تقوا، پاکدامنی و خدمت به مردم؛ سه ویژگی برجسته بهترین بندگان خدا
استاد حوزه علمیه با تأکید بر اینکه تقوا تنها به انجام عبادات فردی محدود نمی‌شود، گفت: درست‌گویی، پاکدامنی، سخاوت، احترام به پدر و مادر، پرهیز از دنیاپرستی و خدمت به دیگران از مهمترین ویژگی‌های انسان‌های باتقواست و جامعه‌ای که بر اساس این فضایل شکل بگیرد، در برابر تهدیدها و دشواری‌ها استوار خواهد ماند.
به گزارش روابط عمومی اداره کل اوقاف و امور خیریه استان قم، حجت‌الاسلام والمسلمین محمد سعیدی آریا در مراسم بزرگداشت سالروز رحلت امامزاده موسی مبرقع(ع) که شنبه‌شب در حرم مطهر حضرت فاطمه معصومه سلام الله علیها برگزار شد، با تسلیت سالروز رحلت این فرزند بزرگوار امام جواد(ع)، اظهار کرد: شناخت و معرفت نسبت به قرآن کریم و اهل‌بیت(ع) باید روزبه‌روز افزایش یابد و مؤمنان علاوه بر محبت و ارادت به خاندان عصمت و طهارت، آموزه‌های آنان را در زندگی فردی و اجتماعی خود به کار گیرند.
وی با اشاره به ویژگی‌های امت برتر افزود: در روایات اسلامی، صفات متعددی برای بهترین انسان‌ها بیان شده که تقوا، پاکی درون، سخاوت، پاکدامنی و نیکی به پدر و مادر از جمله آن‌هاست. این ویژگی‌ها نشان می‌دهد که برتری انسان‌ها صرفاً به انجام عبادات ظاهری نیست، بلکه رفتار، اخلاق و نوع مواجهه آنان با دیگران نیز اهمیت دارد.
درست‌گویی و اعتدال؛ نخستین نشانه‌های تقوا
سعیدی آریا با استناد به خطبه متقین در نهج‌البلاغه تصریح کرد: امیرالمؤمنین علی(ع) در توصیف پرهیزگاران، مجموعه گسترده‌ای از صفات اخلاقی و رفتاری را بیان می‌کنند که نخستین آن‌ها درست‌گویی است. انسان باتقوا کسی است که سخنش بر مدار درستی و حقیقت قرار دارد و در شرایط مختلف، از مسیر حق خارج نمی‌شود.
وی ادامه داد: یکی از عواملی که می‌تواند انسان را از درست‌گویی خارج کند، خشم شدید است. گاهی فرد در حالت عادی سخنان سنجیده‌ای بر زبان می‌آورد، اما هنگام عصبانیت، حرمت بزرگ‌تر و کوچک‌تر را نادیده می‌گیرد و سخنانی می‌گوید که با اصول اخلاقی سازگار نیست. این مسئله ممکن است در خانواده، روابط اجتماعی یا حتی عرصه سیاست اتفاق بیفتد.
این استاد حوزه علمیه با اشاره به اعتدال و تواضع به‌عنوان دیگر ویژگی‌های پرهیزگاران گفت: انسان باتقوا در اندیشه و رفتار اهل افراط و تفریط نیست و گرفتار تکبر نمی‌شود. اعتدال، فروتنی و رعایت حدود الهی باید در تمام ابعاد زندگی او مشاهده شود.
وی تأکید کرد: برای شناخت تقوا نباید تنها به نماز، روزه و دیگر عبادات توجه کرد؛ زیرا تقوا مجموعه‌ای از فضایل اخلاقی و رفتاری است که باید در گفتار، کردار و روابط اجتماعی انسان ظهور پیدا کند.
دنیاپرستی، مهمترین مانع پاکی درون
سعیدی آریا در ادامه با اشاره به مفهوم پاکی در روایات اسلامی اظهار کرد: پاکی مورد تأکید اهل‌بیت(ع)، فراتر از پاکیزگی ظاهری است و به سلامت نفس و دوری از آلودگی‌های اخلاقی مربوط می‌شود. حرص، طمع، دنیاپرستی و دیگر صفات ناپسند می‌توانند انسان و حتی یک جامعه را از پاکی حقیقی دور کنند.
