انتشار ۱.۵ میلیون تن دی‌اکسیدکربن در حمله به تأسیسات عسلویه
باشگاه خبرنگاران جوان؛ حسین قربانی - شینا انصاری، رئیس سازمان حفاظت محیط زیست، در نخستین همایش «جنایات جنگی خاموش» با اشاره به ابعاد زیست‌محیطی جنگ‌ها اظهار کرد: اکوساید یا جنایت زیست‌محیطی، امروز فراتر از یک موضوع تخصصی به یکی از مهمترین پرسش‌های اخلاقی، انسانی و حقوقی جهان معاصر تبدیل شده است.
وی افزود: آیا می‌توان از امنیت، صلح و توسعه سخن گفت، در حالی که بنیان‌های طبیعی حیات انسان و سایر موجودات زنده در جریان جنگ‌ها و منازعات مسلحانه ویران می‌شود؟ جنگ صرفاً رویارویی نظامی میان دولت‌ها نیست و پیامد‌های آن از میدان نبرد فراتر می‌رود و به خاک، آب، هوا، جنگل‌ها، تالاب‌ها، دریا‌ها و تنوع زیستی سرایت می‌کند.
انصاری با بیان اینکه پایان درگیری‌ها به معنای پایان آثار زیست‌محیطی جنگ نیست، تصریح کرد: پیامد‌های محیط‌زیستی جنگ‌ها ممکن است سال‌ها و حتی نسل‌ها باقی بماند و اکوساید یادآور این واقعیت است که تخریب گسترده طبیعت، به معنای تخریب بستر‌های زندگی انسان و سایر موجودات زنده است.
جنگ تحمیلی، بدهی اقلیمی بزرگی برای کشور ایجاد کرد
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به پیامد‌های زیست‌محیطی جنگ تحمیلی علیه ایران گفت: جنگ‌های تحمیلی سال گذشته علیه کشورمان صرفاً یک تنش یا منازعه نظامی نبود، بلکه پیامد‌های مخرب زیست‌محیطی آن تا دهه‌ها در حافظه آب‌وهوایی این سرزمین باقی خواهد ماند.
وی ادامه داد: وقتی پالایشگاه‌ها و تأسیسات گازی ما مورد حمله قرار می‌گیرند، تنها دارایی‌های اقتصادی نیستند که می‌سوزند، بلکه امنیت تنفس مردم نیز به خطر می‌افتد. انتشار انبوه ذرات معلق، نشت هیدروکربن‌های سمی در خاک، آب و هوا و آزاد شدن حجم عظیمی از گاز‌های گلخانه‌ای از پیامد‌های مستقیم این حوادث است.
انصاری با اشاره به ابعاد آلودگی ناشی از حملات به تأسیسات انرژی عسلویه اظهار کرد: تنها در جریان حملات به مخازن سوخت و تأسیسات عسلویه، طی بازه‌ای کوتاه و چندروزه، حدود ۹ هزار و ۴ تن ذرات معلق، ۴ هزار و ۷۰۰ تن ترکیبات آلی فرار و بیش از ۱۳ هزار تن اکسید‌های نیتروژن منتشر شد.
وی افزود: میزان آلودگی منتشرشده به حدی بود که می‌توانست پیامد‌های گسترده‌ای به دنبال داشته باشد، اما به لطف خداوند و در اثر ارتفاع بالای لایه مرزی، بخش عمده آلودگی به سطح تنفس در شهر تهران نرسید.
انتشار یک‌ونیم میلیون تن معادل دی‌اکسیدکربن در چند روز
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با اشاره به انتشار گاز‌های گلخانه‌ای در جریان این حملات گفت: علاوه بر آلاینده‌های هوا، یک‌ونیم میلیون تن معادل دی‌اکسیدکربن، به‌عنوان یکی از شاخص‌های اصلی انتشار گاز‌های گلخانه‌ای، وارد جو شد.
وی با تشریح ابعاد این میزان انتشار افزود: برای درک بهتر مقیاس این رخداد، باید توجه داشت که جذب چنین حجمی از کربن، به حدود ۶۶ میلیون درخت بالغ نیاز دارد تا طی یک سال آن را جذب کنند. این میزان همچنین با انتشار سالانه کربن ناشی از فعالیت حدود ۸۰ هزار خانواده شهری و تردد سالانه بیش از ۳۲۰ هزار خودروی سواری قابل مقایسه است؛ حجمی از انتشار که در عرض چند روز وارد جو شد.
انصاری تأکید کرد: این رقم صرفاً یک عدد در گزارش کارشناسی نیست، بلکه تصویری از یک اکوساید یا فاجعه زیست‌محیطی و اقلیمی است.
