نمایش پیوند مستقیم تغییرات اقلیمی با آینده اقتصاد جهانی و امنیت انرژی در اجلاس کاپ ۳۱

باشگاه خبرنگاران جوان؛ محمد امیرحسینی - مرکز نمایشگاهی و همایش‌های آنتالیا موسوم به ANFAŞ Antalya Expo Center از ۱۸ تا ۲۹ آبان ۱۴۰۵ (۹ تا ۲۰ نوامبر ۲۰۲۶) میزبان سی‌ویکمین کنفرانس اعضای کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد درباره تغییر اقلیم (کاپ ۳۱) است.

مسعود پزشکیان رئیس‌جمهور کشورمان برای حضور در این کنفرانس صبح روز گذشته وارد ترکیه شد و در محل اجلاس مورد استقبال آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل و رجب طیب اردوغان رئیس‌جمهور ترکیه قرار گرفت.

محیط‌زیست، قربانی خاموش جنگ‌هاست

پزشکیان در سخنرانی خود در سی‌ویکمین اجلاس تغییرات اقلیمی سازمان ملل (کاپ ۳۱)، با اشاره به ضرورت بازنگری در مفهوم مسئولیت مشترک، عدالت اقلیمی و ارتباط میان صلح و محیط‌زیست، تأکید کرد که نمی‌توان از آینده زمین سخن گفت، اما نسبت به پیامدهای زیست‌محیطی جنگ‌ها و درگیری‌های نظامی بی‌تفاوت بود.

رئیس جمهور محیط‌زیست را یکی از قربانیان خاموش جنگ‌ها توصیف کرد که آثار تخریب آن حتی تا نسل‌های پس از پایان مخاصمات نیز باقی می‌ماند.

پزشکیان با اشاره به خسارات زیست‌محیطی حملات اخیر آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران، اعلام کرد که بر اساس ارزیابی‌های انجام‌شده، حمله به تأسیسات سوخت در عسلویه موجب انتشار حدود ۵۰۰ هزار تن و حمله به مخازن سوخت اطراف تهران باعث انتشار یک میلیون تن دی‌اکسیدکربن شده است.

رئیس جمهور این وضعیت را تناقضی آشکار با تلاش‌های جهانی برای کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای دانست و خواستار تقویت سازوکارهای بین‌المللی برای مستندسازی خسارات زیست‌محیطی، پیشگیری از تکرار چنین اقداماتی و پاسخ‌گو کردن عاملان آن شد.

پزشکیان همچنین با اشاره به اقدامات ایران در توسعه انرژی‌های پاک، اظهار کرد که ظرفیت نیروگاه‌های تجدیدپذیر کشور طی دو سال اخیر از حدود ۱۲۵۰ مگاوات به بیش از ۶۱۵۰ مگاوات افزایش یافته و تولید برق پاک در سال جاری به بیش از ۴.۵ میلیارد کیلووات‌ساعت رسیده است؛ اقدامی که از انتشار حدود ۲.۵ میلیون تن دی‌اکسیدکربن جلوگیری کرده است.

رئیس‌جمهور  با تأکید بر اینکه زمین میراث مشترک نسل‌هاست، تصریح کرد: «صلح، پیش‌شرط حفاظت از محیط‌زیست است و حفاظت از محیط‌زیست، پیش‌شرط صلح پایدار» و جمهوری اسلامی ایران برای همکاری عادلانه و مسئولانه در مسیر حفاظت از محیط‌زیست آمادگی دارد.

تاثیر تغییر اقلیم در مناسبات کشورها

کنفرانس اعضای کنوانسیون چارچوب سازمان ملل متحد درباره تغییر اقلیم (کاپ ۳۱) در شرایطی برگزار می‌شود که موضوع تغییر اقلیم به یکی از مهم‌ترین مسائل در مناسبات سیاسی، اقتصادی و امنیتی بین‌المللی تبدیل شده و تصمیمات و ابتکارات مطرح‌شده در این اجلاس می‌تواند بر سیاست‌های توسعه‌ای، انرژی، تجارت، سرمایه‌گذاری و همکاری‌های بین‌المللی کشورها تاثیرگذار باشد.

یکی از مهم‌ترین بخش‌های این اجلاس، نشست سران و رهبران جهان (World Leaders Climate Action Summit) است که در روز گذشته و امروز، با میزبانی جمهوری ترکیه و تحت ریاست رئیس‌جمهور این کشور برگزار می‌شود. در این رابطه، اردوغان رئیس‌جمهور ترکیه با ارسال دعوتنامه رسمی از طریق سفارت این کشور در تهران از رئیس‌جمهور کشورمان برای شرکت در بخش سران این اجلاس دعوت به‌عمل آورده است. 

