سحر و جادو برای جدایی زن و شوهر، یکی دیگر از انحرافات یهودیان

قرآن در آیه ۱۰۲ سوره بقره از گروهی از یهودیان سخن می‌گوید که با پیروی از آموزه‌های شیطانی و فراگیری سحر، حتی برای جدایی میان زن و شوهر از آن استفاده می‌کردند، انحرافی که در کنار نسبت ناروا دادن جادوگری به حضرت سلیمان(ع) مورد نکوهش صریح قرآن قرار گرفته است.

گروه قرآن و فعالیت‌های دینی خبرگزاری فارس، آیه ۱۰۲ سوره بقره پس از بیان پیامدهای سحر، به نتیجه اخلاقی و معنوی این انتخاب می‌پردازد «وَلَقَدْ عَلِمُوا لَمَنِ اشْتَرَاهُ مَا لَهُ فِی الْآخِرَةِ مِنْ خَلَاقٍ» آنان یعنی یهودیان به‌خوبی می‌دانستند کسی که سحر را برگزیند، در آخرت بهره‌ای نخواهد داشت.

تعبیر «اشْتَرَاهُ» به معنای خریدن، تصویری از یک معامله زیان‌بار ارائه می‌دهد، انسان چیزی را به دست می‌آورد، اما در مقابل، سرمایه‌ای بسیار ارزشمندتر را از دست می‌دهد. از نگاه علامه طباطبایی، این آیات بر آگاهی کسانی تأکید می‌کند که با وجود شناخت پیامدهای سحر، آن را بر مسیر ایمان ترجیح می‌دهند.

سحر، انحرافی که به نام سلیمان نبی تمام شد

آیه ۱۰۲ سوره بقره از انحراف گروهی سخن می‌گوید که به‌جای پیروی از وحی الهی، به آموزه‌های شیاطین روی آوردند و سحر را در میان مردم رواج دادند. قرآن در این باره می‌فرماید که «وَاتَّبَعُوا مَا تَتْلُو الشَّیَاطِینُ عَلَیٰ مُلْکِ سُلَیْمَانَ» آنان از آنچه شیاطین در دوران فرمانروایی سلیمان می‌خواندند، پیروی کردند.

در ادامه، قرآن اتهام کفر و جادوگری به حضرت سلیمان(ع) را رد می‌کند و می‌فرماید که «وَمَا کَفَرَ سُلَیْمَانُ وَلَٰکِنَّ الشَّیَاطِینَ کَفَرُوا» سلیمان کافر نشد، بلکه شیاطین کفر ورزیدند. این آیات نشان می‌دهد که نسبت دادن سحر به این پیامبر الهی، حقیقت ماجرا را وارونه جلوه می‌داد؛ در حالی که قرآن منشأ این انحراف را پیروی از شیاطین معرفی می‌کند.

بر اساس این آیه، گروهی از یهودیان به‌جای پایبندی به هدایت الهی، از آموزه‌های سحرآمیز پیروی کردند؛ آموزه‌هایی که یکی از کاربردهایشان ایجاد اختلاف میان زن و شوهر بود. قرآن درباره این پیامد می‌فرماید که «فَیَتَعَلَّمُونَ مِنْهُمَا مَا یُفَرِّقُونَ بِهِ بَیْنَ الْمَرْءِ وَزَوْجِهِ»؛ آنان چیزهایی می‌آموختند که با آن میان مرد و همسرش جدایی می‌انداختند.

نکوهش قرآن در اینجا تنها متوجه فراگیری چنین دانشی نیست، بلکه متوجه استفاده از آن برای آسیب رساندن به دیگران و تخریب پیوندهای خانوادگی نیز هست. آیه در عین حال تأکید می‌کند که این افراد بدون اذن خدا نمی‌توانند به کسی زیان برسانند «وَمَا هُمْ بِضَارِّینَ بِهِ مِنْ أَحَدٍ إِلَّا بِإِذْنِ اللَّهِ».

از این منظر، قرآن ضمن مبرا دانستن حضرت سلیمان(ع) از اتهام جادوگری، رفتار کسانی را نکوهش می‌کند که سحر را جایگزین هدایت کردند و از آن برای ایجاد اختلاف بهره بردند. این ماجرا نمونه‌ای از انحراف از مسیر وحی و استفاده از دانش در جهت آسیب رساندن به انسان‌هاست.

آیه ۱۰۳ نیز همین حقیقت را روشن‌تر می‌کند «وَلَوْ أَنَّهُمْ آمَنُوا وَاتَّقَوْا لَمَثُوبَةٌ مِنْ عِنْدِ اللَّهِ خَیْرٌ» اگر ایمان می‌آوردند و تقوا پیشه می‌کردند، پاداش الهی برایشان بهتر بود.