وی افزود: جامعه‌ای که گرفتار دنیاپرستی شود، به‌تدریج عزت و استقلال خود را از دست می‌دهد و ممکن است برای دستیابی به رفاه مادی، هرگونه تحقیر و ذلتی را بپذیرد؛ در حالی که فرهنگ اهل‌بیت(ع) بر عزت، آزادگی و نپذیرفتن ذلت استوار است.
این استاد حوزه علمیه با اشاره به جایگاه زهد در آموزه‌های اسلامی تصریح کرد: زهد به معنای ترک زندگی، ازدواج یا استفاده نکردن از نعمت‌های الهی نیست. چنین برداشت‌هایی با سیره پیامبر اکرم(ص) و اهل‌بیت(ع) سازگاری ندارد. زهد حقیقی آن است که انسان وابسته و اسیر دنیا نباشد و ارزش‌های الهی را فدای منافع مادی نکند.
وی با یادآوری حوادث تاریخی، به‌ویژه ماجرای حضرت مسلم بن عقیل(ع)، گفت: هزاران نفر با نماینده امام حسین(ع) بیعت کردند، اما تطمیع و تهدید و دلبستگی به دنیا موجب شد بسیاری از آنان از حمایت وی دست بکشند. این حادثه نشان می‌دهد دنیاپرستی چگونه می‌تواند انسان را از پیمودن مسیر حق بازدارد.
سعیدی آریا همچنین بر ضرورت اصلاح الگوی مصرف تأکید کرد و افزود: جامعه‌ای که مصرف‌گرایی و رفاه‌طلبی افراطی به فرهنگ غالب آن تبدیل شود، در برابر فشارهای اقتصادی و تهدیدهای بیرونی آسیب‌پذیر خواهد شد.
احترام به پدر و مادر؛ فضیلتی که فضای مجازی نباید آن را تضعیف کند
وی در بخش دیگری از سخنان خود، نیکی به پدر و مادر را از مهمترین ویژگی‌های بهترین بندگان خدا دانست و اظهار کرد: در روایات اسلامی، نسبت به رعایت حقوق والدین تأکید فراوانی شده و عاق والدین از رفتارهایی است که پیامدهای سنگینی برای انسان دارد.
سعیدی آریا افزود: احترام به پدر و مادر حتی پس از وفات آنان نیز ادامه دارد و فرزندان نباید والدین خود را فراموش کنند. دعا، خیرات و زنده نگه داشتن یاد آنان از جمله وظایفی است که در آموزه‌های دینی مورد تأکید قرار گرفته است.
وی با اشاره به دعای بیست‌وچهارم صحیفه سجادیه تصریح کرد: امام سجاد(ع) در این دعا، آداب برخورد با والدین و ضرورت خدمت خالصانه به آنان را بیان می‌کنند. فرزندان باید ضمن رعایت احترام و جایگاه پدر و مادر، در خدمت به آنان نهایت محبت و مهربانی را داشته باشند.
این استاد حوزه علمیه با انتقاد از برخی محتواهای منتشرشده در فضای مجازی گفت: متأسفانه در بعضی از برنامه‌های طنز و محتواهای فضای مجازی، پدر و مادر به سوژه تمسخر تبدیل می‌شوند و جایگاه و احترام آنان مورد خدشه قرار می‌گیرد. تکرار چنین رفتارهایی می‌تواند به تضعیف بنیان خانواده و از بین رفتن حرمت والدین منجر شود.
وی تأکید کرد: خانواده یکی از مهمترین ارکان جامعه است و تضعیف جایگاه پدر و مادر، در نهایت به سست شدن پیوندهای خانوادگی و اجتماعی منجر خواهد شد.
خداترسی، سرچشمه شجاعت و استقلال جامعه
سعیدی آریا با اشاره به روایتی از امیرالمؤمنین علی(ع) درباره ویژگی‌های بهترین انسان‌ها اظهار کرد: یکی از مهمترین صفات بندگان برتر، خداترسی است؛ زیرا کسی که عظمت خداوند را به‌درستی درک کند، قدرت‌های غیرالهی در نگاه او کوچک خواهند شد.
وی با استناد به خطبه متقین نهج‌البلاغه افزود: پرهیزگاران خداوند را در وجود خود بزرگ می‌بینند و به همین دلیل، غیر خدا در نظر آنان کوچک است. چنین انسان‌هایی در برابر قدرت‌های ظاهری دچار ترس و خودباختگی نمی‌شوند.