در ارتباط با سطح شرکت دیگر کشورها در این اجلاس، وزیر محیط زیست، شهرسازی و تغییر اقلیم ترکیه در تاریخ ۱۰ آبان ۱۴۰۵ (۱ نوامبر ۲۰۲۶)، تأیید حضور ۹۱ رئیس کشور و رئیس دولت را اعلام کرده است. همچنین انتظار می‌رود نمایندگان حدود ۱۹۶ کشور، نزدیک به ۳۰۰ وزیر و مقامات ارشد و شمار زیادی از مسئولان سازمان‌های بین‌المللی و نهادهای غیردولتی در این کنفرانس حضور یابند. برغم این موضوع، تعداد سخنرانان سطح عالی ثبت شده در فهرست موقت سازمان ملل برای ایراد سخنرانی در بخش سران، تاکنون حدود ۷۷ کشور است.

براساس گزارش‌های منتشره، لوئیز ایناسیو لولا دا سیلوا رئیس‌جمهور برزیل، اندی برنهام نخست‌وزیر بریتانیا، نیکول پاشینیان نخست‌وزیر ارمنستان، آنتونی آلبانیز نخست‌وزیر استرالیا و هان ژنگ معاون رئیس‌جمهور چین تاکنون حضور خود در این اجلاس را اعلام کرده‌اند. همچنین آنتونیو گوترش دبیرکل سازمان ملل متحد نیز در مراسم افتتاحیه اجلاس سران حضور خواهد داشت. 

اجلاس سران از حیث سیاسی و دیپلماتیک واجد اهمیت ویژه‌ای است؛ زیرا امکان طرح مستقیم دیدگاه‌ها و اولویت‌های ملی در سطح عالی، گفت‌وگو و تبادل نظر میان رهبران کشورها، برگزاری ملاقات‌های دوجانبه و تقویت همکاری‌های سیاسی و بین‌المللی را فراهم می‌سازد.

برنامه اعلام‌شده این بخش شامل مراسم افتتاحیه سطح عالی، سخنرانی‌های ملی سران و رؤسای دولت‌ها، نشست‌های میزگرد رهبران با موضوعاتی نظیر تأمین مالی اقلیمی، شهرهای تاب‌آور، گذار انرژی، اقتصاد چرخشی و اقدامات اقلیمی دریایی و همچنین دیدارهای دوجانبه است. برنامه‌های ویژه مرتبط با ابتکار «جهان بدون پسماند» نیز با مشارکت و تحت هدایت بانوی اول ترکیه پیش‌بینی شده است. حضور در این بخش، به‌ویژه با توجه به سطح بالای مشارکت سیاسی و امکان تعامل مستقیم با رؤسای کشورها و دولت‌ها، فرصتی فراتر از مذاکرات معمول کارشناسی و وزارتی برای پیگیری منافع ملی جمهوری اسلامی ایران فراهم می‌کند.

ضرورت حضور جمهوری اسلامی ایران در اجلاس

برای جمهوری اسلامی ایران، با توجه به قرار گرفتن در یکی از مناطق آسیب‌پذیر جهان از نظر تغییرات اقلیمی، تشدید خشکسالی، کاهش منابع آب تجدیدپذیر، افزایش دما، گسترش پدیده گردوغبار و فشار بر اکوسیستم‌های طبیعی، مشارکت فعال در این اجلاس از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. بر این اساس، حضور رئیس‌جمهور محترم در این اجلاس، علاوه بر انعکاس جایگاه و دیدگاه‌های جمهوری اسلامی ایران در عالی‌ترین سطح سیاسی، فرصت مناسبی برای پیگیری منافع ملی کشور در مذاکرات بین‌المللی اقلیمی، تعامل با کشورهای در حال توسعه و جلب حمایت‌های مالی و فناورانه متناسب با شرایط خاص کشور فراهم می‌آورد.

از سوی دیگر، با توجه به شرایط خاص سیاسی و امنیتی کشور و وقوع جنگ تجاوزکارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی علیه جمهوری اسلامی ایران، شرکت در این اجلاس در سطح رئیس‌جمهور محترم این امکان را فراهم می‌سازد که مواضع رسمی و دیدگاه‌های جمهوری اسلامی ایران درباره ابعاد سیاسی، امنیتی، اقتصادی و زیست‌محیطی این جنگ در عالی‌ترین سطح بین‌المللی مطرح شود.

