چشم‌انتظاری‌ها برای نمایشگاه کتاب در آذر
نزدیک شدن به آذرماه، همچنان جزئیات برگزاری سی‌وهفتمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران مشخص نیست؛ رویدادی که قرار است پس از وقفه‌ای چندماهه، بار دیگر میزبان ناشران و علاقه‌مندان کتاب باشد.
به گزارش خبرنگار کتاب و ادبیات خبرگزاری فارس، کمتر از یک ماه تا آذرماه باقی مانده؛ ماهی که «احتمالا» سی‌وهفتمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران پس از چند ماه وقفه و برگزار نشدن نسخه حضوری آن در اردیبهشت‌ماه، بار دیگر درهای خود را به روی ناشران و علاقه‌مندان کتاب باز کند.
با این حال، در فاصله کوتاه باقی‌مانده تا زمان احتمالی برگزاری، هنوز بسیاری از جزئیات این رویداد مشخص نیست؛ از زمان دقیق و مقدمات اجرایی گرفته تا فراخوان ثبت‌نام ناشران و برنامه حضور مهمانان بین‌المللی. حالا این سؤال مطرح است که آیا نمایشگاهی با چنین ابعاد و اهمیتی می‌تواند در فرصت باقی‌مانده، مقدمات لازم را فراهم کند؟
سی‌وهفتمین نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران قرار بود اردیبهشت‌ماه امسال برگزار شود، اما شرایط کشور و ملاحظات مربوط به برگزاری حضوری، مانع از برپایی نمایشگاه در شکل معمول آن شد. پس از آن، شورای سیاست‌گذاری نمایشگاه در نشست ۲۹ مهرماه، آذر را به‌عنوان زمان برگزاری این رویداد انتخاب کرد. اعضای شورا معتقد بودند برگزاری هم‌زمان نمایشگاه و برنامه‌های هفته کتاب می‌تواند تمرکز اجرایی، تبلیغاتی و رسانه‌ای هر دو رویداد را کاهش دهد؛ بنابراین مقرر شد هفته کتاب با محوریت حمایت از کتاب‌فروشی‌ها دنبال شود و نمایشگاه در آذرماه برگزار شود.
اما حالا که تصمیم به برگزاری نمایشگاه گرفته شده، همچنان ابهام‌هایی درباره چگونگی اجرای آن وجود دارد. در فاصله کمتر از یک ماه تا آذرماه، هنوز فراخوان ثبت‌نام ناشران و جزئیات حضور مهمانان خارجی به‌طور روشن اعلام نشده و حتی تاریخ دقیق برگزاری نیز در هاله‌ای از ابهام قرار دارد.
ابراهیم حیدری، قائم‌مقام نمایشگاه بین‌المللی کتاب تهران، در پاسخ به پرسش خبرنگار فارس درباره زمان برگزاری و مقدمات اجرایی آن می‌گوید:« تاریخ نمایشگاه هنوز قطعی نشده است.»
به گفته او، برگزاری چنین رویدادی به هماهنگی با دستگاه‌های مرتبط و فراهم بودن شرایط کشور بستگی دارد. حیدری همچنین از انجام مکاتبات و رایزنی‌ها و تأمین اعتبارات و امکانات از سوی مجموعه دولت و وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی خبر می‌دهد.
کتاب گران است؛ نمایشگاه چه سهمی در افزایش قدرت خرید مردم دارد؟
ابهام در زمان برگزاری تنها مسئله پیش روی نمایشگاه نیست. بازار نشر در ماه‌های اخیر با افزایش هزینه‌های تولید و قیمت کتاب مواجه بوده و قدرت خرید مخاطبان نیز متناسب با این افزایش رشد نکرده است. در چنین شرایطی، احتمال برگزاری نمایشگاه این پرسش را مطرح می‌کند که آیا این رویداد می‌تواند به رونق بازار کتاب و افزایش فروش ناشران کمک کند؟
از یک سو، ناشران برای جبران هزینه‌های تولید و توزیع به فروش بیشتر نیاز دارند و از سوی دیگر، مخاطبان با قیمت‌هایی روبه‌رو هستند که خرید چند عنوان کتاب را به تصمیمی پرهزینه تبدیل کرده است. در این میان، نمایشگاه می‌تواند با عرضه مستقیم کتاب و ارائه تخفیف، بخشی از فشار اقتصادی خرید کتاب را کاهش دهد؛ البته به شرط آنکه تخفیف‌ها واقعی و متناسب با توان خرید مخاطبان باشند.
