تبیین مرز تدبیر و تقدیر در نهج‌البلاغه / وقتی تدبیر انسان در برابر اراده الهی خاضع می‌شود
نشست نهج‌البلاغه‌خوانی در مدرسه علمیه فاطمیه پاکدشت به شرح حکمت ۱۶ اختصاص یافت. در این جلسه ضمن تبیین جایگاه جبر و اختیار و محدودیت عقل بشری، بر ضرورت تلاشِ آگاهانه همراه با توکل تأکید شد و شواهد تاریخیِ شکستِ تدابیرِ مادی در برابر سنت‌های الهی مورد بررسی قرار گرفت.
به‌گزارش پایگاه خبری و رسانه‌ای حوزه‌های علمیه خواهران/تهران، نشست نهج البلاغه‌خوانی، شرح و تفسیر حکمت‌های نهج‌البلاغه با خوانش حکمت ۱۶ که شناخت جایگاه جبر و اختیار است، با حضور خانم خانی معاون پژوهش مدرسه علمیه فاطمیه پاکدشت برگزار شد.
خانم خانی بعد از بیان ضرورت نشستن بر سر سفره‌ی نهج‌البلاغه برای جوانان و حوزویان و بیان فوائد انس با نهج‌البلاغه از دیدگاه امام شهید شامل تقویت و بیدارباش روح، شستشوی قلب و فهم منطق و کلام علوی که تبلور قلبی متصل به وحی و عظمت الهی است به تجزیه و ترکیبی کوتاه از این حکمت و شرح آن پرداخت.
وی افزود: امیرالمؤمنین علی (ع) در حکمت ۱۶ نهج‌البلاغه «تَذِلُّ الْأُمُورُ لِلْمَقَادِیرِ، حَتَّی یَکُونَ الْحَتْفُ فِی التَّدْبِیرِ» به امور که در برابر مقدرات خاضع هستند اشاره می کنند. قضاء به معنای برنامه‌ریزی و حتمیت تدبیرالهی و قدر به معنای اندازه‌گیری، زمان، مکان و ویژگی‌های اجرای آن است. این حکمت از نظر عرفانی به مقام تسلیم در برابر اراده‌ی خدا می‌پردازد و نشان می‌دهد که عقل بشر محدود است و باید به خواست الهی تن سپرد چرا که تنها خدا به نهان و آشکار جهان آگاه است. از این رو تدبیر انسان بدون توکل و تسلیم به حق بودن چیزی جز سرگردانی و شکست به همراه ندارد. از بعد فلسفی و کلامی این حکمت در مرز جبر و اختیار نشان‌دهنده‌ی محدودیت عقل عملی انسان است. اسلام نه به جبر محض اعتقاد دارد و نه به اختیار مطلق. قرآن با توجه به آیه ۳۹ سوره نجم «وَأَنْ لَیْسَ لِلْإِنْسَانِ إِلَّا مَا سَعَی» انسان را به تدبیر و تلاش موظف کرده، ولی تأکید می‌کند که تدبیر او علت تامه نیست و تدبیر فرد در زیر چتر قوانین الهی قرار دارد.
خانم خانی گفت: در بعد اجتماعی و تاریخی هم بسیار شاهد مثال‌هایی می توان برشمرد که سنن و اراده الهی تدابیر مادی را بر هم زده است از جمله می توان به تدابیری که دشمن در جنگ تحمیلی و دفاع مقدس و جنگ ۱۲ روزه و جنگ رمضان برای تجزیه و از بین بردن کشور و ملت مسلمان ایران چیده بود نام برد. همچنین از نظر ادبی، استعاره «تَذِلُّ الْأُمُورُ» و تقابل «تَدْبِیر» و «حَتْف» بلوغ بلاغتی کلام علوی را نشان می‌دهد.
معاون پژوهش مدرسه علمیه فاطمیه پاکدشت به شواهد تاریخی و نمونه‌هایی که «مرگ در خودِ تدبیر» رخ داده است و تشریح تدابیر آنها مانند شکست مروان آخرین خلیفه اموی در برابر عباسیان هرچند اطمینان به پیروزی خود داشت و هم چنین ابراهیم بن عبدالله در جنگ با منصور عباسی به اشتباه پرچم را جابه‌جا کرد و دشمن به خیال اینکه آنان در حال فرار هستند به آنان حمله کردند و او کشته شد، در بدر و احد، تدابیر قریش نیز موجب شکست آنها شد پرداخت. سپس علت بیان این حکمت توسط امام علی(ع) پس از فتح ایران و آزادی اسرای آن از جمله آزادی شهربانو دختر یزدگرد سوم که منجر به ازدواج او با امام حسین (ع) شد و اینکه امیرالمؤمنین (ع) از وی درباره جمله‌ای از پدرش یزدگرد پرسید و شهربانو از پدرش یزدگرد نقل قولی کرد: "هرگاه خدا اراده کند، خواسته‌ها خوار می‌شوند." ایشان این حقیقت را تحسین کردند.
وی در پایان به دو درس از این حکمت یکی تلاش آگاهانه با تواضع و فراموش نکردن خدا در امور و کارها و دوم اینکه آرامش در اعتماد به خدا و پذیرش تقدیر او، حتی در نتایج ناامیدکننده است اشاره نمودند چرا که اگر گاهی تقدیر الهی با تدبیر ما منطبق نمی شود حتما خیر و حکمتی در آن نهفته است که عقل محدود ما از درک آن قاصر است و بدانیم که خداوند «دَائِمُ الْفَضْلِ عَلَی الْبَرِیَّةِ» است.
شایان ذکر است این نشست روز دوشنبه ۱۳ مهرماه با همکاری معاونت‌های فرهنگی و پژوهش این مدرسه برگزار شد.
انتهای پیام/
#حوزه‌های_علمیه_خواهران