این فرصت به‌ویژه از آن جهت اهمیت دارد که اجلاس سران، امکان دیدار و گفت‌وگوی مستقیم با رؤسای سایر کشورها و مقامات عالی‌رتبه را فراهم می‌کند و می‌توان از این ظرفیت برای تبیین مواضع ایران، تشریح پیامدهای تجاوز نظامی بر زیرساخت‌ها و ظرفیت‌های توسعه‌ای کشور و جلب توجه جامعه بین‌المللی به آثار مخرب جنگ بر محیط زیست و روند مقابله با تغییر اقلیم بهره گرفت.

همچنین حضور در چنین سطحی، امکان انتقال این پیام را فراهم می‌کند که جمهوری اسلامی ایران، علی‌رغم مواجهه با تحریم‌های اقتصادی، محدودیت‌های فناورانه و شرایط ناشی از جنگ، همچنان خواهان مشارکت در همکاری‌های بین‌المللی و منطقه‌ای برای مقابله با تغییر اقلیم است.

اهمیت راهبردی کاپ ۳۱ در معادلات بین‌المللی تغییر اقلیم

یکی از مهم‌ترین تحولات سال‌های اخیر، تبدیل سیاست‌های اقلیمی به یکی از عوامل تعیین‌کننده در جهت‌گیری اقتصاد جهانی و بازارهای انرژی است. گذار انرژی، کاهش انتشار گازهای گلخانه‌ای، توسعه انرژی‌های تجدیدپذیر، بهره‌وری انرژی، فناوری‌های جذب و ذخیره‌سازی کربن و استانداردهای زیست‌محیطی، به‌تدریج در حال بازتعریف ساختار تولید، تجارت و سرمایه‌گذاری در جهان هستند.

این تحولات برای جمهوری اسلامی ایران از اهمیت ویژه‌ای برخوردار است. ایران به‌عنوان یکی از دارندگان بزرگ ذخایر نفت و گاز جهان، از ظرفیت‌های قابل توجهی در حوزه تولید و تجارت انرژی برخوردار است. بنابراین، هرگونه تحول در سیاست‌های بین‌المللی مرتبط با انرژی و اقلیم می‌تواند بر جایگاه اقتصادی کشور، آینده صادرات انرژی، سرمایه‌گذاری در صنایع نفت و گاز و مزیت‌های رقابتی آن تأثیر بگذارد.

از سوی دیگر، نباید اجازه داد سیاست‌های اقلیمی به ابزاری برای تحمیل محدودیت‌های یک‌جانبه بر کشورهای دارای منابع انرژی یا محروم کردن آن‌ها از حق توسعه تبدیل شود. ضرورت تأمین امنیت انرژی جهان، تفاوت شرایط اقتصادی و توسعه‌ای کشورها و لزوم توجه به مسئولیت‌های تاریخی کشورهای صنعتی باید در کانون مذاکرات بین‌المللی قرار گیرد.

در این چارچوب، حضور فعال جمهوری اسلامی ایران در کاپ ۳۱ و مشارکت هماهنگ وزارتخانه‌های نفت، نیرو، امور خارجه و سازمان حفاظت محیط زیست اهمیت اساسی دارد. این حضور می‌تواند زمینه‌ای برای تبیین جایگاه ایران در تحولات آینده انرژی، معرفی ظرفیت‌های کشور در توسعه انرژی‌های پاک، کاهش گازهای مشعل، ارتقای بهره‌وری انرژی و پیگیری همکاری‌های فناورانه فراهم کند. در واقع، کاپ ۳۱ را باید یکی از عرصه‌های مهم شکل‌گیری قواعد و مناسبات آینده اقتصاد انرژی جهان دانست؛ عرصه‌ای که غیبت یا مشارکت کم‌رنگ در آن می‌تواند به کاهش فرصت اثرگذاری بر تصمیماتی منجر شود که در سال‌های آینده بر منافع اقتصادی و راهبردی کشور تأثیر خواهند گذاشت. 

از منظر جمهوری اسلامی ایران، سیاست‌های اقلیمی نباید به محدودیت‌های یکسان و غیرمنعطف برای همه کشورها منجر شود و لازم است حق کشورهای در حال توسعه برای انتخاب مسیر توسعه، تأمین امنیت انرژی و بهره‌برداری متناسب از منابع و ظرفیت‌های ملی آنها مورد احترام قرار گیرد.