حیدری در همین زمینه از در نظر گرفتن تخفیف‌های ویژه برای نمایشگاه حضوری خبر داده است. وعده‌ای که در شرایط فعلی می‌تواند برای مخاطبان اهمیت داشته باشد، اما هنوز جزئیات آن، میزان تخفیف‌ها و سازوکار اجرایی آن مشخص نیست. با توجه به افزایش قیمت کتاب، باید دید این تخفیف‌ها تا چه اندازه می‌تواند به خرید بیشتر مردم و افزایش فروش ناشران منجر شود.
حمایت‌های نشر؛ نمایشگاه در کنار تسهیلات و خرید کتاب
یکی از محورهای دفاع حیدری از برگزاری نمایشگاه، مجموعه حمایت‌هایی است که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی برای بخش‌های مختلف صنعت نشر در نظر گرفته است.
او در پاسخ به این پرسش که آیا بهتر نبود بخشی از هزینه‌های نمایشگاه به حمایت مستقیم از کتاب‌فروشی‌ها و ناشران اختصاص پیدا کند، به اعتبارات و تسهیلات این حوزه اشاره می‌کند.
به گفته حیدری، وزارت ارشاد بیش از ۲۰۰ میلیارد تومان از محل اعتبارات خود برای تسهیلات فعالان حوزه نشر اختصاص داده است. علاوه بر این، ۲۰ میلیون دلار برای تأمین کاغذ در نظر گرفته شده و بیش از ۱۰۰ میلیارد تومان نیز به‌عنوان وام در اختیار اهالی قلم قرار می‌گیرد.
او همچنین به خرید سالانه کتاب از سوی وزارت ارشاد اشاره می‌کند و رقم این خرید را حدود ۵۰ میلیارد تومان می‌داند؛ خریدهایی که به گفته او، در قالب طرح‌هایی مانند خرید کتاب سال و کتاب‌های دانشجویی انجام می‌شود.
این ارقام از نگاه حیدری نشان می‌دهد که حمایت از نشر تنها به برگزاری نمایشگاه محدود نیست و وزارت ارشاد در بخش‌های مختلف، از تأمین کاغذ گرفته تا تسهیلات ناشران و حمایت از نویسندگان، منابعی را اختصاص داده است. با این حال، پرسش درباره میزان اثرگذاری این حمایت‌ها بر وضعیت اقتصادی ناشران و کتاب‌فروشان همچنان مطرح است؛ به‌ویژه در شرایطی که برخی کتاب‌فروشی‌ها و ناشران با مشکلات مالی و خطر تعطیلی روبه‌رو هستند.
نمایشگاه کتاب؛ هزینه‌ای که سرمایه‌گذاری فرهنگی تلقی می‌شود
اما بخش مهم‌تر دفاع حیدری از نمایشگاه، به توجیه اقتصادی و فرهنگی آن بازمی‌گردد. او در واکنش به این پرسش که آیا بهتر نبود هزینه اجرایی نمایشگاه در بخش‌های حمایتی دیگری مانند کتاب‌فروشی‌ها هزینه شود، معتقد است نباید همه ابعاد این رویداد را صرفاً با محاسبات مالی سنجید.
حیدری با اشاره به هزینه‌های نمایشگاه سال قبل، می‌گوید در محاسبات مطرح‌شده، حدود ۲۰۰ میلیارد تومان مربوط به یارانه بوده و نباید این مبلغ را هزینه اجرایی به حساب آورد. او هزینه اجرایی را حدود ۱۳۲ میلیارد تومان اعلام می‌کند.
