توسعه سامانه‌های نوین آبیاری راهبردی در برابر بحران آب
باشگاه خبرنگاران جوان؛ آزاده محبی - براساس آمار میزان آب مصرفی بخش کشاورزی از ۸۰ میلیارد متر مکعب باید به ۶۵ میلیارد متر مکعب تا پایان برنامه هفتم برسد که بدلیل محدودیت منابع آبی و خشکسالی، از ابتدای برنامه کمتر از این میزان آب به بخش کشاورزی تخصیص یافت که این امر در کنار قطعی برق، تولید محصولات اساسی و تحقق اهداف خودکفایی را تحت شعاع قرار می دهد چراکه کاهش تخصیص آب مانع توسعه افزایش سطح زیر کشت و تولید می شود.
در کنار کاهش تخصیص آب به بخش کشاورزی، قطعی برق چاه های کشاورزی یکی دیگر از دغدغه های جدی کشاورزان است، هرچند طبق قانون وزارت نیرو مکلف به تامین ۲۴ ساعته برق چاه های کشاورزی در مدار است و در صورت قطعی باید خسارت های وارده به کشاورزان را پرداخت کند، اما متاسفانه قانون عملیاتی نمی شود که تمامی این عوامل موجب شده تا خسارت های زیادی به تولید وارد شود به طوریکه بسیاری از کارشناسان برآورده اند که با قطع برق چاه های کشاورزی تولید محصولات اساسی حداقل ۳۰ درصد کاهش می یابد.
براساس آمار تاکنون ۳ میلیون و ۲۵۰ هزار هکتار سامانه های نوین آبیاری در کشور اجرا شده است و همواره در برنامه هفتم اجرای سالانه پروژه های آبیاری نوین در سطح ۳۵۰ هزار هکتار باید اجرا شود که در این خصوص باید اعتبارات لازم تخصیص داده شود.
فریبرز عباسی مجری طرح سامانه های نوین آبیاری وزارت جهاد کشاورزی با اشاره به کاهش برنامه تخصیص آب کمتر از برنامه هفتم گفت: در برنامه هفتم در خصوص محصولات راهبردی مقرر شده ضریب امنیت غذایی به ۹۰ درصد و در تولید دانه های روغنی به ۴۰ درصد برسیم که اجرای سامانه های نوین آبیاری یکی از الزامات اصلی برای رسیدن است چراکه یکی از مزیت های سامانه ها، افزایش تولید و بهره وری با کمترین مصرف آب است که در اسناد بالادستی بر آن تاکید شده است.
عباسی افزود: با کاهش تخصیص منابع مالی طبیعی است که اهداف محقق نمی شود و این امر بر میزان تولید و ضریب امنیت غذایی اثر می گذارد و در برنامه های بالادستی بتدریج سهم آب بخش کشاورزی کم می شود.
مجری طرح سامانه های نوین آبیاری وزارت جهاد کشاورزی گفت:در برنامه هفتم سهم آب بخش کشاورزی با کاهش ۱۸ میلیارد متر مکعب به ۶۵ میلیارد متر مکعب برسد و در سند ۱۰ ساله دانش بنیان امنیت غذایی که از سال ۱۴۰۰ شروع شده است، مقرر شده سهم آب بخش کشاورزی به ۵۱ میلیارد متر مکعب برسد که تمامی این عوامل مستلزم ارتقای بهره وری است که در برنامه های بالادستی اقدامات آن هدف گذاری شده که اجرای سامانه های نوین آبیاری یکی از آن اقدامات است که قطعی برق بر تولید و بهره وری اثر منفی می گذارد به طوریکه براساس تحلیل و ارزیابی معاونت آب و خاک با مراکز علمی در ۲ سال قبل، قطعی برق ۱۰ درصد تولید محصولات کشاورزی را کاهش می دهد که این عوامل مستلزم برنامه و اعتبار است تا امنیت غذایی کشور کمتر دچار آسیب شود.
مشکلی در تامین آب سطحی کشت پاییزه نداریم
امیر هدایتی مدیر کل دفتر امور آب وزارت جهاد کشاورزی گفت: میزان تخصیص آب بخش کشاورزی بدلیل آنکه نیمی از منابع آب این بخش از طریق منابع آب زیرزمینی بویژه چاه های کشاورزی و قنوات تامین می شد، انتظار می رود که با پیش بینی بارش های مناسب از محل قنوات برداشت آب مورد نیاز چاه ها را به بهترین نحو داشته باشیم.