وی با اشاره به تلاش‌های جامعه بین‌المللی برای مهار انتشار کربن و مقابله با تغییرات اقلیمی بیان کرد: این حجم از آلاینده‌ها در شرایطی وارد جو زمین شد که جامعه بین‌المللی در نشست‌های پی‌درپی اقلیمی، به‌ویژه اجلاس‌های تغییر اقلیم، تمام توان و منابع خود را برای مهار ردپای کربن بسیج کرده است.
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست ادامه داد: در چنین شرایطی باید پرچم‌دار عدالت اقلیمی باشیم. چگونه مجامع بین‌المللی می‌توانند از کشوری که تحت فشار‌های گوناگون قرار دارد، بخواهند به سمت کاهش کربن و توسعه اقتصاد کم‌کربن حرکت کند، در حالی که در اثر تجاوز و تهاجم نظامی، حاصل سال‌ها تلاش ملی، پژوهش علمی و سرمایه‌گذاری برای مدیریت کربن، طی چند روز از بین می‌رود؟
وی خاطرنشان کرد: تخریب هدفمند زیرساخت‌های انرژی، نقض آشکار موازین محیط‌زیستی و اخلاق بین‌المللی است.
توقف پروژه‌های محیط‌زیستی از دیگر پیامد‌های جنگ است
انصاری با بیان اینکه پیامد‌های جنگ به آمار‌های کوتاه‌مدت آلودگی محدود نمی‌شود، گفت: ابعاد این جنایات زیست‌محیطی عمیق‌تر و فرساینده‌تر است. جنگ علاوه بر وارد آوردن خسارات آنی، موتور محرک پیشرفت کشور در اجرای طرح‌های حیاتی محیط‌زیستی را نیز با تأخیر و وقفه مواجه می‌کند.
وی پروژه‌های راهبردی و ملی مانند جمع‌آوری گاز‌های مشعل، توسعه نیروگاه‌های تجدیدپذیر خورشیدی و ارتقای استاندارد‌های واحد‌های صنعتی و پالایشی را از جمله طرح‌هایی دانست که در مسیر کاهش آلاینده‌های هوا و گاز‌های گلخانه‌ای اهمیت دارند.
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست با تأکید بر اهمیت حفاظت از زیست‌بوم‌های ایران در شرایط مخاصمات مسلحانه اظهار کرد: برای کشوری مانند ایران که از تنوع گسترده زیست‌بوم‌ها و پهنه‌های ارزشمند ساحلی، جنگل‌ها و زیستگاه‌های منحصر‌به‌فرد برخوردار است، حفاظت از محیط زیست در برابر آثار مخاصمات مسلحانه اهمیتی دوچندان دارد.
وی افزود: هرگونه آسیب به زیرساخت‌های صنعتی و انرژی، منابع آب، پهنه‌های دریایی و زیستگاه‌های طبیعی باید با رویکردی علمی، دقیق و مسئولانه بررسی شود.
انصاری مستندسازی خسارات جنگ، پایش مستمر کیفیت آب، خاک و هوا، ارزیابی آثار کوتاه‌مدت و بلندمدت، اطلاع‌رسانی شفاف و همکاری میان دستگاه‌های مسئول را از الزامات مدیریت این مخاطرات برشمرد.
ضرورت همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی برای بازسازی محیط زیست
وی با تأکید بر اینکه محیط زیست مرزهای سیاسی را به رسمیت نمی‌شناسد، گفت: آلودگی هوا، جریان‌های آبی، اکوسیستم‌های دریایی و پیامد‌های تخریب تنوع زیستی می‌توانند از مرزهای ملی عبور کنند؛ ازاین‌رو، همکاری‌های منطقه‌ای و بین‌المللی برای پیشگیری از خسارات، تبادل داده‌های علمی، همکاری‌های محیط‌زیستی و بازسازی اکوسیستم‌های آسیب‌دیده ضرورتی انکارناپذیر است.
رئیس سازمان حفاظت محیط زیست تصریح کرد: حفاظت از محیط زیست باید بخشی از تلاش‌های جهانی برای تحقق صلح پایدار باشد. صلح تنها به معنای نبود درگیری نظامی نیست، بلکه برخورداری انسان‌ها از آب سالم، هوای پاک، امنیت غذایی و محیطی است که بتوانند در آن با کرامت و آرامش زندگی کنند.
انصاری در پایان خاطرنشان کرد: اگر تخریب طبیعت در جریان جنگ بدون ارزیابی، پاسخ‌گویی و جبران رها شود، نمی‌توان از تحقق عدالت سخن گفت. عدالت محیط‌زیستی اقتضا می‌کند هزینه‌های ناشی از تهدید‌ها بر دوش مردمی قرار نگیرد که کمترین نقش را در ایجاد آن داشته‌اند و عدالت بین‌نسلی نیز ایجاب می‌کند منابع و زیست‌بوم‌های حیاتی برای نسل‌های آینده حفظ شود.
