تغییر معماری تجارت ایران در دوره پساجنگ/ ضرورت حضور در بازارهای هدف

باشگاه خبرنگاران جوان؛ محبوبه‌کباری - تغییرات ژئوپلیتیکی و تحولات پس از جنگ، مسیرهای تجارت خارجی ایران را با دگرگونی‌هایی همراه کرده است؛ با این حال، به گفته یک کارشناس تجارت بین‌الملل، تجارت ایران با بازارهای آمریکای شمالی متوقف نشده و اکنون بیش از گذشته نیازمند بازنگری در الگوی تجارت، توسعه مسیرهای جایگزین و تقویت حضور در بازارهای هدف است.

محمد وحیدی‌راد، کارشناس تجارت بین‌الملل، با بیان اینکه مسیرهای تجارت ایران با آمریکای شمالی پیش از جنگ نیز دستخوش تغییر شده بود، گفت: جنگ و تحولات اخیر صرفاً روند تغییر مسیرهای تجاری را سرعت بخشیده است و نمی‌توان گفت تجارت با آمریکای شمالی به صفر رسیده است.

وحیدی‌راد درباره تأثیر جنگ بر تجارت ایران با آمریکای شمالی اظهار کرد: پیش از جنگ نیز مسیرهای تجارت با آمریکای شمالی تغییر کرده بود و تحولات مختلفی در این حوزه شکل گرفته بود، اما جنگ و اتفاقات اخیر به این روند سرعت بیشتری بخشید.

وی با تأکید بر اینکه نباید تصور کرد تجارت ایران با آمریکای شمالی به‌طور کامل متوقف شده است، افزود: اینکه گفته شود جنگ یا اتفاقات اخیر تجارت با آمریکای شمالی را به صفر رسانده، برداشت دقیقی نیست؛ چراکه مسیرهای تجارت تغییر کرده و ساختارها نیز دستخوش تحول شده‌اند.

این کارشناس تجارت بین‌الملل ادامه داد: بر اساس آمار، در شش ماه نخست سال ۲۰۲۶ بالغ بر ۲۹ میلیون دلار کالا مستقیماً از آمریکای شمالی به ایران وارد شده است. همچنین نزدیک به یک میلیون دلار کالا نیز به‌صورت مستقیم از ایران به ایالات متحده صادر شده است.

وحیدی‌راد با اشاره به وضعیت تجارت ایران و کانادا نیز گفت: این آمار صرفاً مربوط به تجارت با آمریکای شمالی است و آمار تجارت با کانادا بالاتر از این ارقام است؛ بنابراین می‌توان نتیجه گرفت که شرایط فعلی مسیرها و ساختارهای تجارت را تغییر داده، اما به معنای توقف کامل تجارت نیست.

وی تصریح کرد: اتفاقات و شرایط جدید در واقع به روندهایی که پیش از این نیز وجود داشتند، سرعت بخشیده‌اند. مسئله مهم این است که در شرایط کنونی تا چه اندازه می‌توانیم خودمان را به‌روز کنیم و با ساختارهای جدید تجاری هماهنگ شویم.

این کارشناس تجارت بین‌الملل تأکید کرد: باید بتوانیم با استفاده از مسیرها و روش‌های جدید، شرایط موجود را به نفع خودمان و کشور تغییر دهیم. برای رسیدن به این هدف، لازم است نگاه سنتی خود را تغییر داده و به سمت ساختارها و متدهای جدید حرکت کنیم.

وحیدی‌راد گفت: در حوزه اقتصاد و تجارت، فعالان اقتصادی مستقیماً با قانون کار می‌کنند. بنابراین بسیاری از این شرایط از گذشته نیز وجود داشته و تغییرات اساسی در اصل موضوع ایجاد نشده است؛ آنچه بیش از همه تغییر کرده، مسیرها و ساختارهای تجارت است.

 ضرورت تغییر نقش مراکز تجاری

 کارشناس تجارت خارجی، با تأکید بر ضرورت تغییر رویکرد مراکز تجاری در شرایط کنونی گفت: در شرایط فعلی، عمده‌ترین وظیفه مرکز تجاری برگزاری سمینار و گفت‌وگو نیست، بلکه باید راهکارهای موجود را ارائه و برای تبدیل آنها به راهکارهای مؤثر تلاش کند.

