معادله امنیتی جدید: آمریکا وبال گردن متحدانش شد
جنگ با ایران اکنون پایگاه‌های آمریکا در منطقه را به تهدیدی بالقوه برای آمریکا و میزبان‌های آنها تبدیل کرده است.
گروه بین‌الملل خبرگزاری فارس- دو بمب‌افکن راهبردی بی-۵۲ نیروی هوایی آمریکا، در اواخر یک صبح در ماه مارس ۱۹۹۹، از پایگاه هوایی سلطنتی فیرفورد در منطقه گلاسترشر انگلستان به پرواز درآمدند و به سمت جنوب شرقی حرکت کردند. هفت هواپیمای دیگر نیز با فاصله‌های دو دقیقه‌ای از آنها برخاستند.
این پروازها آغاز بمباران یوگسلاوی به رهبری آمریکا و ناتو بود؛ عملیاتی که در جریان آن، پایگاه فیرفورد هم سکوی اصلی برخاست بمب‌افکن‌های آمریکایی و هم ایستگاه سوخت‌رسانی به جنگنده‌ها بود.
این پایگاه بریتانیایی در جنگ عراق در سال ۲۰۰۳ و همچنین مراحل اولیه جنگ مشترک آمریکا و اسرائیل علیه ایران بار دیگر چنین نقشی ایفا کرد.
اما آمریکا در ماه اکتبر، هر ۱۲ بمب‌افکن بی-۱ لنسر خود را از پایگاه گلاسترشر خارج کرد. آمریکا ااعلام کرد این اقدام را در پی افزایش نگرانی‌ها درباره امن نبودن این هواپیماها در برابر تهدید فزاینده ایران انجام داده است.
پایگاه فیرفورد تنها تأسیسات آمریکایی نیست که با چنین وضعیتی مواجه شده است. آمریکا در اوایل ماه جاری میلادی نیز ۱۲ فروند هواپیما را از پایگاه دیگری در بریتانیا (پایگاه هوایی سلطنتی میلدنهال) خارج کرد.
همچنین در ماه ژوئیه گزارش‌هایی منتشر شد مبنی بر اینکه آمریکا شمار زیادی از تجهیزات نظامی خود را از پایگاه‌هایش در کشورهای خلیج فارس که در جریان جنگ به‌شدت آسیب دیده بودند، خارج کرده و به پایگاه‌هایی در اردن منتقل کرده است.
گزارش‌ها حاکی است واشنگتن در همان زمان طرح انتقال بخشی از این تجهیزات به اسرائیل را نیز بررسی می‌کرد.
«این پایگاه‌ها طی چند دهه، از مهمترین ابزارهای آمریکا برای اعمال قدرت نظامی و پیشبرد عملیات جنگی در نقاط دوردست جهان بوده‌اند.
برای متحدان نزدیک واشنگتن، از اروپا تا منطقه خلیج فارس، میزبانی از این تأسیسات نیز به معنای برخورداری از تضمین امنیتی در برابر تهدیدهای خارجی بود.
اما به گفته تحلیلگران، توانایی ایران در وارد کردن خسارت‌های سنگین به تأسیسات آمریکا در خاورمیانه و گسترش دامنه این تهدید‌ها تا خاک بریتانیا برای نخستین بار این دارایی‌های راهبردی را به یک نقطه‌ضعف بالقوه تبدیل کرده است: هم برای متحدان آمریکا و هم برای خود واشنگتن.
سایمون مابون، استاد سیاست بین‌الملل در دانشگاه لنکستر، به شبکه الجزیره گفت: «چتر امنیتی آمریکا به شمشیری دولبه تبدیل شده است.«
او اضافه کرد: «وقتی امنیت پایگاه‌های آمریکا زیر سؤال می‌رود، محاسبات واشنگتن درباره مزایای راهبردی آنها تغییر می‌کند. کشورهای اروپایی و خلیج فارس نیز با توجه به اینکه این پایگاه‌ها به اهداف حمله تبدیل شده‌اند، دلایل بیشتری برای بازنگری جدی در میزبانی از آنها دارند.