این استاد حوزه علمیه با اشاره به شجاعت امیرالمؤمنین علی(ع) در میدان نبرد و عبادت و مناجات شبانه آن حضرت گفت: همان شخصیتی که در میدان جنگ از شجاع‌ترین انسان‌ها بود، در برابر پروردگار با نهایت خشوع و خوف به عبادت می‌پرداخت. این دو ویژگی در تضاد با یکدیگر نیستند، بلکه شجاعت حقیقی از ایمان، توکل و خداترسی سرچشمه می‌گیرد.
وی ادامه داد: جامعه‌ای که بر خداوند توکل داشته باشد، در برابر سلطه‌طلبی قدرت‌های خارجی تسلیم نخواهد شد. استقلال و عزت جامعه اسلامی نیز باید بر همین مبنای اعتقادی استوار باشد.
سعیدی آریا با اشاره به تجربه تاریخی وابستگی ایران به قدرت‌های خارجی پیش از انقلاب اسلامی، بر ضرورت حفظ استقلال کشور تأکید کرد و گفت: آموزه‌های دینی اجازه نمی‌دهند جامعه اسلامی به مرحله‌ای برسد که دیگران برای آن تصمیم بگیرند و استقلال و اختیار آن را سلب کنند.
وی افزود: همان‌گونه که انسان باید برای تأمین معاش خانواده خود تلاش کند تا محتاج دیگران نباشد، جامعه اسلامی نیز باید برای حفظ استقلال و جلوگیری از سلطه بیگانگان تلاش کند.
سخاوت و مواسات؛ عامل پیوند اجتماعی و نزول برکت
سعیدی آریا در ادامه، سخاوت را از دیگر ویژگی‌های انسان‌های برتر معرفی کرد و گفت: انسان سخاوتمند تنها به دارایی و منافع شخصی خود توجه ندارد، بلکه برای رفع نیاز دیگران نیز تلاش می‌کند. در مقابل، بخل از صفات ناپسندی است که حتی می‌تواند روابط نزدیک خانوادگی را از بین ببرد.
وی افزود: گاهی بخل دو برادر را چنان از یکدیگر دور می‌کند که مانند دو فرد غریبه می‌شوند، اما سخاوت می‌تواند میان دو انسان غریبه چنان محبتی ایجاد کند که از دو برادر به یکدیگر نزدیک‌تر شوند.
این استاد حوزه علمیه با تأکید بر ضرورت رعایت اعتدال در بخشندگی اظهار کرد: سخاوت نباید با اسراف اشتباه گرفته شود. همان‌گونه که خساست ناپسند است، زیاده‌روی و اسراف نیز با آموزه‌های دینی سازگاری ندارد و انسان مؤمن باید در بخشندگی نیز حدود الهی را رعایت کند.
وی با اشاره به جلوه‌های مواسات و همدلی مردم ایران در دوران شیوع کرونا و جنگ تحمیلی گفت: مردم در مقاطع مختلف نشان داده‌اند که هنگام دشواری‌ها در کنار یکدیگر قرار می‌گیرند و برای کمک به نیازمندان و آسیب‌دیدگان پیش‌قدم می‌شوند. این روحیه از سرمایه‌های ارزشمند جامعه اسلامی است.
سعیدی آریا افزود: برکت یکی از مفاهیم مهم در آموزه‌های دینی است که نمی‌توان آن را صرفاً با محاسبات مادی سنجید. جامعه‌ای که اعضای آن نسبت به یکدیگر مهربان باشند و در مشکلات به هم کمک کنند، زمینه بهره‌مندی از برکات الهی را فراهم می‌کند.
وی با بیان اینکه هر فرد باید به اندازه توان خود در رفع مشکلات دیگران مشارکت داشته باشد، تصریح کرد: نباید تصور کنیم کمک یک نفر تأثیری ندارد. اگر هر فرد به اندازه توان خود مسئولیت اجتماعی‌اش را انجام دهد، مجموعه این اقدامات می‌تواند آثار بزرگی در جامعه ایجاد کند.
این استاد حوزه علمیه همچنین با اشاره به پیامدهای بی‌رحمی اظهار کرد: در روایات اسلامی، بی‌رحمی، بخل، حسادت و رعایت نکردن حقوق والدین از جمله رفتارهای ناپسندی معرفی شده‌اند که بر رابطه انسان با خداوند و استجابت دعا تأثیر می‌گذارند.