بنابراین، مسئله صرفاً برخورداری از یک دانش خاص نیست موضوع اصلی، انتخاب میان ایمان و تقوا از یک‌سو و منفعت‌طلبی زیان‌بار از سوی دیگر است. قرآن انسان را به سنجش نتیجه نهایی انتخاب‌هایش دعوت می‌کند، نه اینکه صرفاً به منفعت زودگذر آنها چشم بدوزد.

هشدار درباره سوءاستفاده از زبان

آیه ۱۰۴ ناگهان از موضوع سحر به شیوه سخن گفتن مؤمنان با پیامبر اسلام(ص) می‌پردازد «یَا أَیُّهَا الَّذِینَ آمَنُوا لَا تَقُولُوا رَاعِنَا وَقُولُوا انْظُرْنَا وَاسْمَعُوا».

واژه «راعِنا» در زبان عربی می‌توانست معنایی مانند رعایت کردن و مهلت دادن داشته باشد اما به دلیل امکان برداشت توهین‌آمیز و بازی زبانی مخالفان، مسلمانان از به‌کار بردن آن نهی شدند و مأموریت یافتند به‌جای آن از تعبیر «انْظُرْنا» استفاده کنند.

این دستور نشان می‌دهد که در ارتباط با پیامبر(ص)، تنها قصد گوینده اهمیت ندارد، بلکه باید به معنای سخن و زمینه‌ای که در آن به کار می‌رود نیز توجه کرد. وقتی واژه‌ای امکان تبدیل شدن به ابزار تمسخر و توهین را دارد، انتخاب تعبیری روشن و بی‌ابهام، راه سوءاستفاده را می‌بندد.

فرمان «وَاسْمَعُوا» نیز در ادامه این دستور آمده است یعنی مؤمنان باید با دقت گوش دهند و پیام الهی را جدی بگیرند. در مقابل، آیه برای کافران از عذابی دردناک سخن می‌گوید.

حسادت به نزول رحمت الهی

آیه ۱۰۵ بار دیگر به مخالفت گروهی از اهل کتاب و مشرکان با پیامبر اسلام(ص) می‌پردازد «مَا یَوَدُّ الَّذِینَ کَفَرُوا مِنْ أَهْلِ الْکِتَابِ وَلَا الْمُشْرِکِینَ أَنْ یُنَزَّلَ عَلَیْکُمْ مِنْ خَیْرٍ مِنْ رَبِّکُمْ».

مضمون آیه این است که کافران اهل کتاب و مشرکان دوست ندارند خیری از سوی خدا بر مؤمنان نازل شود. این خیر می‌تواند در سیاق آیه، به وحی و هدایت الهی اشاره داشته باشد. مخالفت آنان با پیامبر(ص) تنها اختلافی بر سر یک ادعا نبود؛ مسئله این بود که چرا رحمت و هدایت الهی به پیامبری از میان آنان نرسیده است.

قرآن در پاسخ می‌فرماید که «وَاللَّهُ یَخْتَصُّ بِرَحْمَتِهِ مَنْ یَشَاءُ وَاللَّهُ ذُو الْفَضْلِ الْعَظِیمِ» خداوند رحمت خود را به هر کس بخواهد اختصاص می‌دهد و صاحب فضل بزرگ است.

بر این اساس، انتخاب پیامبران در اختیار خواسته‌ها و رقابت‌های گروهی انسان‌ها نیست. رحمت الهی را نمی‌توان به دلیل تعلق نداشتن به یک قوم یا گروه، انکار کرد یا مانع بهره‌مندی دیگران از آن شد.

از انحراف در دانش تا انکار رحمت

مجموع این آیات، چند نمونه از رویارویی انسان با حقیقت را کنار هم قرار می‌دهد: نسبت دادن سحر به حضرت سلیمان(ع)، استفاده از دانش برای آسیب رساندن به دیگران، ترجیح منفعت زیان‌بار بر ایمان، بازی با واژه‌ها برای توهین به پیامبر(ص) و ناخشنودی از نزول رحمت الهی بر دیگران.

پیام مشترک آیات این است که انحراف همیشه از ناآگاهی آغاز نمی‌شود؛ گاهی انسان حقیقت را می‌شناسد، اما به دلیل منفعت‌طلبی، تعصب یا حسادت، راه دیگری را انتخاب می‌کند. قرآن در برابر این وضعیت، ایمان، تقوا، رعایت حرمت پیامبر و پذیرش فضل الهی را راه رهایی معرفی می‌کند.

تلاوت این آیات را که در صفحه ۱۶ قرآن کریم واقع است، ببینید و بشنوید.

#قرآن

#سوره_بقره

#یهود

#سحر