش‌های زنده‌یاد زارعی در شکل‌گیری جریان «تئاتر بچه‌های مسجد» اهمیت ویژه‌ای دارد. این هنرمند معتقد بود نوجوانان و جوانانی که از مسیر مسجد وارد عرصه هنرهای نمایشی می‌شوند، می‌توانند آینده تئاتر، سینما و تلویزیون کشور را رقم بزنند. او همواره بر ضرورت پشتکار، مداومت و آموزش تاکید می‌کرد و از هنرمندان باتجربه و به قول معروف؛ خاک صحنه خورده می‌خواست که معلمان خوبی برای نسل‌های جوان باشند. در این زمینه اظهارات زنده‌یاد زارعی در مراسم تکریم مسئولیت مدیریت مرکز هنرهای نمایشی حوزه هنری درخور تامل است؛ جایی که تاکید کرده بود در دوران مسئولیت ده‌ساله‌اش کوشیده است خود را وقف تئاتر شهرستان‌ها کند.
زارعی در قامت سرباز واقعی میدان فرهنگ و هنر، تنها به حفظ موقعیت و جایگاه شغلی خود نمی‌اندیشید؛ بلکه تلاش کرد از مدیریت فرهنگی به‌عنوان ابزاری برای تربیت نیرو و استمرار حیات تئاتر متعهد استفاده کند. جمله مهم دیگری از او در مراسم تکریم، گویای این نکته است: «من همیشه گفته‌ام سرباز حوزه هنری هستم؛ چه اینجا باشم و چه نباشم.» تلقی موصوف، نشان می‌داد که در نگاه این هنرمند، خدمت به آرمان فرهنگی انقلاب اسلامی وابسته به مقام و جایگاه اداری نیست.
صدور تئاتر مقاومت به فراسوی مرزهای ایران
وجه برجسته دیگری از مساعی زنده‌یاد زارعی در دوران مسئولیت را باید در اهتمام ویژه او نسبت به مفهوم مقاومت و کوشش وافرش برای گسترش تئاتر دینی در مقیاس فرامرزی جست‌و‌جو کرد. او به ظرفیت مدیوم تئاتر برای عبور از مرزهای جغرافیایی و برقراری ارتباط با مخاطبان بین‌المللی به‌ویژه ملل مسلمان واقف بود؛ از همین‌رو به تئاتر به عنوان زبانی مشترک برای انتقال مفاهیم دینی و آموزه‌های تاریخی مکتب مقاومت می‌نگریست.
زارعی از جمله هنرمندانی بود که می‌خواست در میدان خطیر منازعه روایت‌ها سهمی داشته باشد؛ همان‌گونه که قدرت‌های رسانه‌ای روز دنیا از مدیوم‌های مختلفی چون سینما، تلویزیون و هنرهای نمایشی برای تثبیت انگاره‌هایشان استفاده می‌کنند، جریان هنر انقلاب اسلامی نیز برای معرفی هویت و مبانی غنی معرفتی خود به زبان نافذ و اثرگذار هنر نیازمند است. این‌چنین بود که زنده‌یاد زارعی برای هنر شأنی فرهنگی و تمدنی قائل می‌شد.
زنده‌یاد زارعی البته در مسیر فعالیت‌های هنری خود مانند هر مدیر و هنرمند دیگری با محدودیت‌ها، دشواری‌ها و چالش‌هایی روبه‌رو بود اما آنچه درباره این هنرمند اهمیتی مضاعف دارد، استمرار آرمان و دغدغه‌ای است که او در مسیر حرفه‌ای‌اش دنبال کرد.
من سرباز سیدعلی خامنه‌ای هستم
حالا نوبت بازخوانی جمله‌ای است که در مطلع کلام به آن اشاره شد: «من سرباز سیدعلی خامنه‌ای هستم.» اکنون با رفتن او، این جمله پرمسما معنای تازه‌ای پیدا می‌کند. برای او صحنه تئاتر، قاب تلویزیون و عرصه مدیریت فرهنگی، سنگرهای متفاوت جبهه‌ای واحد بودند؛ جبهه‌ای که نامش هنر متعهد و انقلابی بود. زارعی که برای سربازی میدان هنر را انتخاب کرده بود، دنیای فانی را وداع گفت اما آثار، تجارب و دستاوردهایی که در سایه تعهد و ممارست او حاصل شده‌اند، می‌توانند میراث گرانسنگ این هنرمند را تا سال‌های متمادی زنده نگه دارند.
#هنر
#تئاتر
#سینما
#تلویزیون
#کوروش_زارعی