میزبانی از پایگاه‌های نظامی آمریکا مدت‌ها یکی از ارکان راهبرد امنیتی متحدان واشنگتن در اروپا، خلیج فارس و شرق آسیا تلقی می‌شد.
این کشورها با استقرار نیروهای آمریکایی در خاک خود، در پی بازدارندگی در برابر تهدیدهایی بودند که با آنها مواجه می‌شدند.
باراک اوباما، رئیس‌جمهور پیشین آمریکا، زمانی از «تعهد خلل‌ناپذیر» این کشور به امنیت خلیج فارس سخن گفته بود.
بریتانیا نیز همواره از رابطه خود با آمریکا با عنوان «رابطه ویژه» یاد می‌کند. لندن و کشورهای خلیج فارس در دهه‌های گذشته خود را شرکای داوطلب قدرتی معرفی می‌کردند که دست‌کم پیش از روی کار آمدن دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور کنونی آمریکا، خود را ضامن خیرخواه امنیت متحدانش می‌دانست.
با این حال جنگ علیه ایران این روایت را با تردید مواجه کرده و پرسش‌هایی را درباره منافع واقعی این تعهدات و پیامدهای میزبانی از نیروهای آمریکایی برای امنیت کشورهای میزبان مطرح کرده است.
در منطقه خلیج فارس ایران صراحتاً حضور پایگاه‌های آمریکا را دلیل حمله به کشورهای میزبان عنوان کرد و قطر، امارات متحده عربی، عربستان سعودی، بحرین و کویت را هدف حملات قرار داد.
ایران همچنین اردن و عراق را که میزبان تأسیسات نظامی مهم آمریکا هستند هم هدف بمباران قرار داد.
گزارشی که بازرس کل وزارت دفاع آمریکا در ماه سپتامبر منتشر کرد، نشان داد حملات ایران در چهار ماه نخست جنگ، به صدها ساختمان و سازه در تأسیسات نظامی آمریکا در کویت، بحرین، قطر، امارات، عربستان سعودی، عراق، عمان و اردن آسیب زده یا آنها را منهدم کرده است.
در جریان حمله به پایگاه هوایی شاهزاده سلطان در عربستان سعودی، دست‌کم پنج فروند هواپیمای سوخت‌رسان کی‌سی-۱۳۵ آسیب دیدند. در حمله‌ای دیگر نیز دست‌کم یک فروند هواپیمای هشدار زودهنگام و کنترل هوابرد، در حالی که روی زمین بود، آسیب دید.
کارشناسان می‌گویند این حوادث، کشورهای متحد آمریکا در خلیج فارس و اروپا را با یک دوراهی امنیتی دشوار روبه‌رو کرده است. میزبانی از نیروهای آمریکایی ممکن است این کشورها را در معرض حملات تلافی‌جویانه جنگی قرار دهد که خود در آغاز آن نقشی نداشته‌اند
محمدعلی شعبانی، تحلیلگر مسائل خاورمیانه، به الجزیره گفت: «میزبانی از پایگاه‌های نظامی خارجی همواره مستلزم سنجیدن خطرات در برابر تضمین امنیتی مفروضی بوده که این پایگاه‌ها فراهم می‌کنند؛ اما به‌وضوح، نگاه کشورهای عربی خلیج فارس در حال تغییر است. آسیب‌پذیری این تأسیسات بیش از پیش به دغدغه اصلی دولت‌های میزبان تبدیل شده است؛ دولت‌هایی که نه خواهان جنگ بوده‌اند و نه در تصمیم‌گیری برای آغاز آن نقش واقعی داشته‌اند، اما ناخواسته به درون آن کشیده شده‌اند.»
واشنگتن نیز با دوراهی مشابهی روبه‌رو است. پایگاه‌های آمریکا در اروپا و خاورمیانه امکان حضور نظامی و جنگیدن در مناطق دوردست را برای این کشور فراهم می‌کنند، اما همین حضور، فهرستی طولانی از اهداف بالقوه را در اختیار ایران قرار داده است.