بهترین انسان‌ها کسانی هستند که خیرشان به دیگران می‌رسد
وی با تأکید بر اینکه سودرسانی به دیگران از معیارهای برتری انسان‌ها در آموزه‌های اسلامی است، گفت: بهترین مردم کسانی هستند که بیشترین نفع را برای دیگران دارند. انسان مؤمن نباید تمام توجه خود را به منافع شخصی محدود کند، بلکه باید نسبت به سرنوشت دیگران نیز احساس مسئولیت داشته باشد.
سعیدی آریا افزود: این مسئولیت‌پذیری تنها به خانواده یا جامعه محدود نمی‌شود و مسلمانان باید نسبت به رنج و مشکلات دیگر ملت‌های مسلمان نیز حساس باشند. بی‌تفاوتی نسبت به سرنوشت دیگران با فرهنگ اسلامی و آموزه‌های اهل‌بیت(ع) سازگاری ندارد.
وی با اشاره به اهمیت پذیرش عذرخواهی دیگران اظهار کرد: بخشندگی تنها به کمک مالی محدود نیست، بلکه گذشت از خطاهای دیگران و پذیرش عذرخواهی آنان نیز از مصادیق بخشندگی است. در مقابل، انسان دنیاپرست ممکن است نه هنگام ارتکاب خطا عذرخواهی کند و نه عذرخواهی دیگران را بپذیرد.
پنج ویژگی بندگان برتر در روایات اسلامی
این استاد حوزه علمیه در بخش پایانی سخنان خود با اشاره به روایتی درباره ویژگی‌های بهترین بندگان خدا گفت: در این روایت، پنج ویژگی برای بندگان برتر بیان شده است؛ آنان هنگام انجام کار نیک شادمان می‌شوند، هنگام برخورداری از نعمت شکرگزاری می‌کنند، پس از ارتکاب خطا به‌سرعت استغفار می‌کنند، هنگام گرفتاری و مصیبت صبور هستند و در برابر خطاهای دیگران گذشت دارند.
وی با تأکید بر اهمیت شکرگزاری اظهار کرد: گاهی انسان به دنبال اذکار و دستورالعمل‌های مختلف برای افزایش روزی است، در حالی که قرآن کریم به‌صراحت بر شکرگزاری تأکید کرده است. انسان باید نعمت‌های الهی را بشناسد و شکرگزاری را در گفتار، قلب و رفتار خود نشان دهد.
سعیدی آریا همچنین با اشاره به ضرورت استغفار پس از ارتکاب خطا گفت: انسان معصوم نیست و ممکن است دچار اشتباه شود، اما نباید اجازه دهد خطا در وجود او ریشه بدواند. هرچه فاصله میان ارتکاب خطا و توبه و استغفار کمتر باشد، زمینه اصلاح و بازگشت انسان فراهم‌تر خواهد بود.
وی با اشاره به نقش انسان‌های باتقوا در حل اختلافات خانوادگی و اجتماعی افزود: یکی از نشانه‌های تقوا آن است که انسان به‌جای تشدید اختلافات، برای اصلاح روابط و برقراری آشتی تلاش کند. فرد باتقوا باید در خانواده و جامعه عامل خاموش کردن آتش اختلاف باشد.
حرم امامزادگان؛ فرصتی برای آرامش معنوی و بازگشت به خدا
سعیدی آریا در پایان با اشاره به جایگاه معنوی امامزاده موسی مبرقع(ع) اظهار کرد: زیارت امامزادگان و حضور در حرم مطهر آنان فرصتی ارزشمند برای تقویت ارتباط با خداوند، آرامش روحی و بازنگری در رفتار و اعمال انسان است.
وی افزود: فضای معنوی حرم امامزادگان، به برکت پاکی نفس و جایگاه معنوی این شخصیت‌های بزرگوار، می‌تواند زمینه توجه بیشتر انسان به خداوند و اهل‌بیت(ع) را فراهم کند.
این استاد حوزه علمیه با تأکید بر اهمیت استغفار و خودسازی در اماکن مقدس خاطرنشان کرد: حضور در چنین مکان‌هایی باید فرصتی برای پاکسازی دل، تجدید عهد با خداوند و تقویت معرفت و محبت نسبت به قرآن کریم و خاندان عصمت و طهارت باشد.