وی افزود: مراکز تجاری باید نقش پل میان حاکمیت و بخش خصوصی را ایفا کنند و بتوانند هزینه ورود فعالان اقتصادی به بازارهای هدف را کاهش دهند. در این میان، آموزش در حوزه تجارت، استانداردسازی و تجاری‌سازی کالا اهمیت بسیار زیادی دارد.

وحیدی‌راد با بیان اینکه ایران طی سال‌های گذشته ظرفیت‌ها و امکانات مناسبی برای حضور در بازارهای جهانی به دست آورده است، اظهار کرد: ما در سال‌های گذشته توانسته‌ایم برخی ظرفیت‌ها و زیرساخت‌ها را ایجاد کنیم تا بتوانیم در بازارهای جهانی حضور داشته باشیم و حرفی برای گفتن داشته باشیم. البته مقیاس این فعالیت‌ها هنوز آن‌طور که باید بزرگ نیست، اما چشم‌انداز ما این است که با کمک حاکمیت، این ظرفیت‌ها را توسعه دهیم و در سطح گسترده‌تری اطلاع‌رسانی و عملیاتی کنیم.

این کارشناس تجارت خارجی ادامه داد: تجارت در شرایط پساجنگ و در وضعیتی که نه صلح و نه جنگ حاکم است، با توجه به اینکه پروپاگاندای سیاسی آمریکا به‌شدت تأثیرگذار بوده و بازار روانی را تحت تأثیر قرار داده است، اهمیت بیشتری پیدا می‌کند. در چنین شرایطی باید مسیرهای جایگزین را آگاهانه شناسایی و درباره آنها صحبت کنیم.

وی یکی از ضعف‌های اصلی نظام تجاری کشور را جزیره‌ای عمل کردن دستگاه‌ها دانست و گفت: در ایران بخشنامه‌های حمایتی و قوانین مختلف کم نداریم، اما بزرگ‌ترین ضعفی که در شرایط فعلی مشاهده می‌کنم این است که هر سازمان و هر بخش به‌صورت جزیره‌ای عمل می‌کند. بنابراین بسیار مهم است که بتوانیم این ساختارها را منسجم کنیم و در یک مسیر واحد قرار دهیم.

وحیدی‌راد تأکید کرد: از حاکمیت نه یارانه می‌خواهیم، نه پول و نه منابع مالی؛ بلکه انتظار داریم حمایت لازم برای تسهیل امور صورت گیرد تا همه بخشنامه‌ها و ساختارهای موجود در یک راستا قرار بگیرند.

وی با اشاره به ظرفیت تجارت برای کمک به اقتصاد کشور اظهار کرد: تصور من این است که در شرایط فعلی، تجارت می‌تواند راهگشای بسیار خوبی باشد و حتی شرایط صادرات کشور را گسترده‌تر کند. مسیرهای صادراتی باید تغییر کند؛ مسیرهایی که از گذشته آنها را می‌شناختیم و روی ساختارهایشان کار کرده‌ایم، اما امروز باید با انسجام و قدرت بیشتری وارد آنها شویم تا بتوانیم تغییرات لازم را ایجاد کنیم.

این کارشناس تجارت خارجی بر ضرورت تمرکز بیشتر بر استانداردسازی و تجاری‌سازی کالاها تأکید کرد و گفت: در حوزه استانداردسازی و تجاری‌سازی باید به‌شدت کار کنیم. این موضوعات بسیار حائز اهمیت است و می‌تواند زمینه‌ای فراهم کند که ایران در بازارهای کشورهای همجوار و همچنین کشورهای مختلف جهان حرفی برای گفتن داشته باشد و به یک صادرکننده فعال تبدیل شود.

وی با اشاره به نقش بخش خصوصی در توسعه تجارت خارجی کشور افزود: بخش خصوصی ایران طی سال‌های گذشته به‌خوبی نشان داده است که مسیر خود را پیدا کرده است. در مسیرهای تجاری و ساختارهای موجود تغییراتی ایجاد شده، اما امروز نکته مهم این است که در کشورهای مقصد حضور فعال و مستمر داشته باشیم و بتوانیم حجم تجارت کشور را افزایش دهیم.