اهمیت حضور در سطح رئیس‌جمهور و ابعاد سیاسی و دیپلماتیک آن

حضور رئیس‌جمهور کشورمان در این اجلاس، فراتر از مشارکت معمول هیئت کارشناسی، دارای کارکردهای سیاسی، دیپلماتیک و اجرایی است که می‌تواند در انتقال مستقیم مواضع و اولویت‌های کشور به رهبران، مقامات عالی‌رتبه و مسئولان ارشد نهادهای بین‌المللی و افزایش وزن سیاسی مواضع ایران در مذاکرات و تبیین مواضع جمهوری اسلامی ایران در قبال جنگ تجاوزکارانه آمریکا و رژیم صهیونیستی اثرگذار باشد.

در کنار تقویت دیپلماسی دوجانبه و چندجانبه با کشورها این کنفرانس محل مناسبی برای پیگیری مسائل و مطالبات خاص ایران ازجمله طرح آثار تحریم‌های یکجانبه و محدودیت‌های مالی و فناورانه بر توان کشور برای اجرای اقدامات اقلیمی و ضرورت توجه به شرایط خاص کشورهای تحت تحریم در سازوکارهای همکاری بین‌المللی است.

فرصتی که اجلاس کاپ ۳۱ در اختیار کشورها ازجمله ایران که درگیر یک جنگ نابرابر با آمریکا و رژیم صهیونیستی است، می‌گذارد می‌تواند به تقویت همکاری با کشورهای منطقه در زمینه مدیریت منابع آب، مقابله با گردوغبار، حفاظت از تالاب‌های مشترک، مدیریت ریسک بلایای طبیعی و سازگاری با تغییر اقلیم بینجامد.

از دیگر مزایای این کنفرانس برای کشورمان ارائه تصویری از جمهوری اسلامی ایران به‌عنوان کشوری برخوردار از ظرفیت‌های علمی، فنی و اجرایی است که در عین مواجهه با محدودیت‌های اقتصادی و تحریمی و پیامدهای جنگ، برای مقابله با آثار تغییر اقلیم و مشارکت در همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی تلاش می‌کند.

 دیدارهای دوجانبه با سران دیگر کشورها و روسای سازمان‌های بین‌المللی در حوزه محیط زیست ازجمله رئیس‌جمهور ترکیه و رئیس اجلاس کاپ ۳۱، دبیر اجرایی کنوانسیون تغییر اقلیم سازمان ملل متحد، رؤسای کشورها و دولت‌های کشورهای همسایه و منطقه و مقامات ارشد کشورهای تأثیرگذار و سازمان‌ها و گروه‌های بین‌المللی از دیگر مزایای اجلاس کاپ ۳۱ است.

اهمیت جهانی اجلاس کاپ ۳۱

اجلاس کاپ ۳۱ در سطح دنیا اهمیت بسیاری دارد و فعالان محیط زیستی از سراسر دنیا به آنتالیای ترکیه آمدند. 

گرتا تونبرگ فعال محیط زیستی سوئدی یکی از معروف‌ترین فعالان محیط زیست است که در حاشیه نشست اقلیمی کاپ ۳۱ حضور دارد.

این کنفرانس به محلی برای اعتراض فعالان محیط زیست به سیاست‌های مخربی شده که باعث آسیب دیدن محیط زیست شده است.

یکی از اقدامات فعالان محیط زیست برگزاری تجمع در مخالفت با استفاده از سوخت‌های فسیلی در حاشیه نشست اقلیمی کاپ ۳۱ در آنتالیا ترکیه است.

حضور پرتعداد کشورها در اجلاس کاپ ۳۱ نشان‌دهنده اهمیت آن است البته تعهدات محیط زیستی نیازمند متعهد ماندن همه کشورها برای اجرای تصمیمات اتخاذ شده است، اما کشورها برای توسعه طرح‌ها و پروژه‌های خود به سادگی تعهداتشان را زیر پا می‌گذارند.

بسته شدن تنگه هرمز پس از تجاوز نظامی آمریکا و رژیم صهیونیستی به ایران باعث افزایش قیمت انرژی در دنیا شده است لذا اجلاس کاپ ۳۱ فرصت مناسبی برای ایجاد تعهداتی است که به امنیت پایدار برای انرژی منجر شود و این راه فقط از طریق احترام به حاکمیت کشورها، پرهیز از جنگ و برخورداری کشورها از حقوقشان طبق معاهدات مختلفی که در آن عضو هستند، میسر می‌شود.