به گفته وی، پروانه چاه های بهره برداری میزان برداشت آب و انرژی در آن قید شده است، به تناسب میزان بارش ها برداشت آب مدیریت خواهد شد به طوریکه در صورت شرایط مساعد بارش در پاییز و زمستان چندان نیازی به برداشت از منابع آب های زیرزمینی نیست.
هدایتی ادامه داد: در حال حاضر با سقف ۲۶ میلیارد متر مکعب پروانه بهره برداری چاه های کشاورزی وجود دارد که این میزان برداشت به شرایط بارش بستگی دارد چراکه در صورت بارش های مطلوب، میزان برداشت کمتر می شود و از طرفی بدلیل بارش های مناسب در نیمه نخست سال میزان آبدهی چاه ها در نیمه دوم به نحوی است که چاه ها با تنش روبرو نخواهد شد.
این مقام مسئول با بیان اینکه مشکلی در تامین آب سطحی کشت پاییزه نداریم، افزود: با توجه به بارش های بهمن و اسفند می توان شرایط تامین آب سطحی برای کشت بهاره را برآورد کرد و پیش بینی ما بنابر اعلام سازمان هواشناسی آن است که امسال در تامین آب سطحی دچار تنش نباشیم و میزان حقابه آب مصوب شده بخش کشاورزی در اختیار بهره برداران قرار بگیرد.
به گفته وی، با توجه به ناترازی انرژی قطعی برق ها کماکان ادامه دارد و با توحه به آنکه نیمی از انرژی برق مصرفی بخش کشاورزی مربوط به چاه هاست، ناترازی برق در نیمه اول تاثیری بر بخش کشاورزی ندارد چراکه نیاز آبی گیاه با بارش تامین می شود و ناترازی برق بخش کشاورزی از خرداد تا شهریور اثر خود را می گذارد که امیدواریم سال آینده این وضعیت نداشته باشیم.
توسعه سامانه های نوین آبیاری راهی برای کاهش هدررفت آب
علیقلی ایمانی مدیر عامل بنیاد ملی گندمکاران گفت: اکنون در برخی مناطق از چاه کشاورزی به منظور سبز شدن مزارع استفاده می کنند که براین اساس قطعی برق چندانی نداریم، اما اگر همانند سنوات قبل از اردیبهشت قطعی برق رخ دهد، یک سوم از میزان تولید ناشی از قطعی ۵ ساعته برق و ۲ ساعته شبکه و بازگشت به مدار کاهش می یابد.
به گفته وی، علی رغم تلاش های صورت گرفته مبنی بر آنکه برای فصل پاییز و زمستان، یک عددی در پروانه چاه های کشاورزی مجاز لحاظ کنند تا در صورت خشکسالی، کشاورز بتواند از سهمیه خود استفاده کند که متاسفانه این امر نداریم و همین امر منجر به حذف چاه های کشاورزی می شود.
ایمانی ادامه داد: مصرف بهینه با دستور العمل و بخشنامه رخ نمی دهد و کاهش مصرف آب در پایان برنامه ۵ ساله هفتم نیازمند یک سری الزامات است که باید فراهم شود، از این رو اعتبارات انتقال آب با لوله و توسعه سامانه های نوین آبیاری باید صورت بگیرد.
مدیر عامل بنیاد ملی گندمکاران گفت: کشاورزی سنتی و خرده مالکی در افزایش ضایعات و هدررفت مصرف آب اثر گذار است، اما با سرمایه گذاری و توسعه سامانه های نوین آبیاری و تحویل حجمی آب به بخش کشاورزی می توان در جهت تحقق اهداف گام برداشت.
با توجه به شرایط اقلیمی و خشکسالی موجود در بخش کشاورزی در کنار قطعی برق و کاهش تخصیص آب، راهی جزء مقابله با تنش‌های آبی و صرفه جویی در مصرف و افزایش راندمان وجود ندارد که توسعه سامانه‌های نوین آبیاری راه حلی برای جبران کمبود منابع آبی و خشکسالی هاست.
