نبردی ناگفته که در «جانشین» روایت شد

باشگاه خبرنگاران جوان؛ عیرضا مرادی* - فیلم «جانشین» به کارگردانی مهدی شاه‌محمدی و محصول بنیاد روایت فتح، روایتی است از برشی کوتاه اما پرالتهاب از زندگی شهید حسین املاکی، جانشین لشکر قدس گیلان. شاه‌محمدی که پیش‌تر با فیلم «مجنون» نشان داده بود توانایی کنترل فضا و روایت در سینمای دفاع مقدس را دارد، این‌بار تلاش می‌کند فیلم را بر پایه یک درام احساسی و انسانی سرپا نگه دارد؛ تلاشی که متأسفانه به دلیل ضعف فیلمنامه و قصه، به نتیجه مطلوب نمی‌رسد.

مشکل اصلی «جانشین» در ناتوانی‌اش در روایت منسجم داستان است. فیلم نمی‌تواند به‌درستی میان زندگی شخصی شهید املاکی، جایگاه فرماندهی او و خرده‌داستان احساسی خانوادگی ـ که درباره یکی از نیروها و ارتباطش با خواهر و خاله‌اش (اعضای منافقین) شکل می‌گیرد ـ تعادل برقرار کند. این خط داستانی که قرار است بار احساسی فیلم را بالا ببرد، بیش از آن‌که تأثیرگذار باشد، تصنعی به نظر می‌رسد و مخاطب را درگیر نمی‌کند.

در بخش بازی‌ها نیز فیلم دچار مشکل است. آرمان درویش در نقش شهید املاکی، با وجود تلاشش، نتوانسته اقتدار، پیچیدگی و وزن شخصیتی یک جانشین لشکر را به‌طور کامل منتقل کند. دیگر بازیگران از جمله امیر آقایی، امیرحسین هاشمی نیز حضوری متوسط دارند و بازی‌ها هیچ‌گاه به نقطه‌ای نمی‌رسند که شخصیت‌ها جان بگیرند.

در میان بازیگران، تنها بازی شکیب شجره به‌عنوان یک نقش مکمل قابل‌قبول از کار درآمده و او توانسته بازی متفاوت‌تری نسبت به آثار قبلی‌اش به نمایش بگذارد. حتی صحنه‌های جنگی و درگیری‌ها، که معمولاً نقطه قوت چنین آثاری هستند، از نظر اجرا و باورپذیری ضعیف‌اند و هیجان لازم را به مخاطب منتقل نمی‌کنند.

از نظر فنی نیز فیلم، به‌ویژه در تدوین، دچار ناهماهنگی است و ریتم روایت بارها دچار افت می‌شود. شاید اگر «جانشین» در سال‌های ابتدایی پس از جنگ ساخته می‌شد، می‌توانست ارتباط عاطفی قوی‌تری با مخاطب برقرار کند؛ اما در شرایطی که سینمای دفاع مقدس با آثار متعدد و متنوعی روبه‌روست، دیگر نمی‌توان تنها با تکیه بر مضمون و نام شهدا، انتظار همراهی بی‌چون‌وچرای مخاطب را داشت.

در مجموع، «جانشین» فیلمی متوسط در کارنامه سینمای دفاع مقدس و در مسیر کاری مهدی شاه‌محمدی است؛ اثری که ایده و نیت قابل‌احترامی دارد، اما در اجرا، فیلمنامه و بازی‌ها نتوانسته به سطح انتظار برسد.

*روزنامه‌نگار