در ماه مارس، یک پهپاد ایرانی به آشیانه هواپیما در یک پایگاه بریتانیایی در قبرس اصابت کرد. آمریکا از این پایگاه نیز برای عملیات اطلاعاتی و پشتیبانی لجستیکی از آن استفاده می‌کند.
تهران پس از آنکه گزارش‌هایی منتشر شد مبنی بر اینکه بلغارستان به آمریکا اجازه داده از پایگاه هوایی بزمِر برای سوخت‌رسانی به هواپیماهای مورد استفاده در حملات علیه ایران استفاده کند، این کشور عضو ناتو را تهدید کرد.
چند هفته بعد، وزیر دفاع بلغارستان اعلام کرد هواپیماهای سوخت‌رسان آمریکایی برای همیشه پایگاه بزمِر را ترک کرده‌اند.
رئیس‌جمهور این کشور نیز با اعلام اینکه «مأموریت به پایان رسیده است»، از تصمیمی خبر داد که موجب آسودگی خاطر ساکنان روستایی شد که پایگاه نام خود را از آن گرفته است.
در خاورمیانه نیز به گفته تحلیلگران، چند پایگاه مهم مورد استفاده نیروهای آمریکایی تقریباً از کار افتاده‌اند و پایگاه‌های این کشور در کویت بیشترین خسارت را متحمل شده‌اند.
حمله به بندر شویخا به کشته شدن شش نظامی آمریکایی و انهدام یک مرکز عملیات ارتش آمریکا منجر شد.
پهپادها و موشک‌های ایران به تأسیسات هوانوردی در پایگاه هوایی علی السالم آسیب زدند و شماری از کارکنان آن را مجروح کردند. حملات به اردوگاه بوهِرینگ نیز به تأسیسات تعمیر و نگهداری و سوخت‌رسانی خسارت وارد کرد.
در قطر، حمله ایران به سامانه راداری هشدار زودهنگام پایگاه هوایی العدید آسیب زد؛ این پایگاه مقر فرماندهی عملیات هوایی فرماندهی مرکزی آمریکا (سنتکام) است.
در بحرین نیز یک پهپاد ایرانی تجهیزات ارتباطی مستقر در مقر ناوگان پنجم نیروی دریایی آمریکا را هدف قرار داد.
این خسارت‌ها پرسشی اساسی را مطرح کرده‌اند: آمریکا پس از هدف قرار گرفتن این پایگاه‌ها تا چه اندازه همچنان می‌تواند از آنها استفاده کند؟
گِرد نونمان، استاد روابط بین‌الملل و مطالعات خلیج فارس در دانشگاه جورج‌تاون در قطر، به الجزیره گفت جنگ نشان داده است که برخی از این پایگاه‌ها «خودشان بسیار آسیب‌پذیرند» و «دیگر قادر نیستند بسیاری از مأموریت‌هایی را که برای انجام آنها ایجاد شده‌اند، به اجرا بگذارند».
مارک هیلبرن، مدرس ارشد دپارتمان مطالعات دفاعی در کینگز کالج لندن، به الجزیره گفت: «هدف قرار دادن پایگاه‌های بزرگ، واقعاً آسان‌تر شده است.»
او افزود: «یکی از فناوری‌هایی که در کنار موشک‌های بالستیک نسبتاً ارزان، چنین امکانی را فراهم کرده، پهپادها هستند.»
ایران سرمایه‌گذاری گسترده‌ای برای توسعه پهپادهای ارزان‌قیمت و تولید داخل انجام داده است؛ پهپادهایی که می‌توانند خسارت‌هایی بسیار فراتر از هزینه تولیدشان به اهداف وارد کنند و در عین حال، ذخایر موشک‌های رهگیر بسیار گران‌قیمت طرف مقابل را تحلیل ببرند.
اوربان کانینگهام، پژوهشگر مؤسسه سلطنتی خدمات متحد (RUSI) در بریتانیا، به الجزیره گفت: «دامنه بازیگرانی که ممکن است پایگاه‌ها را هدف قرار دهند، تغییر کرده است. پایگاه‌ها آسیب‌پذیرتر شده‌اند و همین مسئله محاسبات مربوط به خطر را تغییر می‌دهد.»
#آمریکا #جنگ_علیه_ایران