 ظرفیت آمریکای شمالی برای توسعه تجارت

وحیدی‌راد در ادامه با اشاره به آمارهای منتشرشده از سوی سازمان توسعه تجارت درباره صادرات به آمریکای شمالی گفت: بحث ما صرفاً صادرات به آمریکای شمالی نیست، بلکه موضوع اصلی تجاری‌سازی و استانداردسازی کالاها با استفاده از ظرفیت‌های موجود در آمریکای شمالی برای صادرات به سایر نقاط جهان و البته خود آمریکای شمالی است.

وی تصریح کرد: اگر نگاه ما به این موضوع چنین باشد، ظرفیت بسیار قدرتمندی برای تغییر شرایط و ایجاد وضعیت بهتر برای کشور وجود خواهد داشت. باید از ظرفیت‌های بازارهای مختلف استفاده کنیم، استانداردسازی و تجاری‌سازی کالاها را جدی بگیریم و با ایجاد هماهنگی میان دستگاه‌های مختلف و بخش خصوصی، مسیر توسعه تجارت خارجی کشور را هموارتر کنیم.

 تجارت ایران و کانادا

این کارشناس تجارت بین‌الملل با اشاره به آمار مبادلات تجاری ایران و کانادا در سال ۲۰۲۵ اظهار کرد: بر اساس داده‌های ثبت‌شده در گمرک کانادا، این کشور حدود ۲۷۵ میلیون و ۷۰۰ هزار دلار کالا به ایران صادر کرده و در مقابل، صادرات مستقیم ایران به کانادا حدود ۴۲ میلیون دلار بوده است.

وی افزود: با توجه به ساختارهای لجستیکی و استفاده از مسیرهای غیرمستقیم تجارت، این ارقام حداقلی است و می‌توان برآورد کرد که حجم واقعی صادرات ایران به کانادا تا ۵۰ درصد بیشتر از آمار رسمی باشد.

وحیدی‌راد با اشاره به شرایط جدید اقتصاد جهانی و تحولات ژئوپلیتیکی تصریح کرد: تجارت در دوره پساجنگ متوقف نمی‌شود، بلکه معماری و الگوی آن تغییر می‌کند و کشورها باید خود را با این تغییرات هماهنگ کنند. به گفته وی، ایران برای استفاده از فرصت‌های جدید صادراتی نیازمند تغییر رویکرد از تجارت سنتی به تجارت مبتنی بر حضور در بازارهای مقصد است.

این کارشناس تجارت بین‌الملل با تأکید بر نقش حاکمیت در حمایت از بخش خصوصی گفت: حمایت دولت الزاماً به معنای پرداخت منابع مالی نیست، بلکه تسهیل فرآیندها، کاهش موانع و ایجاد سازوکارهای اجرایی برای قوانین موجود، مهم‌ترین نوع حمایت از فعالان اقتصادی به شمار می‌رود.

وی ادامه داد: ایران از ظرفیت‌های گسترده‌ای برای توسعه صادرات برخوردار است و امروز می‌توان کشور را بهشت فرصت‌های صادراتی دانست، اما تحقق این ظرفیت‌ها نیازمند شناخت دقیق صنعت ایران، طراحی مدل‌های نوین تجاری و بهره‌گیری از تجربه‌های موفق جهانی است.

وحیدی‌راد با اشاره به اهمیت تجاری‌سازی کالاهای ایرانی اظهار کرد: تجربه کشورهای مختلف نشان می‌دهد که حضور مستقیم در بازارهای هدف، ایجاد شبکه‌های تجاری و توسعه ساختارهای تجاری‌سازی، از مهم‌ترین الزامات موفقیت در تجارت بین‌الملل است.

به گفته وی، صادرکنندگان باید علاوه بر توجه به کیفیت و قیمت کالا، بر مدیریت ریسک، تنوع‌بخشی به بازارها و ایجاد مسیرهای پایدار صادراتی تمرکز کنند.

در مجموع، تجارت ایران در دوره پساجنگ بیش از آنکه با توقف مواجه باشد، نیازمند تغییر الگو و مسیر است. حرکت به سمت استانداردسازی، تجاری‌سازی، حضور مستقیم در بازارهای هدف و هماهنگی بیشتر میان دستگاه‌ها و بخش خصوصی می‌تواند زمینه توسعه صادرات و استفاده از ظرفیت‌های جدید تجارت خارجی را فراهم کند.