از نگاه او، حتی اگر چنین هزینه‌ای برای برگزاری نمایشگاه صرف شود، نمی‌توان آن را صرفاً پول خرج کردن دانست؛ چراکه نمایشگاه کتاب به دلیل ابعاد اجتماعی و فرهنگی‌اش نوعی سرمایه‌گذاری محسوب می‌شود.
حیدری با اشاره به حضور پنج تا شش میلیون نفر در نمایشگاه‌های گذشته، می‌گوید اگر هر یک از این افراد تنها دو یا سه ساعت در نمایشگاه حضور داشته باشند، حجم قابل توجهی از اوقات فراغت جامعه در فضایی فرهنگی سپری می‌شود.
او حضور خانواده‌ها، تعامل اجتماعی، دیدارهای فرهنگی و آشنایی کودکان و نوجوانان با کتاب را از دیگر دستاوردهای این رویداد می‌داند و حتی نمایشگاه را نوعی تور ادبی و فرهنگی توصیف می‌کند.
از سوی دیگر، او معتقد است نمایشگاه می‌تواند به ایجاد جریان نقدینگی در بازار نشر کمک کند و برای ناشران و کتاب‌فروشانی که در شرایط دشوار اقتصادی فعالیت می‌کنند، امیدبخش باشد. به باور حیدری، این رویداد فقط محل فروش کتاب نیست، بلکه می‌تواند بخشی از مشکلات اقتصادی فعالان نشر را نیز کاهش دهد.
او همچنین به ابعاد بین‌المللی نمایشگاه اشاره می‌کند و معتقد است حضور گسترده مردم در این رویداد می‌تواند تصویری متفاوت از جامعه ایران به مخاطبان خارجی ارائه دهد و در برابر فضاسازی‌های منفی و ایران‌هراسی قرار بگیرد.
حیدری نمایشگاه کتاب را یکی از مهمترین جلوه‌های فرهنگی جمهوری اسلامی ایران می‌داند و تأکید می‌کند که چنین رویدادی با این حجم مخاطب، فروش و تنوع سلیقه‌ها را نمی‌توان صرفاً با معیارهای مالی ارزیابی کرد.
با این حال، دفاع از ابعاد فرهنگی و اجتماعی نمایشگاه به معنای بی‌نیازی آن از پاسخ‌گویی درباره هزینه‌ها و میزان بازدهی اقتصادی نیست. از یک سو، مسئولان از اختصاص تسهیلات، حمایت‌های کاغذی و خرید کتاب برای کمک به ناشران و کتاب‌فروشان سخن می‌گویند و از سوی دیگر، نمایشگاه نیز با هزینه اجرایی قابل توجهی برگزار می‌شود. بنابراین، روشن شدن سهم نمایشگاه در ایجاد فروش واقعی برای ناشران، میزان گردش مالی ایجادشده و تأثیر آن بر بقای کتاب‌فروشی‌ها می‌تواند تصویر دقیق‌تری از توجیه اقتصادی این رویداد ارائه دهد.
در واقع، مسئله فقط این نیست که نمایشگاه هزینه دارد یا ندارد؛ بلکه باید مشخص شود در برابر این هزینه، چه میزان منفعت اقتصادی و فرهنگی ایجاد می‌شود و آیا می‌توان با شیوه‌ای کارآمدتر، هم از ظرفیت اجتماعی نمایشگاه بهره برد و هم حمایت مؤثرتری از بدنه نشر انجام داد؟
حالا در حالی که آذرماه به‌عنوان زمان احتمالی برگزاری نمایشگاه مطرح شده، هنوز نمی‌توان با قطعیت از برگزاری آن سخن گفت. ناشران و مخاطبان در انتظار روشن شدن تصمیم نهایی مسئولان هستند؛ تصمیمی که هرچه دیرتر اعلام شود، فرصت آماده‌سازی برای یکی از مهمترین رویدادهای فرهنگی کشور را محدودتر خواهد کرد. نمایشگاهی که قرار است نقطه امیدی برای نشر باشد، پیش از هر چیز باید تکلیف خودش را با زمان برگزاری، برنامه اجرایی و نحوه حمایت از ناشران و مخاطبان روشن کند.
#کتاب #نمایشگاه_کتاب #کتابخوانی
